Μια από τις πιο ευχάριστες ασχολίες μου αυτές τις γιορτινές μέρες ήταν η ανάγνωση του «Ω, λε φιλαλάκο!» του Νίκου Γιαννόπολου. Ο «Φιλαλάκος» είναι η πολύ κεφάτη αφήγηση της πενηντάχρονης πορείας του Νίκου στη ζωηρή άκρα Αριστερά και τα κινήματα –σας το συνιστώ ανεπιφύλακτα. Αλλά δεν είναι ο σκοπός του σημειώματός μου να παρουσιάσω το βιβλίο. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι ότι στη γιαννοπούλειο αφήγηση είναι ότι υπήρξαν τουλάχιστον εφτά μεταπολιτευτικές περίοδοι άγριας (έως αγριότατης) κρατικής καταστολής.
Τείνουμε να ξεχάσουμε τι ακριβώς σήμανε η καραμανλική μεταπολιτευτική δημοκρατία, που κατά καιρούς έχουν εξάρει διάφορα στελέχη της Αριστεράς. Σπανίως αναφέρουμε ότι το πιο άγριο ξύλο στα Εξάρχεια δεν έχει πέσει ούτε επί «νεοφιλευθερισμού», ούτε επί Δεξιάς. Ήταν στις επιχειρήσεις «Αρετή» του ΠΑΣΟΚ (του «ορθόδοξου», όχι του σημιτικού) στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’80. Μπορούν να αναφερθούν και άλλα παραδείγματα, όπως η σύλληψη 4 συντρόφων της Αντιεθνικιστικής Αντιπολεμικής Συσπείρωσης το 1992, οι οποίοι κατηγορήθηκαν για διατάραξη κινδύνου των διεθνών σχέσεων του ελληνικού κράτους, επειδή… μοίραζαν προκήρυξη.
Η στιγμή και η συνέχεια
Κατά περιόδους, η καταστολή οξύνεται (ανάλογα με την πολιτική συγκυρία) γιατί:
• Η αστική δημοκρατία, εκτός από δημοκρατία, είναι και… αστική. Επομένως, εκτός από συναίνεση έχει και μπόλικη βία των «από πάνω» προς τους «από κάτω». Η άσκηση κρατικής βίας δεν μετατρέπει αυτομάτως το καθεστώς σε… χούντα, όπως (λανθασμένα) λέγεται από ορισμένους.
• Όταν οι «από κάτω» δεν συναινούν ή ελλοχεύει ο κίνδυνος να μη συναινέσουν, αλλάζει το μείγμα συναίνεση-καταστολή προς όφελος της καταστολής, κατά το βιβλικό «όπου δεν πίπτει λόγος…».
• Οι πολιτικές ελευθερίες ούτε δεδομένες είναι, ούτε σύμφυτες με τον αστικό φιλελευθερισμό. Αντιθέτως, συνιστούν κατακτήσεις των λαϊκών αγώνων και υπόκεινται στον ταξικό συσχετισμό δύναμης. Τις ελευθερίες δεν μας τις δώσανε, τις πήραμε και τις διατηρούμε χάρη στην πολιτική δύναμή μας. Η ελάττωση αυτής της δύναμης φέρνει και περιορισμό των ελευθεριών.
• Η κυρίαρχη ελίτ έχει σταθερό διαχρονικό στόχο τον περιορισμό των πολιτικών ελευθεριών και των κοινωνικών δικαιωμάτων, γιατί αυτός ο περιορισμός σημαίνει υφαρπαγή της δύναμης και του πλούτου των πολλών από τους λίγους.
• Κάθε φορά η όξυνση της καταστολής δεν αναχαιτίζεται (όταν αυτό συμβαίνει) από την «ευαισθησία» των φιλελεύθερων ελίτ, αλλά από τους μαχητικούς αγώνες των πληβείων. Ντεζαβού; Το ότι τα γεγονότα γενικά δεν είναι «πρωτοφανή», επουδενί δεν σημαίνει ότι είμαστε σε φάση «ντεζαβού». Όσο αληθής είναι η σταθερά της καταστολής, άλλο τόσο ακριβές είναι ότι κάθε συγκυρία έχει την ιδιαιτερότητα της. Αυτή τη στιγμή η κυβέρνηση και τα κέντρα εξουσίας αντιλαμβάνονται ότι οι τα περί «επιστροφής στην κανονικότητα» δεν είναι παρά πομφόλυγες. Το μνημονιακό καθεστώς είναι πάντα εδώ, κάτι που σημαίνει ότι μεγάλες μερίδες του πληθυσμού βιώνουν τον κοινωνικό αποκλεισμό, τη φτώχεια και την έλλειψη προοπτικής στη ζωή τους. Αυτή η κατάσταση καθιστά όλο και πιο δύσκολη τη συναίνεση.
Κατά συνέπεια, ελλοχεύει διαρκώς ο κίνδυνος της κοινωνικής έκρηξης. Ο ηθικός πανικός για την ασφάλεια σε συνδυασμό με την αστυνομική βία λειτουργεί προληπτικά με διπλό τρόπο: Αποτελεί, από τη μια μεριά, ένα μηχανισμό τρόμου και, από την άλλη, μια ιδεολογία διαίρεσης και ανάδειξης αποδιοπομπαίων τράγων. Στην υφιστάμενη κατάσταση, η σταθερά της καταστολής συναντά τη συγκυρία του μνημονιακού καθεστώτος. Όπως έχει συμβεί πολλές φορές στο παρελθόν, δεν θα σταματήσουν, αν δεν τους σταματήσει το «πεζοδρόμιο». Και το πρώτο βήμα για να το καταφέρει το «πεζοδρόμιο», είναι να συνειδητοποιήσει ότι όντως μπορεί να το κάνει. Έχει τη δύναμη, αρκεί να το πιστέψει.
Γιάννης Αλμπάνης
