Κοντοστούπης, κουτοπόνηρος, κομπλεξικός: Με τέτοια επίθετα κοσμούν τελευταία τον Χέρμπερτ Κικλ οι αυστριακοί επιθεωρησιογράφοι. Ο πρόεδρος του ακροδεξιού Φιλελεύθερου Κόμματος (FPÖ) και θριαμβευτής των βουλευτικών εκλογών της περασμένης Κυριακής στην Αυστρία (28,9% των ψήφων) δεν βρίσκει έλεος ούτε στα κεντροαριστερά μέσα ενημέρωσης, που «συνωμοσιολόγοι» τον ανεβάζουν, «νεκροθάφτη της δημοκρατίας» τον κατεβάζουν. Η επιτυχία του, ενόψει της ανιαρής ρητορικής του, προκαλεί απορία. Αλλά και ανησυχία. «Φαντασθείτε πόσο μεγαλύτερο θα ήταν το ποσοστό τους αν οι Φιλελεύθεροι είχαν ως ηγέτη έναν πολιτικό γόη» αποφαίνεται η δημοσιολόγος Μπάρμπαρα Ροτ, υπονοώντας τον προκάτοχο του Κικλ Γιοργκ Χάιντερ, που ως «χαρισματικός ηγέτης» έπαιζε ρόλο-μοντέλου για τους επικεφαλής της ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς.
Φιλελεύθεροι: το κατεξοχήν λαϊκό κόμμα
Η ανησυχία είναι δικαιολογημένη. Και χωρίς αρχηγό-δημεγέρτη οι Φιλελεύθεροι, όπως δείχνει το εκλογικό αποτέλεσμα, διεισδύουν ακάθεκτοι σε όλα τα κοινωνικά στρώματα και αποτελούν πλέον το κατεξοχήν λαϊκό κόμμα – αριθμητικά μάλιστα και το αυθεντικότερο «κόμμα της εργατικής τάξης», δεδομένου ότι παίρνουν περισσότερες ψήφους από εργάτες και εργάτριες από ότι το σοσιαλιστικό (SPÖ). Ως κύρια βάση τους παραμένουν βέβαια οι χιλιάδες επαρχιακές κοινότητες, σε πολλές από τις οποίες ξεπερνούν πλέον σε δύναμη το πάλαι ποτέ κυρίαρχο συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (ÖVP), που έχασε συνολικά 11,1 εκλογικές μονάδες και κατατάσσεται τώρα στη δεύτερη κοινοβουλευτική θέση (26,3%).
Μια ματιά στο πρόγραμμα των Φιλελευθέρων εξηγεί πλήρως την ανησυχία. Αυτό προβλέπει την κατάδοση των «αριστερών» δασκάλων σε μια ιδιαίτερη κρατική υπηρεσία, τον εγκλεισμό στη φυλακή ακόμα και δωδεκάχρονων παραβατών του νόμου, καθώς και την «απομετανάστευση» (Reimmigration), ήτοι τον εκτοπισμό όλων των μεταναστών χωρίς χαρτιά στις χώρες καταγωγής τους, καθώς και όσων έχουν αυστριακή υπηκοότητα αλλά υποπίπτουν σε ποινικά αδικήματα. Ο στόχος του τελευταίου μέτρου, όπως αναφέρεται στο πρόγραμμα: η μετατροπή της χώρας σε καθαρόαιμο αυστριακό «φρούριο».
