Οι ασυγκράτητες πυρκαγιές προελαύνουν από τη γραφική περιφέρεια στα κέντρα των πόλεων
Του Στιβ Πάιν*
Πράγματι, η Αυστραλία και η πυρκαγιά είναι παλιές γνώριμες. Αλλά τα τελευταία είκοσι χρόνια μοιάζουν διαφορετικά. Οι πυρκαγιές είναι πιο συχνές, πιο έντονες και πιο καταστροφικές. Οι φωτιές του Μαύρου Σαββάτου (σειρά πυρκαγιών, από τις χειρότερες που είχε γνωρίσει η ήπειρος, οι οποίες κατέκαυσαν την Αυστραλία με αφετηρία τις 7 Φεβρουαρίου 2009), που σκότωσαν 173 ανθρώπους, είχαν πολιτισμικό αντίκτυπο αντίστοιχο ενός τρομοκρατικού χτυπήματος και έθεσαν υπό αμφισβήτηση τις υποδομές μιας κοινωνίας του λεγόμενου «πρώτου κόσμου» σε μια περιοχή που είναι ικανή για τέτοια μανία. Οι φωτιές Δίχως Τέλος (όπως ονομάστηκαν οι παρούσες πυρκαγιές) βάθυναν αυτό το ζήτημα.
Υπάρχουν δύο είδη πυρκαγιάς τα οποία παρέχουν μια πιο διευρυμένη οπτική. Το ένα είδος είναι αυτές που καίνε ζωντανά τοπία, με θαμνώδη βλάστηση. Το άλλο είδος καίει πετρώδεις εκτάσεις. Αυτές που ήταν κάποτε ζωντανές, τώρα απολιθωμένες βιομάζες, όπως ο άνθρακας και το φυσικό αέριο που καίμε για να τροφοδοτήσουμε τις βιομηχανικές μας οικονομίες. Αυτά τα δύο είδη πυρκαγιάς αλληλεπιδρούν με τρόπους που αποδεικνύονται όλο και πιο άρρηκτα συνδεδεμένοι και απειλητικοί. Το γεγονός ότι πάρα πολλές πυρκαγιές στην Αυστραλία, αλλά και στην Καλιφόρνια, ξεκινούν από ηλεκτροφόρα σύρματα είναι μια αλληγορία αρκετά αποκαλυπτική για τον τρόπο που τα δύο είδη πυρκαγιάς αλληλεπιδρούν. Οι δευτερεύουσες συνέπειες δεν περιορίζονται στην υπερθέρμανση του πλανήτη ή στην οξίνιση των ωκεανών. Επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι οργανώνουν τοπία –τη γεωργία, τα φυσικά αποθέματα, τα δίκτυα μεταφοράς– όλες τις πτυχές της γεωγραφίας, που με τη σειρά τους επηρεάζουν το χαρακτήρα των πυρκαγιών. Για καιρό καίμε το φυτίλι και από τις δύο πλευρές και τώρα είναι η ώρα της πληρωμής, τα δύο είδη πυρκαγιάς συνωμοτούν.
Η προδιάθεση της Αυστραλίας στις πυρκαγιές την καθιστά έναν προπομπό για αυτό που ονομάζω Πυρόκαινο. Ωστόσο πολλά αντίστοιχα φαινόμενα παρουσιάζονται και στις ΗΠΑ: ασταμάτητες φωτιές, θάνατοι από πυρκαγιά, πρόσφυγες από πυρκαγιά, αποτεφρωμένες πόλεις, κατεστραμμένες λεκάνες απορροής και πλημμύρες μετά την πυρκαγιά, οικονομικοί τριγμοί λόγω απώλειας τουρισμού, χρεοκοπημένες υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και δηλητηριασμένες ασφαλιστικές εταιρείες. Οι ασυγκράτητες πυρκαγιές προελαύνουν από τη γραφική περιφέρεια στα κέντρα των πόλεων. Εκτεταμένες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Διευρυμένες και επώδυνες εκκαθαρίσεις. Πολιτική οργή.
Οι περιοχές των ΗΠΑ με ιστορικό πυρκαγιών θα υποστούν τις χειρότερες συνέπειες, αλλά το μίασμα της καύσης θα διαρρεύσει και σε άλλες, φαινομενικά απρόσβλητες περιοχές της χώρας. Παραδόξως, περιοχές όπως η Καλιφόρνια, που συχνά υποφέρουν από πυρκαγιές είναι καλύτερα προασπισμένες απέναντι στις επερχόμενες κρίσεις. Περιοχές ασυνήθιστες σε πυρκαγιές στερούνται θεσμών και υποδομών και θα αντιμετωπίσουν επιπλέον δυσκολίες.
