Του Νορμπέρτο Φερρέρας*
Στις 18 Ιανουαρίου βρέθηκε νεκρός στην Αργεντινή ο ειδικός εισαγγελέας που είχε επιφορτιστεί με την έρευνα της υπόθεσης γνωστής με το ακρωνύμιο AMIA που αφορούσε την επίθεση εναντίον της Αργεντινο-Ισραηλινής Ένωσης στην οποία σκοτώθηκαν 85 άτομα το 1994. Ο εισαγγελέας Αντόνιο Νίσμαν είχε διοριστεί το 2004, από τον πρόεδρο Νέστωρ Κίρχνερ, ο οποίος του υπέδειξε να συνεργαστεί με τον αξιωματούχο των μυστικών υπηρεσιών, Αντόνιο Στιούζο. Ο αξιωματούχος αυτός θα έπρεπε να είναι ο σύνδεσμος με τις μυστικές υπηρεσίες άλλων κρατών. Η ομοσπονδιακή εισαγγελία ελάμβανε και λαμβάνει τη μεγαλύτερη χρηματοδοτηση από όλες τις δικαστικές υπηρεσίες της Αργεντινής. Μέχρι πριν δύο χρόνια αυτή η υπηρεσία ήταν παντοδύναμη, αν και από το 2006 ο σημαντικότερος δημοσιογράφος της αντιπολίτευσης αμφισβητούσε τη δράση της.
Η εμπλοκή της Κίρχνερ
Το 2011 αποκαλύφθηκε, στο τμήμα των wikileaks που αφορούσε στην Αργεντινή, ότι ο Νίσμαν επισκέφθηκε την Πρεσβεία των Ηνωμένων Πολιτειών για να δικαιολογήσει τις ενέργειές του. Από την άλλη, καθίστατο όλο και πιο προφανές ότι ο Στιούζο συμφωνούσε το σχέδιο που θα έπρεπε να ακολουθήσει η έρευνα με την CIA και τη Mοσάντ. Το Ιράν θα έπρεπε να είναι ο ένοχος του εγκλήματος. Έπρεπε να εγκαταλειφθεί η υπόθεση ότι η Συρία βρισκόταν πίσω από την επίθεση, ως αποτέλεσμα της επιρροής του Κάρλος Μενέμ, πρώην προέδρου της Αργεντινής. Επίσης δεν έπρεπε να εξεταστεί η πιθανότητα πίσω από την επίθεση να βρίσκονται ντόπιοι φασίστες. Η σχέση με τον συνεργάτη από τις μυστικές υπηρεσίες αντιστράφηκε και ως αποτέλεσμα αυτών των αποκαλύψεων η Χριστίνα Φερνάντεζ Κίρχνερ, η οποία είχε τότε επανεκλεγεί πρόεδρος, αποφάσισε να προχωρήσει η έρευνα σε μία άλλη κατεύθυνση.
Αυτή την άποψη, την οποία υποστήριζε και ο προηγούμενος δικαστής της υπόθεσης, που έχει απαλλαγεί των καθηκόντων του και θα δικαστεί για απόκρυψη στοιχείων, συμμεριζόταν η ΑΜΙΑ και η DAIA (Αντιπροσωπεία των Ισραηλιτικών Οργανώσεων της Αργεντινής). Οι οικογένειες των θυμάτων προσέτρεξαν στην πρόεδρο της Αργεντινής για να ζητήσουν να συμπεριλάβει το πόρισμα και τις άλλες εκδοχές. Για τον λόγο αυτό συνεχίζουν να την υποστηρίζουν. Για να προχωρήσει μια στάσιμη υπόθεση η Χριστίνα Κίρχνερ έδωσε εντολή στον υπουργό εξωτερικών να συμφωνήσει με το Ιράν ώστε να δικαστούν οι κατηγορούμενοι Ιρανοί στη χώρα τους καθώς η νομοθεσία της Αργεντινής δεν δέχεται την ερήμην δίκη. Ο Νίσμαν όπως και η ΑΜΙΑ και η DAIA απέρριψαν αυτή τη λύση. Η συμφωνία δεν υπογράφτηκε ποτέ, αλλά ο Νίσμαν δεν είχε πια σχέση με την κυβέρνηση.
Αυτή η εξέλιξη όπως και άλλες έδειξαν ότι οι μυστικές υπηρεσίες συνωμότησαν εναντίον της κυβέρνησης της Χριστίνα Κίρχνερ επειδή τον Δεκέμβριο του 2014 διόρισε τον κουμπάρο της ως διοικητή της Γενικής Γραμματείας των Υπηρεσιών Πληροφοριών. Το πρώτο μέτρο που έλαβε ήταν να απολύσει τον Στιούζο (μέλος της Γραμματείας από τον 1972).