Γενικότερα, η διακηρυγμένη πρόθεση του Κικλ είναι η αναδόμηση της Αυστρίας ως «ανελεύθερης δημοκρατίας» κατά το ουγγρικό πρότυπο. Ο ίδιος δεν διστάζει να συνεργάζεται ανοικτά με τη φασιστοειδή οργάνωση των «Ταυτοτικών» (Identitäre), των εμπνευστών της «απομετανάστευσης», που χαρακτηρίζει απλή «δεξιά ΜΚΟ», αλλά και με παλαιο-ναζί: Την παραμονή των εκλογών, όπως απεκάλυψε η εφημερίδα Der Standard, τρεις υποψήφιοι βουλευτές των Φιλελευθέρων είχαν συμμετάσχει στην κηδεία ενός «καμεράντε» (συντρόφου) τους, όπου τραγουδήθηκε ένας ύμνος των χιτλερικών Ες Ες. Ο Κικλ ξεκαθαρίζει επίσης, ότι ως «καγκελάριος του λαού» (Volkskanzler – όρο που έχει δανειστεί από τους ναζί) θα επαναφέρει τη θανατική ποινή, αν την εγκρίνει η πλειοψηφία του πληθυσμού σε σχετικό δημοψήφισμα.
Συνολική μετατόπιση προς τα δεξιά
Εξίσου ανησυχητική είναι η συνολική μετατόπιση του εκλογικού σώματος προς τα δεξιά. Ο πολιτειολόγος Λάουριντς Ένσερ-Γιεντενάστικ διαπιστώνει ότι ποτέ άλλοτε μεταπολεμικά δεν είχε συρρικνωθεί τόσο πολύ η δύναμη της κοινοβουλευτικής Αριστεράς όσο σήμερα. Οι Σοσιαλδημοκράτες (21,1%), οι Πράσινοι (8,2%) και οι Κομμουνιστές (KPÖ, 2,4%) συγκεντρώνουν μαζί μόλις 31,7% των ψήφων. Αυτό συνεπάγεται εμπέδωση της δομικής υπεροχής του συντηρητικού στρατοπέδου σε όλη τη χώρα – με μοναδική εξαίρεση την παραδοσιακά «κόκκινη» Βιέννη, όπου οι Σοσιαλδημοκράτες παραμένουν μακράν πρώτοι και σημείωσαν μάλιστα κέρδη στις εκλογές της προηγούμενης Κυριακής.
Η Αριστερά γλύφει προς το παρόν τις πληγές της, αφήνοντας για αργότερα την συζήτηση σχετικά με τα πιθανά λάθη της. Όμως μερικά από αυτά είναι ήδη κατεγραμμένα. Για τους Πράσινους αποδείχθηκε μοιραία η συμμετοχή τους σε κυβέρνηση συνασπισμού με το Λαϊκό Κόμμα, στην οποία λειτουργούσαν εν πολλοίς ως οικολογικό «δεκανίκι» του τελευταίου· για τους Σοσιαλδημοκράτες η εσωτερική αντιπολίτευση εναντίον του αριστερού προέδρου τους Αντρέας Μπάμπλερ , που επιδιώκει την εργασία των 32 ωρών εβδομαδιαίως και την επιβολή φόρου περιουσίας· και για τους Κομμουνιστές ο αυτοπεριορισμός τους σε εξειδικευμένα θέματα όπως η τιμή των ενοικίων, που σε ορισμένες πόλεις, όπως το Σάλτσμπρουκ, έχουν γίνει απλησίαστα (εξ ου και η πρόσφατή εκλογική επιτυχία τους σε αυτή την πόλη), στην επαρχία όμως με την πλήρη ιδιοκατοίκηση και στη Βιέννη με την πλειοψηφία των κατοικιών σε δημοτικά χέρια, παίζει δευτερεύοντα ρόλο.
