Κανένας θάνατος για τους θνητούς δεν είναι αδόκητος, μερικοί, όμως, είναι άδικοι, όταν έρχονται πάνω στην ακμή της πνευματικής, πολιτικής, κοινωνικής ωρίμανσης, τότε που περιμένουν όλοι να δώσεις τον καλύτερο εαυτό σου. Ο Σταύρος είναι αλήθεια ότι και στη μέχρι χθες ζωή του είχε προλάβει να δώσει ήδη μεγάλα κομμάτια από τον καλό εαυτό του, ιδίως σε όσους με κάθε τρόπο μαθήτευσαν δίπλα του.
Γεννημένος μόλις πριν 57 χρόνια στην Ακράτα, με σπουδές στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, με πολιτική ένταξη στην ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίας και ταγμένος στην υπόθεση της κομμουνιστικής ανανέωσης, μεταβαίνει στη Σορβόνη για το διδακτορικό του και επιστρέφει στο Πάντειο ως καθηγητής πολιτικής θεωρίας. Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ και συντονιστής της οργάνωσης των πανεπιστημιακών, δίνει την προσφορά του και στο Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς ως μέλος του διοικητικού συμβουλίου.
Η «Εποχή», που τις σελίδες της έχουν κοσμήσει κείμενα του Σταύρου, δημοσιεύει σήμερα τον επικήδειο του φίλου, συντρόφου και συναδέλφου του Νίκου Θεοτοκά, καθώς και την αναφορά στη μνήμη του, που έκανε ο Γιάννης Ζαρκάδης στην ολομέλεια των συνέδρων της ΠΟΣΔΕΠ της «Συνάντησης Πανεπιστημιακών Δασκάλων».
Σταύρος Κωνσταντακόπουλος: Απ’ το υλικό που φτιάχνονται τα όνειρα
Του Νίκου Θεοτοκά
Σύντροφε και φίλε ακριβέ. Αγορίνα μας, για να σε πω με τα δικά σου λόγια. Ποιος θα το ‘λεγε, εσύ, ο Σταύρος αυτοπροσώπως, να βρίσκεσαι στη μέση μιας σύναξης των φίλων, των συντρόφων και των μαθητών σου, δίχως να μιλάς και να χειρονομείς, δίχως να μπορείς καν ν’ αποκριθείς στην επίκληση του ονόματός σου, δίχως να κοροϊδεύεις και ν’ αυτοσαρκάζεσαι.
Συνειδητοποιούμε, λοιπόν, απ’ τη σιωπή σου και μόνο, ότι μας άφησες για πάντα και, ήδη, μετριόμαστε με την απουσία σου. Θα μας συντροφεύει, όμως, η ανάμνηση της πληθωρικά γειωμένης στον κόσμο παρουσίας σου, η θύμηση των φτερωτών σου λόγων, η απερίγραπτη ένταση της φωνής σου και το τσαλάκωμα στην τεράστια και ατσούμπαλη αγκαλιά σου. Πλάι σ’ αυτά, που είναι πια μνήμες, μας μένει να διαχειριστούμε την κληρονομιά των γραπτών που μας άφησες. Οι λέξεις σου, καρφωμένες μία-μία στο χαρτί, όπως το λέει ο ποιητής, θα τρέφουν, με τη δύναμη του επιχειρήματος και της αναφοράς στο έλλογο πράττειν, ένα μέλλον που θα ξεπεράσει σε διάρκεια και τον δικό μας βίο.
Στρατευμένος στην κομμουνιστική ανανέωση
Παιδί μιας οικογένειας ματωμένης στον Εμφύλιο, διάλεξες να είσαι, από τα πρώτα βήματα της ενήλικης ζωής σου, στρατευμένος στη δύσκολη υπόθεση της κομμουνιστικής ανανέωσης, στην απομάγευση των ιδεολογιών, στις περιπέτειες του δημοκρατικού σοσιαλισμού, στη δίνη, τις εξάρσεις, τις αντιφάσεις αλλά και τις διαψεύσεις των σύγχρονων κινημάτων κοινωνικής απελευθέρωσης.
Τα πολλά-πολλά χρόνια που σε ξέρω, είχες την ακριβή, τη μαγική ικανότητα να αναζητάς, να ψάχνεις και να βρίσκεις τα καλά των ανθρώπων γύρω σου, ν’ ακουμπάς σ’ αυτά, να συνθέτεις, να ενώνεις, να συμφιλιώνεις όποιες και όσους μπορούν να σταθούν με το μέρος μιας ιστορικά ζητούμενης, και πάντα ανεύρετης και πάντα πλησίας ελευθερίας και δικαιοσύνης, μιας έλλογης και διαρκώς ανανεούμενης αξίωσης για χειραφέτηση και για ελευθερία.
