Το μέλλον της Κρήτης στο τραπέζι και τους δρόμους
Την προηγούμενη Παρασκευή 29 Μαΐου πραγματοποιήθηκε στα Χανιά συνέδριο με τίτλο «Επενδύοντας στην αλλαγή: Πώς μεταμορφώνεται η Κρήτη». Ομιλητές ήταν ο πρωθυπουργός και το μισό υπουργικό συμβούλιο, οι δήμαρχοι των μητροπολιτικών Δήμων των Νομών της Κρήτης, ο περιφερειάρχης Κρήτης, επενδυτές, επιχειρηματίες, ενώ τις εργασίες άνοιξε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Διοργανωτής δεν ήταν κάποιος οργανισμός ή φορέας της κυβέρνησης, της τοπικής αυτοδιοίκησης ή της επιστημονικής κοινότητας. Ήταν δύο εταιρείες επικοινωνίας: Hazlis & Rivas από την πλατφόρμα «The Economist Impact Events» και powergame.gr. Με ποιανού τα λεφτά άραγε χρηματοδοτήθηκε η διοργάνωση;
Καλεσμένοι δεν ήταν εκπρόσωποι επιστημονικών και κοινωνικών φορέων της πόλης ούτε μέλη κινημάτων του νησιού. Αυτοί διαδήλωναν λίγα μέτρα παραπέρα, υπό το βλέμμα και την παρουσία πρωτοφανούς για την πόλη αριθμού αστυνομικών. Τα συνθήματα στα πανό των συγκεντρωμένων δήλωναν την εναντίωσή τους στις βαρύγδουπες λέξεις «επένδυση», «μεταμόρφωση», «αλλαγή» όταν αποφασίζονται για αυτούς χωρίς αυτούς, σε ένα νησί που συστηματικά μεταμορφώνεται σε τουριστική αποικία και ενεργειακή μπαταρία, με στρατηγικές ιδιωτικές επενδύσεις, αλλάζοντας την κατεύθυνση της τοπικής οικονομίας από αγροτική και μεταποιητική σε αποκλειστικά τουριστική, χωρίς μέριμνα για τη διατήρηση και προστασία των φυσικών πόρων και του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος.
Δεκάδες κινήματα από όλο το νησί καλούσαν στη συγκέντρωση, υπό τη σκέπη του Παγκρήτιου Συντονισμού Ενάντια στο Συνέδριο για τη Λεηλασία της Κρήτης, ανάμεσά τους το κίνημα κατά των εξορύξεων, κατά των ΒΑΠΕ, ενάντια στους πυλώνες, πρωτοβουλίες υπεράσπισης παραλιών και τόπων ξεχωριστής σημασίας και ομορφιάς για το νησί που λεηλατούνται, ενώ το κάλεσμα στήριξαν σειρά σωματεία.
Η τοπική αυτοδιοίκηση
Στο περίκλειστο συνέδριο των «επενδυτών» και της κυβέρνησης που τους βαφτίζει «στρατηγικούς», ακούστηκαν ενδιαφέρουσες τοποθετήσεις. Άλλες αναμενόμενες, αρκετές προσεκτικά διατυπωμένες, όλες στον πυρήνα τους μονομερείς. Με αφορμή το συνέδριο γράφτηκαν ακόμα πιο ενδιαφέροντα άρθρα. Άλλα απολογητικά, άλλα ανατρεπτικά, κάποια διαφωτιστικά, όλα αναγνωρίζοντας πως η κατάσταση στο νησί έχει φτάσει σε ένα περιβαλλοντικά, ενεργειακά, κοινωνικά, εν τέλει πολιτικά κρίσιμο σημείο.