Οι αιτίες
Μια νέα παραλλαγή του υπερθετικού βαθμού: Δεξιά, δεξιότερα, Κικλ (Tageszeitung). Οι αιτίες για το ακροδεξιό αμόκ είναι πολλές. Οι πιο «κλασικές»: Πρώτον, η συνεχιζόμενη κυριαρχία των παραδοσιακών ιδεοληψιών, που παρά τις «κόντρες» της φιλελεύθερης διανόησης και του εργατικού κινήματος καθηλώνει και σήμερα μέρος των πολιτών στη θέση «άβουλων υπηκόων»· δεύτερον, η λόγω ανεπαρκούς αυτοανάλυσης και αυτοκριτικής επιβίωση της ναζιστικής ιδεολογίας σε «φιλελεύθερο», ήτοι μεταμοντέρνο μανδύα, που μετατρέπεται, ανάλογα με την συγκυρία, σε πολιτική δύναμη· και τρίτον, η ιδεολογική και ψυχική παραζάλη που προκαλούν στον πληθυσμό οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές. Ο συνδυασμός των τριών αιτιών παράγει ένα τοξικό κοκτέιλ, που δηλητηριάζει διαρκώς τη λεγόμενη «αυστριακή ψυχή» – το αντίδοτό εναντίον του δεν έχει εφευρεθεί ακόμη.
Τελευταία ωστόσο η συζήτηση επικεντρώνεται στο ρόλο της γλώσσας ως θανατηφόρου όπλου. Με την έντεχνη ανανοηματοδότηση της, σημειώνει ο συγγραφέας Τόμας Κοκ, οι Ακροδεξιοί μετατρέπουν τη δυσφορία του πολύ κόσμου για πραγματικά προβλήματα, όπως η ακρίβεια, σε απέχθεια και μίσος κατά των μειονοτήτων – των ξένων, των ανέργων, των θρησκευτικά ή σεξουαλικά «διαφορετικών». Η γλώσσα είναι γι αυτόν το πιο εύφλεκτο κοινωνικό υλικό, που δεν απειλεί απλώς με πυρκαγιά. «Το σπίτι μας καίγεται ήδη» λέει.
Το ενδεχόμενο «καγκελάριου του λαού»
Το συμπέρασμά του: Όποιος θέλει να καταλάβει τι μπορεί να συμβεί στην Ευρώπη, πρέπει να παρακολουθεί επακριβώς τις πολιτικές ανατροπές στην Αυστρία. Η χώρα αυτή είναι το πρότυπο ενός δεξιού λαϊκισμού, που δεν αρκείται στο αναμάσημα ναζιστικών ιδεολογημάτων, αλλά εργαλειοποιεί στο έπακρο και τα τεχνοκρατικά και αισθητικά σύμβολα της νεωτερικότητας.
Με ένα τέτοιο «σύγχρονο» οπλοστάσιο επιχειρεί τώρα ο Κίκλ να γίνει «καγκελάριος του λαού». Οι πιθανότητες γι’ αυτό είναι καταρχάς μικρές: Πρώτον, επειδή ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος και νυν καγκελάριος Καρλ Ναχάμερ, που είναι ο πλέον δυνητικός του σύμμαχος, έχει αποκλείσει κάθε σύμπραξη μαζί του. Και δεύτερον, επειδή, σύμφωνα με το αυστριακό σύνταγμα, εναπόκειται στον «πράσινο» πρόεδρο της δημοκρατίας Αλεξάντερ βαν ντερ Μπέλεν, αν θα τον χρήσει πρόεδρο της κυβέρνησης, ή όχι – παλιότερα είχε σχεδόν αποκλείσει τέτοιο ενδεχόμενο. Αυτό που μένει έτσι είναι ένας συνασπισμός των Συντηρητικών με τους Σοσιαλδημοκράτες εκ νέου υπό τον Ναχάμερ. Αλλά ούτε κι αυτός είναι σίγουρος. «Οι μεγαλοβιομήχανοι δεν θέλουν ένα κόμμα στην κυβέρνηση, που βάζει φόρο περιουσίας» βεβαιώνει ο πρώην πρόεδρος του Λαϊκού Κόμματος Ράινχολντ Μίτερλένερ. Και ο λόγος των μεγαλοβιομηχάνων είναι στην Αυστρία νόμος. Αυτό ξανανοίγει το δρόμο του Κικλ προς την καγκελαρία. Χωρίς όμως πάλι να τον στρώνει με ροδοπέταλα.
