Του Γιάννη-Ορέστη Παπαδημητρίου
Δεν χρειάζεται εξονυχιστική έρευνα, για να καταλάβει κανείς, ότι η τοπική αυτοδιοίκηση είναι η μαύρη τρύπα της εγχώριας πολιτικής ζωής. Είναι κοινώς αποδεκτό, ότι οι δημοτικές αρχές είθισται να λειτουργούν σαν πλυντήρια χρηματοδοτήσεων και εξυπηρέτησης τοπικών επιχειρηματικών συμφερόντων, πράγμα λογικό, καθώς η ανάδειξη του εκάστοτε δημάρχου, σπάνια έχει να κάνει με μια κοινοτική δημοφιλία, αλλά με προεκλογικές διεργασίες κεκλεισμένων των θυρών. Οι δήμοι και οι περιφέρειες είναι το δημόσιο πρόσωπο του βαθέος κράτους και η επαγγελία της καταπολέμησής τους είναι απαραίτητο στοιχείο κάθε προεκλογικής καμπάνιας – αν και όταν ο Αλέξης Τσίπρας δήλωνε πως «θα συγκρουστεί με τους βλαχοδήμαρχους», ελάχιστοι περίμεναν ότι αυτό θα συνέβαινε για τα αποθεματικά τους.
Η κατασκευή ενός ειδώλου
Η αλήθεια είναι, πως ο Γιάννης Μπουτάρης δεν μπορεί να χαρακτηριστεί εύκολα «βλαχοδήμαρχος». Οι επιχειρηματίες, άλλωστε, σπάνια προωθούν τα συμφέροντά τους αυτοπροσώπως. Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, ωστόσο, δεν έχτισε τη μυθολογία του πάνω στην επιχειρηματική του δραστηριότητα. Οι αποσπασματικές ιστορίες για το παρελθόν του, τον βρίσκουν σε κάμπινγκ της Χαλκιδικής, να ξυπνάει κάθε πρωί, για να υψώσει τη σημαία των Ναβάχο ή να δέχεται επίθεση από φασίστες ήδη απ’ το 1997, όταν επιχειρούσε να συσφίξει τις σχέσεις Θεσσαλονικιών και Τούρκων επιχειρηματιών. Πέρα από την υποψηφιότητά του με το ΚΚΕ και την ιδρυτική του θέση στη νεοφιλελεύθερη Δράση, η παρουσία του στην επιχειρηματική κοινότητα χαρακτηρίζεται από το εξόχως πολιτικό πόστο του αντιπροέδρου του Συνδέσμου Βιομηχάνων Βόρειας Ελλάδας και όχι από κάποια διοικητική θέση στην παραγωγή.
Τα πιστεύω του εξέθεσε πολύ συνεκτικά σε συνέντευξή του στον Άρη Δημοκίδη της Lifo: «Είμαι περήφανος για την εξωστρέφεια της πόλης. Μέχρι να αναλάβουμε ήταν τουρκοφοβική, εβραιοφοβική, σλαβοφοβική […] προσπαθήσαμε και σε μεγάλο βαθμό το καταφέραμε να το αλλάξουμε αυτό, δίνοντας έναν τόνο τουριστικό στην όλη υπόθεση». Ο επιχειρηματικός κοσμοπολιτισμός του Γιάννη Μπουτάρη υπήρξε αρκετά επιδεικτικός και συγκρουσιακός στην πρώτη του θητεία, αν όχι και ωφέλιμος, υπονομεύοντας την επιρροή του Άνθιμου στην κοινωνία της Θεσσαλονίκης. Η διάσωση της εβραϊκής κοινότητας απ’ την ιστορική λήθη, η αναγνώριση της επιρροής της μακεδονικής μειονότητας, οι δημόσιες δηλώσεις σεβασμού στους μετανάστες και η ανοιχτή υποστήριξη στο Pride, φαίνονταν ανήκουστες με φόντο τον εθνικιστικό φονταμενταλισμό που ξέσπασε στην πολιτική σκηνή τα χρόνια της κρίσης.