Ξεχωρίζουμε για διαφορετικούς λόγους δύο δημόσιες τοποθετήσεις ανθρώπων που υπηρετούν στην τοπική αυτοδιοίκηση. Από τη μία, ο δήμαρχος Αποκόρωνα, Χαράλαμπος Κουκιανάκης, που, προερχόμενος από τον πολιτικό χώρο της Δεξιάς, εδώ και λίγα χρόνια στηρίζει πολύ ενεργά ένα τοπικό κίνημα που θεριεύει με υποδειγματικό τρόπο (το έχουμε εξ αρχής παρουσιάσει στην Εποχή), την Πρωτοβουλία Αποκόρωνα ενάντια στους Πυλώνες, το οποίο αντιτίθεται στην κυβερνητική επιλογή δημιουργίας γραμμής πυλώνων υπερυψηλής τάσης στην ενδοχώρα της Κρήτης, για να ενώνει τους σταθμούς των Χανίων και της Δαμάστας. Σε ανάρτησή του, σημείωσε: «Το είδαμε και στο πρόσφατο φόρουμ που πραγματοποιήθηκε στην Κρήτη για το μέλλον και την “ανάπτυξη” του νησιού. Εκεί όπου περισσεύουν οι τίτλοι, οι δημόσιες σχέσεις και οι εύκολες διακηρύξεις περί προόδου, έλειψε η ουσία. Έλειψε η καθαρή συζήτηση για τις πραγματικές συνέπειες που έχουν συγκεκριμένες επιλογές πάνω στις τοπικές κοινωνίες, στο φυσικό περιβάλλον και στην ταυτότητα της ενδοχώρας. Και κυρίως, δεν πέρασε απαρατήρητη η απουσία πολλών αυτοδιοικητικών εκπροσώπων της ενδοχώρας από μια συζήτηση που αφορά άμεσα τον τόπο τους. Αντίθετα, πρωταγωνίστησαν πρόσωπα που εμφανίζονται ως εκφραστές μιας δήθεν ανάπτυξης, η οποία μετριέται μόνο σε αριθμούς και επενδυτικά μεγέθη, χωρίς να λογαριάζει ούτε την κοινωνική συνοχή ούτε τα όρια αντοχής του τόπου. Την ίδια στιγμή, όλο και περισσότεροι επιστημονικοί, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί φορείς κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Προειδοποιούν ότι η Κρήτη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένας απέραντος χώρος εγκατάστασης ενεργειακών υποδομών και μαζικών επενδύσεων χωρίς χωροταξικό σεβασμό, χωρίς δημοκρατικό σχεδιασμό και χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των τοπικών κοινωνιών.»
Από την άλλη, ο δήμαρχος Χανίων, Παναγιώτης Σημανδηράκης, προερχόμενος από τον πολιτικό χώρο του ΠΑΣΟΚ αλλά εκλεγμένος ως αδέσμευτος, που αν και ήταν καλεσμένος ομιλητής του συνεδρίου, ένιωσε την ανάγκη την επομένη να δώσει στη δημοσιότητα άρθρο του.
«Το 2025 ήταν μια ακόμη χρονιά ισχυρών επιδόσεων. Η Κρήτη υποδέχθηκε πάνω από 7,2 εκατομμύρια διεθνείς επιβάτες. Στο νησί λειτουργούν περίπου διακόσιες χιλιάδες ξενοδοχειακές κλίνες και ισάριθμες σε βραχυχρόνιες μισθώσεις, με τα Χανιά στις τρεις πρώτες Περιφερειακές Ενότητες της χώρας.
Δεν ανησυχούμε για την εικόνα του σήμερα. Αναγνωρίζουμε την επιτυχία ενός εθνικού στοιχήματος δεκαετιών, τα οικονομικά οφέλη, και πάνω από όλα τον μόχθο όσων συνέβαλαν: εργαζομένων, επιχειρηματιών, φορέων του κλάδου και θεσμών. Η ανησυχία μας αφορά το αύριο. Τα επόμενα χρόνια οι μεγάλες υποδομές αλλάζουν ριζικά την εικόνα του νησιού: το νέο αεροδρόμιο Καστελίου με αυξημένη δυναμικότητα, ο νέος ΒΟΑΚ, η ηλεκτρική διασύνδεση που εξασφαλίζει ενεργειακή επάρκεια. Η τουριστική ζήτηση προβλέπεται να συνεχίσει ανοδικά. Ακριβώς γι’ αυτό, οφείλουμε σήμερα να αναγνωρίσουμε τα όρια που θέτει ο ίδιος ο τόπος και να μετατρέψουμε την ανησυχία σε σχέδιο.»
Και συνεχίζει ο δήμαρχος σημειώνοντας: «Το νέο Ειδικό Χωροταξικό για τον Τουρισμό αποτελεί μετατόπιση προς τη σωστή κατεύθυνση, που όμως εγείρει σημαντικές επιφυλάξεις. […] Το χωροταξικό από μόνο του δεν αρκεί. […] Προτείνω τέσσερα βήματα.
