Ούτε δεκαοχτώ δεν ήμουν όταν ‘ανέβηκα’ στην Αθήνα από το Καρλόβασι και αμέσως έπιασα επαφή με το κέντρο της πόλης, με τη γεωγραφία Σόλωνος, Θεμιστοκλέους, Πλατεία και πέριξ. Ως παιδί με γονείς της κανονικής αριστεράς, είχα αποκλίνει προς τα αριστερά, αρχικά προς τον αναρχισμό και έπειτα προς διάφορες εκδοχές αριστερισμού. Απο τα δεκαέξι με διαβάσματα Μπακούνιν, Κροπότκιν, Ρούντολφ Ροκερ και άλλα, πιο συγχρονισμένα και ‘μετα-τον-Μάη’ κείμενα. Ξεχώριζαν κάποιες εκδόσεις σε βαθυκόκκινο χρώμα, οι εκδόσεις Ελευθερος Τύπος.
Κάπως έτσι έκανα κι εγώ τη θητεία του βιβλιοπωλείου και του δισκάδικου, διπλή ωραία θητεία που με οδήγησε σε τόσο διαφορετικούς ανθρώπους. Ο Γιώργος Γαρμπής, με εμφάνιση χίπικη και έναν ιδεαλιστικό ανθρωπισμό που μπορούσες να τον ‘σνομπάρεις’ ως παλιάς κοπής δημοκρατικό φιλελευθερισμό με δόσεις κολεκτιβιστικής νοσταλγίας. Ήταν ένας μικρός χώρος που τα θερμά του χρώματα έμοιαζαν κάπως ξένα στην ατμόσφαιρα παρακμιακού αισθητισμού και πολιτικού καιροσκοπισμού που απλωνόταν στην καινούρια δεκαετία.
Κατά καιρούς περνούσα από τη Ζωοδόχου Πηγής όπως και από άλλους τόπους της πολιτικής/ πολιτισμικής μας ‘κοινωνικοποιησης’ (τι όρος κι αυτός, που μετά έγινε, επί το κομψότερον, ‘εκκοινωνισμός’). Ο Γαρμπής σύστηνε κάτι, μιλούσε σιγά, άλλοι, νεότεροι, έμπαιναν για να αγοράσουν Στίρνερ ή κάποια πιο σκληρά και φιλοένοπλα αναγνώσματα. Ύστερα όλα αυτά γινόταν ύλη αναμνηστική μέχρι που κάπου μια δεκαετια μετά, σε ένα ταξίδι στα Κουφονήσια, βρεθήκαμε με τον Γιώργο Γαρμπή και την Άντα σε ένα τραπέζι καφενείου.
Ακολουθούσε τους ίδιους ελευθεριακούς, ανθρώπινους θεούς, σαν να έσερνε πάντα μαζί του ένα όνειρο του ’60 με μεγάλα μπαλωματα από την Ισπανία του ’36 ή τη Ρωσία του ’17, τη χώρα του Μαχνό όχι του Λένιν. Ο Γαρμπής ήταν εκείνης της πρώτης γενιας Ελληνων αναρχικών της Μεταπολίτευσης που με σημερινούς όρους θα τους έλεγε κανείς ‘αντικομουνιστές’ και πάντως αντισταλινικούς. Δεν ήταν τυχαίο που έβγαζε Όργουελ και Σερζ. Ειχε όμως και κάτι άλλο, μια γραμμή από την ποιητική και εικαστική αντικουλτούρα, μια γενεαλογία περισσότερο αισθητική παρά στενά πολιτική. Το πολιτικό εδώ ήταν ‘ανθρώπινες σχέσεις’ όχι προβληματισμός περί διακυβέρνησης και άλλα που θα γοητεύσουν τους πολιτικούς φιλοσόφους.
Τωρα που έμαθα το θάνατό του και είδα τα λόγια αποχαιρετισμού, μου ήρθε ολοκάθαρα η εικόνα ενός baba cool που δεν είχε τίποτα το ιεραρχικό, βαρύγδουπο και ‘ελεγκτικό’, ενός παιδικού ανθρώπου. Αν κατι κρατώ ως πολύτιμο από τετοιες παρουσίες, πέρα από την αναμφισβήτηση προσφορά τους στο πεδίο των ιδεών και του βιβλίου, είναι ότι σε κρίσιμες στιγμές διδαξαν ήθος. Μπορεί να μην ήταν το ήθος του συντηρητικού αστού ή του παραδοσιακού κομμουνιστή, ήταν όμως ένα ήθος εναντίον του αγριανθρωπισμού, ένα ήθος υπερ της κοινωνικής ελευθερίας και της συνεργατικότητας. Από κάθε άποψη, κάτι ‘παλαιό’ και μαζί μοντερνίστικο, διχως ομως τη ψυχρότητα άλλων μοντερνισμών.
Με μια έννοια, με όλα τα ελαττώματα και τα λάθη μιας εποχής, άνθρωποι σαν τον Γαρμπή κράτησαν κάτι δικό τους- που τελικά, όσες αποστάσεις κι αν πήραμε αργότερα, ήταν και δικό μας. Ένα κοινό δημοκρατικό και εξισωτικό όνειρο.
