Ένα από τα κύρια κλινικά συμπτώματα της κατάθλιψης, είναι η έλλειψη ενεργητικότητας του πάσχοντος, η παραίτηση δηλαδή και η παθητικότητά του έναντι των όσων, καλών ή κακών, συμβαίνουν γύρω του. Η στάση αυτή, στενά συνδεδεμένη με την απαξίωση της ίδιας του της ύπαρξής, έχει και μία ευεργετική επίδραση: μειώνει τον κίνδυνο να δώσει τέλος στη ζωή του. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο το ότι οι πιθανότητες αυτοκτονίας αυξάνονται κατά την περίοδο που ακολουθεί τη βελτίωση της κλινικής του εικόνας. Όσο παράδοξο και αν φαίνεται, η εν λόγω αύξηση συνδέεται με το ότι ο πάσχων έχει αποκτήσει τώρα αρκετή ενεργητικότητα για να ολοκληρώσει ένα σχέδιο αυτοκτονίας, ενώ δεν έχει αλλάξει σημαντικά η θεώρηση της ζωής του: συνεχίζει να είναι αρνητική, με αποτέλεσμα να εξακολουθεί να πιστεύει ότι πρέπει να αυτοκτονήσει.
Αν χρησιμοποιήσουμε τις παραπάνω διαπιστώσεις στην ανάγνωση της κοινωνικής μας πραγματικότητας, μπορούμε να φτάσουμε σε διαφωτιστικές υποθέσεις, τόσο για το πριν, όσο και για το μετά της εκλογικής νίκης του ΣΥΡΙΖΑ:
Από τις εκλογές του 2012 ως τις εκλογές του Γενάρη
Σ’ όλη αυτήν την περίοδο, ο λόγος των ειδημόνων αλλά και οι καθημερινές συνομιλίες των ανθρώπων βρίθουν από τυπικά συμπτώματα κατάθλιψης: αισθήματα ανημποριάς και μοιρολατρία, έλλειψη αυτοσεβασμού και χαμηλή αυτοεκτίμηση, λύπη, παραίτηση, απογοήτευση, απελπισία. Συναισθήματα που τροφοδοτούσαν αλλά και τροφοδοτούνταν από την απουσία μαζικών κινητοποιήσεων αντίστασης, όπως αυτές της περιόδου 2010-2012: μαζικές απεργίες/διαδηλώσεις, κινήματα πολιτικής ανυπακοής, λαϊκές συνελεύσεις. Η απουσία αντίστοιχων δράσεων μετά τις εκλογές του 2012, ικανών να νοηματοδοτήσουν θετικά τη ζωή του καθενός αλλά και ως σύνολο, καθιστούσε ορατό τον κίνδυνο ενός τυφλού και βίαιου μαζικού ξεσπάσματος. Τελικά, ήταν ίσως η ίδια η ένταση της κατάθλιψης που είχε «καταβάλει» το κοινωνικό σώμα, η οποία απέτρεψε την υλοποίηση των μηδενιστικών αυτοκαταστροφικών φαντασιώσεων που η ίδια εξέθρεψε.
Από την εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ μέχρι τη λίστα Βαρουφάκη
Με τις εκλογές της 25ης Ιανουαρίου, το κοινωνικό σώμα φαίνεται να σπάει τον ανατροφοδοτούμενο κύκλο «κατάθλιψη-παραίτηση-κατάθλιψη». Καταρχήν, το ίδιο το αποτέλεσμά μαρτυρεί πως ένα μεγάλο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας πίστεψε πως υπάρχει διέξοδος από το σκοτεινό τούνελ της λιτότητας, και θέλησε να ενεργοποιηθεί προς αυτή την κατεύθυνση, έστω και μόνο με τη ψήφο του. Με την έναρξη των διαπραγματεύσεων όμως, η ενεργοποίηση του κόσμου προχώρησε παραπέρα, μέσω της προσπάθειας αναζωπύρωσης του κινήματος των πλατειών, προς στήριξη των θέσεων της νέας κυβέρνησης. Αυτές οι κινήσεις, σε συνδυασμό με το κλίμα ευφορίας, με την ανάκτηση της εθνικής και ατομικής υπερηφάνειας και αξιοπρέπειας, σηματοδοτούν την υποχώρηση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης της πρότερης περιόδου. Μία υποχώρηση όμως, που δεν συνδέεται με μία απτή αλλαγή της πραγματικότητας του καθενός μας, μα με την πίστη στην ελπίδα έλευσής της.
Aπο εδώ και πέρα;
Η περίοδος που ξεκινά με τον επώδυνο (για το ΣΥΡΙΖΑ και την Ελλάδα) συμβιβασμό στο Eurogroup έχει όλα εκείνα τα στοιχεία που θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν ένα μαζικό αυτοκαταστροφικό ξέσπασμα: τα συμπτώματα της κατάθλιψης έχουν υποχωρήσει, η ενεργητικότητα του κόσμου έχει ανέβει, χωρίς όμως να έχουν αλλάξει οι όροι διαβίωσής του. Κοινώς, βρισκόμαστε σε ένα σημείο όπου η όποια διάψευση των προσδοκιών δεν θα οδηγήσει πίσω στην παγωμένη αγκαλιά της κατάθλιψης, αλλά στην έκρηξη μιας μηδενιστικής οργής. Και τα ερωτήματα τίθενται αμείλικτα: η ελληνική κυβέρνηση επέλεξε τον επώδυνο αυτό συμβιβασμό έναντι μιας άλλης (ποιας;) εξέλιξης, η οποία θα μπορούσε να πυροδοτήσει την εν λόγω έκρηξη; Έχει συνείδηση του ότι η μη υλοποίηση του πυρήνα του προγράμματός της (ανάσχεση και αντιστροφή της λιτότητας) θα την πυροδοτήσει έτσι κι’ αλλιώς;
Πασχάλης Νταγτεβερένης, Διδάκτωρ κοινωνιολογίας