Πρώτον, επανεξέταση των κρατικών και ευρωπαϊκών επιχορηγήσεων για νέες τουριστικές μονάδες. Προτεραιότητα στην αναβάθμιση των υφιστάμενων και στα βιώσιμα μοντέλα της ενδοχώρας, με κριτήρια επιλεξιμότητας συνδεδεμένα με τη διασύνδεση με την τοπική παραγωγή και τη συγκράτηση μόνιμου πληθυσμού. Δεύτερον, απόδοση του τέλους διανυκτέρευσης απευθείας στους Δήμους, σύμφωνα με την πάγια ευρωπαϊκή πρακτική. […] Τρίτον, προσωρινή αναστολή νέων αδειοδοτήσεων στην βραχυχρόνια μίσθωση στις πιο κορεσμένες τουριστικά περιοχές και στα όρια των κεντρικών Δημοτικών Ενοτήτων των μητροπολιτικών Δήμων, μέχρι να ολοκληρωθούν οι προβλεπόμενες μελέτες φέρουσας ικανότητας. Τέταρτον, ουσιαστική συμμετοχή και αποφασιστικός – όχι γνωμοδοτικός λόγος της τοπικής αυτοδιοίκησης στον σχεδιασμό.»
Κάνουμε αυτές τις εκτεταμένες αναφορές για να μπορεί ο αναγνώστης της Εποχής να βγάλει χρήσιμα πολιτικά συμπεράσματα. Τον χώρο που μένει, τον φυλάμε για κάτι πολύ σπουδαίο – γιατί αισιόδοξο.
Συνέδριο των κινημάτων
Στο πλαίσιο του Συντονιστικού για το Περιβάλλον Χανίων και ως απάντηση στο συνέδριο των επενδυτών διοργανώνεται σήμερα Σάββατο 6 Ιουνίου, από τις 4μμ έως τις 9μμ, στο ΤΕΕ τδΚ, συνέδριο με θέμα «Το ζήτημα βιωσιμότητας της Κρήτης». Όπως σημειώνεται στο δελτίο Τύπου, «χωρίς βιώσιμο και δημοκρατικό σχεδιασμό, η Κρήτη κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα “νησί-εργοστάσιο” ενέργειας και σε “νησί-ξενοδοχείο” μαζικού τουρισμού. Η έλλειψη “δημοκρατίας” σημαίνει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται κεντρικά ή από ιδιωτικά συμφέροντα, παρακάμπτοντας την τοπική αυτοδιοίκηση και τις τοπικές κοινωνίες, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τους τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Κρήτης. Ο ορατός κίνδυνος είναι η Κρήτη να χάσει την περιβαλλοντική και πολιτισμική της ταυτότητα, μετατρεπόμενη σε μια “αποικία” επενδυτών με τους κατοίκους ξένους στον τόπο τους. […] Σε αυτό το πλαίσιο το Συντονιστικό για το Περιβάλλον Χανίων με σκοπό την ενημέρωση την έκφραση απόψεων και κατάθεση εμπειριών από τους ενδιαφερόμενους, φορείς, επιστήμονες και την κοινωνία των πολιτών αναλαμβάνει διοργάνωση συνεδρίου.»
Στο συνέδριο θα συζητηθούν οι ενότητες: υποδομές και χωρικός σχεδιασμός, ενεργειακή δημοκρατία και βιώσιμη Κρήτη, μονοκαλλιέργεια τουρισμού ή παραγωγική ανασυγκρότηση, θεσμική θωράκιση του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης, και θα εισηγηθούν οι ομιλητές: Μάριος Διονέλλης, Ειρήνη Βρέντζου, Αντώνης Καλογεράκης, Γιώργος Μπάλιας, Χάρης Ναξάκης, Γρηγόρης Ζαρωτιάδης, Μαρία Καραμανώφ.
Είναι μια αρχή συντονισμού πολιτών σε μια χρονική στιγμή που το τέλος -ή το όριο αν προτιμάτε- για το μέλλον του νησιού είναι ορατό. Η στήριξη και η σκέψη μας είναι μαζί τους.
