** Ο δρόμος θα είναι μακρύς, εφόσον υπάρχει πολιτική βούληση
Συνεδρίασε, μετά από τρία χρόνια, στο Παρίσι το «κουαρτέτο της Νορμανδίας» για το ουκρανικό, που αποτελείται από τους προέδρους της Ρωσίας, της Ουκρανίας, της Γαλλίας και την καγκελάριο της Γερμανίας. Τι προέκυψε από αυτή τη συνάντηση κορυφής; Υπήρχαν ελπίδες για την επίλυση ή την αποτελεσματική διαχείριση του θέματος του Ντονμπάς.
Σημεία συμφωνίας και εκκρεμότητες
Σε ποια σημεία συμφώνησαν οι ηγέτες των τεσσάρων χωρών:
1. Οι συμφωνίες του Μινσκ, για τον τερματισμό των συγκρούσεων των περιοχών του Ντόνετσκ και του Λουγκάνσκ, από την μια, και της κυβέρνησης του Κιέβου, από την άλλη, αποτελούν τη βάση και πρέπει να τηρηθούν από τις δύο πλευρές.
2. Μέχρι το τέλος του 2019 πρέπει να σταματήσουν οι εχθροπραξίες στην Ανατολική Ουκρανία.
3. Πρέπει να αυξηθούν οι αρμοδιότητες της επιτροπής παρακολούθησης του ΟΑΣΑ που ελέγχει την κατάπαυση του πυρός
4. Μέχρι τέλος του 2019 πρέπει να γίνει ανταλλαγή όλων των αιχμαλώτων και από τις δύο πλευρές. Ο ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι αν τηρηθεί η συμφωνία στην Ουκρανία θα επιστρέψουν 72 άτομα.
5. Πρέπει να απομακρυνθούν και εκατέρωθεν στρατιωτικές δυνάμεις από τρία σημεία στο Ντονμπάς μέχρι το Μάρτη του 2020.
6. Να ενσωματωθεί στο ουκρανικό δίκαιο ο «κανόνας Σταϊνμάιερ» που προέβλεπε τη δημιουργία μηχανισμού για το στάτους της αυτοδιοίκησης σε περιοχές του Ντόνετσκ και του Λουγκάνσκ προσωρινά για τη μέρα διεξαγωγής εκλογών και μόνιμα μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων των εκλογών από τον ΟΑΣΕ.
7. Η επόμενη συνάντηση του «κουαρτέτου της Νορμανδίας» θα γίνει μετά από τέσσερις μήνες στο Βερολίνο.
Υπήρξαν και ζητήματα που δεν λύθηκαν. Έτσι:
1. Δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν να απομακρύνουν τις στρατιωτικές δυνάμεις εκατέρωθεν απ’ όλη τη νοητή συνοριακή γραμμή. Η ουκρανική αντιπροσωπεία αντέδρασε σε μια τέτοια εξέλιξη, γιατί θα αναγνώριζε έμμεσα τα σύνορα μεταξύ Ουκρανίας και των δύο αυτοανακηρυγμένων δημοκρατίων.
2. Δεν μπόρεσαν να συμφωνήσουν στην συγκεκριμενοποίηση δεσμεύσεων των συμφωνιών του Μινσκ. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν υποστήριξε ότι ο «κανόνας Σταϊνμάιερ» θα πρέπει να υλοποιηθεί. Ο Βολοντιμίρ Ζελένσκι, αν και δεν το απέρριψε, απάντησε ότι σε καμία περίπτωση δεν συμφωνεί με την ιδέα της ομοσπονδίας της Ουκρανίας.
3. Δεν κατέληξαν για τις τοπικές εκλογές στις περιοχές που δεν ελέγχονται από το Κίεβο.
4. Για τα σύνορα διαφάνηκε το μεγάλο χάσμα μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Ο Βλ. Πούτιν δήλωσε ότι στις συμφωνίες του Μινσκ υπάρχουν σαφείς προβλέψεις για τα σύνορα. Δήλωσε, επίσης, ότι η ουκρανική πλευρά υποστήριξε ότι θέλει να αναπτύξει στρατεύματα μεταξύ της ανατολικής πλευράς των αυτοανακηρυγμένων Δημοκρατιών και της Ρωσίας. Κάτι τέτοιο θα αντιστοιχούσε σε γενοκτονία των πληθυσμών της Ανατολικής Ουκρανίας. Ο ρώσος Πρόεδρος παρομοίασε μια τέτοια εξέλιξη με τα γεγονότα στη Σρεμπρένιτσα, όταν την κατέλαβαν οι Σέρβοι της Βοσνίας και άνοιξαν πογκρόμ εναντίον των μουσουλμάνων με χιλιάδες νεκρούς.
Συμπεράσματα
Είχε, μετά απ’ όλα αυτά, αποτελέσματα η συνάντηση στις 9 Δεκεμβρίου του «κουαρτέτου της Νορμανδίας»;
Το κυριότερο επίτευγμα της συνάντησης ήταν η ίδια η συνάντηση. Η προηγούμενη είχε γίνει στο Βερολίνο τον Οκτώβρη του 2016. Τα τρία χρόνια που προηγήθηκαν, χωρίς καμία επαφή, δυσχέραιναν τις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών σε όλους τους τομείς. Οι δύο αυτοανακηρυγμένες Λαϊκές Δημοκρατίες του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ αποκόπηκαν σχεδόν τελείως από τον ουκρανικό κορμό.