Οι μυστικές υπηρεσίες
Μετά από ένα μήνα ο Νίσμαν, προσωπικός φίλος και ουσιαστικά υφιστάμενος του Στιούζο, κατέθεσε μια καταγγελία κατά της Χριστίνας Κίρχνερ, του Έκτορ Τίμερμαν (υπουργού εξωτερικών και εβραίου το θρήσκευμα) και άλλων περονιστών. Η καταγγελία κατατέθηκε, κατά τη διάρκεια των διακοπών των δικαστηρίων, χωρίς γραπτές αποδείξεις, χωρίς αναφορές στη νομολογία ή τη δικονομία. Αναφέρονταν απλώς ηχογραφήσεις συνομιλιών ενός προσώπου το οποίο δεν είχε σχέση με την κυβέρνηση της Αργεντινής και υποτίθεται ότι είχε σχέσεις με την κυβέρνηση του Ιράν, οι οποίες έγιναν χωρίς την άδεια του δικαστή που χειριζόταν την υπόθεση. Η καταγγελία δεν έγινε δεκτή. Για να καταθέσει την καταγγελία ο Νίσμαν διέκοψε τις διακοπές που έκανε μαζί με μία από τις κόρες του. Εγκατέλειψε το κορίτσι στη Μαδρίτη να περιμένει τη μητέρα της, την πρώην σύζυγό του τη Σάντρα Αρόγιο Σαλγκάντο (ομοσπονδιακή δικαστή η οποία χειρίζεται εμβληματικές υποθέσεις όπως η παράνομη παρακολούθηση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από δημοσιογράφους και η υπόθεση της υιοθεσίας παιδιών στη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας από την ιδιοκτήτη της αντιπολιτευόμενης εφημερίδας Κλαρίν).
Μετά την καταγγελία η αντιπολίτευση τον κάλεσε να καταθέσει στο Κογκρέσο σε μια συζήτηση κεκλεισμένων των θυρών. Οι βουλευτές που πρόσκεινται στην πρόεδρο αρχικά απείλησαν να μη συμμετάσχουν, αλλά τελικά ζήτησαν να διεξαχθεί δημόσια η συζήτηση. Στο σημείο αυτό η καταγγελία κατέρρευσε. Οι πιο αυστηροί κριτικοί ισχυρίζονται ότι η καταγγελία είναι προϊόν των μυστικών υπηρεσιών. Ακόμη και η Ιντερπόλ επιβεβαίωσε τη θέση της κυβέρνησης της Αργεντινής. Το Σάββατο ο Νίσμαν κλείστηκε στο διαμέρισμά του και την Κυριακή σταμάτησε να απαντά στο τηλέφωνο και δεν συνάντησε τους φρουρούς του. Μόλις ανακοινώθηκε ο θάνατός του δύο βουλευτές της αντιπολίτευσης δήλωσαν ότι παρέμενε σταθερός στην επιθυμία του να καταθέσει στο κοινοβούλιο. Αυτή την εβδομάδα ένας από αυτούς αναίρεσε τη δήλωσή του και κατέθεσε ότι ήταν απογοητευμένος επειδή ένας αξιωματούχος των μυστικών υπηρεσιών τον πρόδωσε. Μήπως αυτός ήταν ο Στιούζο;
Αναπάντητα ερωτήματα
Η υπόθεση είναι μια προσωπική και οικογενειακή τραγωδία, και συγχρόνως μια απειλή στη συνταγματική τάξη και μια επικοινωνιακή φάρσα. Πρόκειται για δολοφονία ή αυτοκτονία; Η δεύτερη υπόθεση φαίνεται πιο ευλογοφανής. Μήπως κάποιος τον πίεσε ή μήπως φοβήθηκε για την προσωπική του αποτυχία; Αυτό που μπορούμε να δηλώσουμε εμφατικά είναι ότι οι ερμηνείες και οι πράξεις της αντιπολίτευσης και των κέντρων εξουσίας μπορούν να θεωρηθούν ως προσπάθεια ενός «ήπιου πραξικοπήματος» μέσω της απαξίωσης της προέδρου, του υπουργού εξωτερικών λόγω και της προσπάθειάς της Κίρχνερ να διαλύσει τη Γραμματεία των Υπηρεσιών Ασφαλείας.
*Ο Νορμπέρτο Φερρέρας είναι καθηγητής ιστορίας στο ομοσπονδιακό πανεπιστήμιο Φλουμινένσε της Βραζιλίας.