Και η χαμένη ψυχραιμία του
Ο Γιάννης Μπουτάρης πέρασε την πρώτη θητεία του ως ποπ είδωλο. Προσωποποιούσε την διάχυτη αντίληψη στα νέα μικροαστικά στρώματα της πόλης, ότι ρόλος της Θεσσαλονίκης είναι να «εξάγει πολιτισμό στην Αθήνα», όπως δήλωνε πρόσφατα σε συνέντευξή του ένας νέος ιδιοκτήτης start-up στον χώρο του επισιτισμού. Η πρωτεύουσα της καινοτομίας, χρειαζόταν έναν δήμαρχο που δεν είναι «σαν τους άλλους» και ο ιδιότυπος φιλελευθερισμός του Μπουτάρη είχε όλο το πακέτο: ηθική ανωτερότητα μέσω της οικολογίας και της ανεκτικότητας, στόχευση στο τοπικό χωρίς βλέψεις στο κεντρικό πολιτικό, αποδαιμονοποίηση του εναλλακτικού λάιφστάιλ (τατουάζ και γιόγκα), αλλά και υπαρκτή διάθεση προώθησης της επιχειρηματικότητας με κάθε κόστος. Ο Μπουτάρης έγινε το τοτέμ της νέας Θεσσαλονίκης, με τα free press να τον αποκαλούν χωρίς δισταγμό «λατρεία», με τους σκηνοθέτες να γυρίζουν ντοκιμαντέρ, με δοξαστικές δημοσιεύσεις για το πρόσωπό του σε ιστολόγια σαλονικιώτικης θεματολογίας και με την ομιλία του στο TedX να τυχαίνει αποθεωτικής υποδοχής.
Παρ’ όλα τα μελανά σημεία της πρώτης του θητείας, ο Μπουτάρης κρατούσε ένα επιμελώς συμπαθές δημόσιο προφίλ που σε τίποτα δεν μοιάζει με τον δήμαρχο που λέει ότι «δεν τον χωνεύει τον χοντρό» και ότι «κρεμασμένο να τον έβλεπε, δεν θα έκοβε το σχοινί» ή που αποκαλεί τους πολιτικούς του αντιπάλους «τρελούς» και «ηλίθιους». Η μειλίχια βεβαιότητα που καθιστούσε δημοφιλείς τις συνεντεύξεις του, έχει δώσει τη θέση της σε μια κατάσταση όπου τη Δευτέρα δηλώνει πως είναι ΔΗΜΑΡ, την Τετάρτη ότι είναι «πιο πασόκος απ’ τους πασόκους», για να καταλήξει το Σάββατο ότι «τελικά, είναι Ποτάμι». Aπό την αμφισβήτηση της εθνικιστικής ελληνικότητας της Μακεδονίας, έφτασε να δηλώνει ότι «οι Σκοπιανοί είναι Βούλγαροι», παρότι τα αντιρατσιστικά του αντανακλαστικά παραμένουν ζωντανά. Όμως, ο δήμαρχος έχει αλλάξει τροπάριο, προς τη συντηρητικότερη πλευρά, καταστρέφοντας μέρα με τη μέρα το προηγούμενο προφίλ του.
Δεν είναι ανεξήγητο· παρεμβλήθηκε το σκάνδαλο Καπόν, που έδειξε, πως η εναλλακτική φρεσκάδα, δεν σημαίνει απαραίτητα, ότι το παιχνίδι του μεγάλου κεφαλαίου στην αυτοδιοίκηση έχει σταματήσει. Είναι τα ερείπια αυτής της κατάρρευσης των εντυπώσεων, που τώρα προσπαθεί να μαζέψει ο Γιάννης Μπουτάρης με τον νέο, επιθετικό του τόνο.