Πνευματικά ώριμος
Έγινες ο διανοούμενος, που δεν βολεύεται με τα παραδομένα, που καταβροχθίζει βουλιμικά ιδέες και θεωρίες, που παράγει, με επιστημονική αυστηρότητα και πειθαρχία, ασεβείς και γενναίους τρόπους ανανέωσης των διανοητικών μας εργαλείων. Κι έγινες ο επαναστάτης που ψάχνει, βρίσκει, πείθει και οργανώνει τους ανθρώπους. Θυμήσου πώς το έλεγε ο Άγγελος για τον Μίμη τον Δεσποτίδη.
Κατάφερες να μας εγκαταλείψεις, Σταύρο μας, την ώρα της επιστημονικής και διανοητικής σου ολοκλήρωσης. Την ώρα που έχουμε, όσο ποτέ, ανάγκη από τη συνεισφορά σου στα κοινά και την ωριμότητα του λόγου σου. Κι έτσι, βρεθήκαμε εδώ, σήμερα, στο ξόδι σου φίλοι και φίλες από τα φοιτητικά χρόνια του ‘70 στην Πάντειο και του ‘80 στο Παρίσι, συντρόφισσες και σύντροφοι μιας ζωής, φοιτητές και φοιτήτριες, συναδέλφισσες και συνάδελφοι από το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Πάντειο. Άνθρωποι του Πολίτη, της Αυγής, της Εποχής.
Για τους συναδέλφους, τους συντρόφους και τους φίλους σου υπήρξες η έμπνευση και το φωτογόνι, που κράτησε και κρατά ζωντανή εκείνη τη φλογίτσα απ’ όπου ξεπηδάει το καινούριο.
Οι φοιτητές, τα καμάρια σου
Μ’ αυτά, νοιώθω πως πρέπει να σταθώ, ειδικά στους φοιτητές σου, τα καμάρια σου. Η ευρυμάθεια και η βαθειά σου μόρφωση, το καλαμπούρι και η ευγενής σου αθυροστομία, η αγάπη και η έγνοια για τους άλλους, ο ενδελεχής σχεδιασμός μαθημάτων ανοιχτών στις τυχαιότητες και τις προκλήσεις, όλα αυτά, Σταύρο μας, σε έκαναν έναν δάσκαλο πολύτιμο και σπάνιο. Νοιώθω, μιλώντας με τους παλιούς και τους νέους φοιτητές σου, ότι ο χαμός σου έχει φτιάξει ένα βουβό και σπαρακτικό πένθος. Έτσι που το έφεραν τα πράγματα, δεν μπορώ, σ’ αυτόν εδώ τον χώρο και σ’ αυτήν εδώ την περίσταση να χρησιμοποιήσω τα δικά σου λόγια, που θα έφερναν το ξέσπασμα του γέλιου, αποδραματοποιώντας ακόμα και τον θάνατο. Ακόμα και τον δικό σου θάνατο.
Πέρα από την πυκνή επιστημονική σου αρθρογραφία και τις αμέτρητες πανεπιστημιακές και άλλες διαλέξεις, μας άφησες δύο μεγάλα έργα αναφοράς: Το πρώτο για την κυβερνώσα τάξη κατά τη λεγόμενη μακιαβελική παράδοση και το δεύτερο για τον Ατομικισμό, την Επανάσταση και τη Δημοκρατία στην πολιτική θεωρία του Αλεξίς ντε Τοκβίλ. Κάπου στον υπολογιστή σου, στις σημειώσεις αλλά και στις παρεμβάσεις σου, βρίσκονται, νομίζω, κι οι ψηφίδες του υπό διαμόρφωση βιβλίου σου με θέμα «Νεοφιλελευθερισμός και Δημοκρατία». Θα χρειαστεί να τις αναζητήσουμε. Κι αν τις βρούμε, θα πάρουν ελπίζω, τον δρόμο προς τους αναγνώστες, τους ομότεχνους και τους μαθητές σου, που τις περιμένουν.
Να σου το πω λίγο άτεχνα, Σταύρο μας, τσαλακώνοντας εκείνα τα όμορφα λόγια του Πρόσπερο:
Ήσουν από τη στόφα εκείνη που είναι φτιαγμένα τα όνειρα? και το βιαστικό το πέρασμά σου απ‘ τη ζωή μας, ο αιώνιος ύπνος το έχει πια τυλίξει.
Ξέρω ότι η μνήμη σου θα ζεσταίνει τις καρδιές μας στο υπόλοιπο του βίου μας, ότι τα γραπτά σου θα μας δίνουν έλλογα κουράγιο κι ότι δεν μπορούμε ν’ αμελήσουμε και να μην πάρουμε μαζί μας λίγο από το ήθος σου, σύντροφε και φίλε ακριβέ, στις εποχές της ξηρασίας. Και θα μας συντροφεύουν τούτες οι κληρονομιές σου, Σταύρο μας, ως την ώρα που θα πιάσουν να μπουμπουκιάζουν οι αμυγδαλιές.