Ακόμη και αν, εν μία νυχτί, τα ορυκτά καύσιμα πάψουν να αποτελούν επιλογή, θα χρειαστεί πολύς καιρός ώστε τα αέρια του θερμοκηπίου να βγουν από την ατμόσφαιρα και οι κλιματικές συνέπειες θα παραμείνουν. Αυτό θέτει τον άμεσο στόχο της αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών. Υπάρχουν πολλά που πρέπει να γίνουν –να δυναμώσουμε τις κοινότητες, να οργανώσουμε την αντίληψη ότι οι δασικές ανοιχτές πυρκαγιές δεν είναι ένα ιδιότροπο φαινόμενο της περιφέρειας, αλλά ένα διδακτικό γεγονός της σύγχρονης ζωής. Άγριο, βάρβαρο ή προβλέψιμο, υπάρχει πολύ περισσότερη φωτιά που έρχεται.
Έχουμε δημιουργήσει το αντίστοιχο της εποχής των παγετώνων σε πυρκαγιές. Ο τελευταίος γύρος των πυρκαγιών στην Αυστραλία θα σταματήσει στα παράλια της ηπείρου. Η εποχή του Πυρόκαινου όμως θα επηρεάσει όλους μας και θα επιμείνει μετ’ επιτάσεως στο μέλλον.
* Ο Στιβ Πάιν είναι επίτιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνας και συγγραφέας των βιβλίων «Burning Bush: A Fire History of Australia» και «Fire: A Brief History».
To κείμενο δημοσιεύτηκε στις 7 Ιανουαρίου, στον «Γκάρντιαν».
Η κλιματική αλλαγή ρίχνει λάδι στη φωτιά
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι οι δασικές πυρκαγιές στην Αυστραλία δεν είναι σπάνιες, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια των θερινών μηνών. «Εκτός από την ανθρώπινη δραστηριότητα, τα θερμά και ξηρά καλοκαίρια αποτελούν αιτία για το ξέσπασμα και τη διάδοση των πυρκαγιών», επισημαίνει η δρ Νταϊάνα Μπερνστάιν.* Για την ακρίβεια, οι πυρκαγιές είναι συνήθως ο τρόπος με τον οποίο οι ευκάλυπτοι παράγουν περισσότερους σπόρους, που τους επιτρέπουν όχι μόνο να επιβιώνουν εντός φωτιών αλλά και να ευδοκιμούν. Με δεδομένα όλα αυτά, ας μην ξεγελιόμαστε: οι τεράστιες πυρκαγιές που κατακαίνε την Αυστραλία αυτήν την περίοδο είναι σίγουρα διαφορετικές από οτιδήποτε έχουμε βιώσει στην πρόσφατη ιστορία.
Η συντριπτική ένταση αυτών των πυρκαγιών συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τις πρωτοφανείς καιρικές συνθήκες που αντιμετωπίζει η Αυστραλία. Πρόκειται για τη χειρότερη ξηρασία των τελευταίων δεκαετιών, σύμφωνα και με το CNN. Επιπλέον, η χώρα βίωσε την πιο ζεστή ημέρα που έχει καταγραφεί, σύμφωνα με το Μετεωρολογικό Οργανισμό της Αυστραλίας. Αυτός ο συνδυασμός ξηρασίας και καύσωνα έκανε τη χώρα ιδιαίτερα ευάλωτη. Και αυτό είναι πολύ πιθανό να γίνει ο κανόνας καθώς ο πλανήτης αυξάνει θερμοκρασία.
Πολλοί επιστήμονες υπογραμμίζουν το ρόλο της κλιματικής αλλαγής σε αυτήν την εξέλιξη: «Η κλιματική αλλαγή επιφέρει συνθήκες πιο θερμές και ξηρές που αυξάνουν την ένταση, το εύρος και τη διάρκεια των πυρκαγιών» λέει η δρ Μπερνστάιν.
Περισσότερα από 12 εκατομμύρια στρέμματα γης έχουν ήδη κατακαεί και δεν υπάρχει ένδειξη ότι οι πυρκαγιές θα υποχωρήσουν. Αντίθετα, υπάρχει ανησυχία ότι τις επόμενες εβδομάδες θα αναζωπυρωθούν. Ο αυστραλός πρωθυπουργός Σκοτ Μόρισον εναπέθεσε τις ελπίδες του στην εμφάνιση «κάποιας αξιόλογης βροχόπτωσης». Ωστόσο, όπως επισημαίνει η δρ Μπερνστάιν, η κρίση μπορεί να κρατήσει ακόμα περισσότερο. «Δυστυχώς, όσο οι άνθρωποι συνεχίζουν να προκαλούν την κλιματική αλλαγή και να κάνουν ελάχιστα για να την αποτρέψουν, πυρκαγιές αυτού του είδους θα γίνονται όλο και πιο συχνές, όλο και πιο θανατηφόρες.»
Syeda Khaula Saad
* H δρ Νταϊάνα Μπερνστάιν είναι κλιματική επιστήμονας, ερευνήτρια και βοηθός καθηγητή στο τμήμα Θαλάσσιων Επιστημών του Πανεπιστημίου του Νότιου Μισισιπί.
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στις 7 Ιανουαρίου στην ιστοσελίδα Bustle.