Κανένα από τα τέσσερα μέρη του «κουαρτέτου της Νορμανδίας», ιδιαίτερα τα δυο Ρωσία και Ουκρανία, δεν ήθελε να χρεωθεί την ευθύνη για μη πραγματοποίηση της συνάντησης. Όλοι όμως κατανοούσαν ότι μια τέτοια συνάντηση δεν θα οδηγούσε σε επίλυση των χρόνιων προβλημάτων της Ανατολικής Ουκρανίας. Ουσιαστικά συμφώνησαν να υλοποιήσουν παλιότερες αποφάσεις. Ακόμη και για τα πιο απλά Ρωσία και Ουκρανία έχουν διαφορετικές αντιλήψεις. Γενική κατάπαυση του πυρός στο Ντονμπάς δεν θα υπάρξει, τουλάχιστον τώρα. Η αντιπαράθεση μεταξύ των δύο πλευρών έχει πλέον τη δική της δυναμική και είναι πολύ δύσκολο να αντιστραφεί. Η συνάντηση της 9ης Δεκέμβρη απέδειξε ότι ο Βλ. Ζελενσκι δεν μπορεί να υλοποιήσει τις συμφωνίες του Μινσκ και ο Βλ. Πούτιν δεν θέλει να αλλάξουν οι βασικές παράμετροι αυτών των συμφωνιών.
Ο ουκρανός Πρόεδρος δήλωσε ότι η συνάντησή του με τον ρώσο Πρόεδρο έληξε με ισοπαλία. Πολλοί αναλυτές θεωρούσαν ότι η ουκρανική πλευρά θα πάει στη συνάντηση έτοιμη για μεγάλες υποχωρήσεις λόγω του βαρύ χειμώνα και της μεγάλης ζήτησης για ρωσικό φυσικό αέριο σε καλές τιμές. Ακόμη και η ουκρανική αντιπολίτευση θεωρεί επιτυχία τη μη επαλήθευση του παραπάνω σεναρίου.
Διαπραγματεύσεις για το φυσικό αέριο
Με πολύ μεγάλη προσοχή τέθηκαν τα θέματα της προμήθειας και του τράνζιτ ρωσικού φυσικού αερίου. Τα μηνύματα όμως που εκπέμπουν Ρωσία και Ουκρανία είναι διαφορετικού μήκους και εν πολλοίς αντιφατικά.
Τα ουκρανικά μέσα ενημέρωσης υποστηρίζουν, ότι το ετήσιο συμβόλαιο για προμήθεια φυσικού αερίου αντικαταστάθηκε από δεκαετή συμφωνία με πολύ καλύτερους όρους για την Ουκρανία και ότι το πρόστιμο των 3 δισ. δολαρίων που επέβαλε στη Γκαζπρόμ το δικαστήριο της Στοκχόλμης το 2018, θα συμψηφιστεί με παραδόσεις φυσικού αερίου προς την Ουκρανία ή θα περιλαμβάνεται σε μελλοντική μείωση της τιμής του. Η ρωσική πλευρά δεν επιβεβαίωσε τα παραπάνω και ο εκπρόσωπος Τύπου του ρώσου Προέδρου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε ότι δεν ρυθμίστηκαν αυτές οι εκκρεμότητες. Επίσημες πηγές αναφέρουν ότι υπήρξε μια πρώτη προσέγγιση για την επίλυση των διαφορών γύρω από το φυσικό αέριο. Ο Βλ. Πούτιν υποσχέθηκε μείωση της τιμής του φυσικού αερίου κατά 25%, αν υπάρξει «κοινή ειλικρινής συμφωνία»
Πολιτικοί παρατηρητές θεωρούν ότι μετά τη συνάντηση το πιο σίγουρο είναι ότι δεν θα επαναληφθεί ο «πόλεμος του φυσικού αερίου», όπως έγινε το 2009. Τα προβλήματα είναι πολλά και διάφορα. Τα τρία προηγούμενα χρόνια δύο χώρες με κοινές ρίζες και μακροχρόνιες φιλικές σχέσεις απομακρύνθηκαν η μια από την άλλη. Η Ρωσία πλήρωσε ακριβά τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν από τη Δύση, ενώ η ουκρανική οικονομία υπέστη μεγάλη καθίζηση, έχασε την Κριμαία και κινδυνεύει να χάσει το πιο αναπτυγμένο τμήμα της νοτιοανατολικής πλευράς της. Στον εμφύλιο πόλεμο που ξέσπασε υπήρξαν περίπου 15 χιλιάδες νεκροί. Όταν τα προβλήματα χρονίζουν δύσκολα αντιμετωπίζονται και ακόμη πιο δύσκολα επιλύονται. Με μια συνάντηση δεν ρυθμίζονται τόσο δύσκολα θέματα. Ήταν όμως μια αρχή. Ο δρόμος θα είναι μακρύς, με την προϋπόθεση βέβαια ότι θα υπάρχει πολιτική βούληση απ’ όλες τις πλευρές.
Μιχάλης Ρένεσης