Για να την αλλάξουμε την κοινωνία, θα χρειαστεί να χαλάσουμε τις βεβαιότητες, ν’ αλλάξουμε τους τρόπους μας και τη ζωή μας, Σταύρο.
Αντίο, ακριβέ μας αδελφέ. Ήδη λείπεις, κι όμως είσαι μαζί μας. Ζεις, κι ωστόσο είσαι νεκρός.
•
Ο Σταύρος μας, το αίμα μας
Tου Γιάννη Ζαρκάδη
Σταύρο μου,
Καθώς χτες το απόγευμα, στο Αμφιθέατρο της Φιλοσοφικής, έσκασε σαν νάρκη η είδηση του χαμού σου, και τα κομμάτια της, μας βρήκαν κατ’ ευθείαν στην καρδιά μας,
Σου γράφω αυτό το σημείωμα, τώρα που κάνεις το ταξίδι , και αργά ή γρήγορα θα το κάνουμε κι εμείς, οι σύντροφοι και συντρόφισσές σου,
Σου γράφω, συνέχεια του τηλεφωνήματος που είχαμε τα μεσάνυχτα της Πέμπτης, και είπες «από κοντά τα υπόλοιπα, στο Συνέδριο, και ξέρεις τα πιο καλά μετά»,
Σου γράφω, γιατί δεν είδες, απουσιάζοντας χωρίς να μας ενημερώσεις, τον Αριστείδη να μιλάει-ποιος θα το πίστευε- σαν υπουργός Παιδείας αυτή τη φορά, από το βήμα του Συνεδρίου της ΠΟΣΔΕΠ, με την ίδια έγνοια για τα Πανεπιστημιακά πράγματα, όπως παλιά και όπως πάντα,
Σου γράφω γιατί και σήμερα θα απουσιάσεις από την Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ και οι αλήθειες που θα-και πρέπει να ειπωθούν, θα χάσουν την αισθαντική σου φωνή και παρουσία,
Σου γράφω για τη ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗ, τη ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗ σου, που λαβωμένη και με κομμένα φτερά, θα συνεχίσει το δρόμο, που από το ’77 κίνησε με νίκες και ήττες, για ένα ουμανιστικό-δημοκρατικό-κοινωνικό Πανεπιστήμιο, ιδιαίτερα τελευταία στα πλαίσια μιας ευρύτερης συσπείρωσης κι ενός ευρύτερου δικτύου αριστερών πανεπιστημιακών δασκάλων, που κι εσύ υποστήριζες με έναν ιδιαίτερο και μοναδικό τρόπο,
Σου γράφω γιατί σκοπεύουμε να κρατήσουμε ζωντανή την έγνοια σου για την κοινωνική αιμάτωση του Πανεπιστήμιου και μέσα από τις αρτηρίες των ανθρωπιστικών σπουδών. Την έγνοια σου για μια μορφωτική επανάσταση. Αν όχι τώρα, πότε;
Σταύρο μου, αυτό που συνέβαινε στις ενδοσυνεδριακές μαζώξεις της ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗΣ και των δασκάλων τελευταία, και ιδιαίτερα στις μεταμεσονύκτιες μεθέξεις της παρέας των ΣΥΣΠΕΙΡΩΜΕΝΩΝ Αθήνας –Θεσσαλονίκης-Πάτρας-Ιωαννίνων-Κρήτης-Θράκης-Αιγαίου, δεν σου εγγυούμαι ότι, χωρίς εσένα, θα μπορέσουμε να το κρατήσουμε ζωντανό. Είναι πάνω από τις δυνάμεις μας. Το δίκτυο των αδερφικών μας σχέσεων το έπλεκες με την ψυχή σου και αντίδοτο δεν υπάρχει. Τώρα, τραυματισμένοι/ες θα πορευόμαστε.
Τις χαρές μας, δικές σου χαρές, πολλαπλασιασμένες τις επέστρεφες, και με τον πλούτο των γνώσεών σου και της καρδιάς σου, αιματωμένες. Τις λύπες σου όμως; Ώρα λοιπόν να κλάψουμε και να θρηνήσουμε, όπως πρέπει, στους δικούς μας ανθρώπους.
Ορφανέψαμε, Σταύρο μου, ορφανέψαμε, και, μέρα με τη μέρα, η απουσία σου θα ρίχνει τη σκιά της πάνω μας.
Καλό ταξίδι αδερφέ μου. Όλα θα σε θυμίζουν.
•
