Η Χιλή έχει ειδικό βάρος στη Δύση ως η πρώτη χώρα του δόγματος του σοκ με τον Πινοτσέτ. Η Χιλή είναι επίσης «κόκκινο πανί» για τον Τραμπ, ως μία από τις χώρες της Λατινικής Αμερικής που εξαρτώνται περισσότερο από την Κίνα (40% των εξαγωγών).
Πέρασαν τέσσερα χρόνια από την εκλογική νίκη του προέδρου Γκάμπριελ Μπόριτς (έναντι του ακροδεξιού Καστ), που ενσάρκωνε την ελπίδα για δημοκρατία, ισότητα και ευημερία. Αν εφάρμοζε το προοδευτικό του πρόγραμμα (με το οποίο νίκησε), για ένα νέο δημοκρατικό Σύνταγμα και μια πραγματικά προοδευτική κυβέρνηση, θα μπορούσε να μετασχηματίσει τη χώρα και να εκπληρώσει, μερικώς, την ελπίδα. Ο Μπόριτς ήταν αυτός που είχε δηλώσει «ο νεοφιλελευθερισμός γεννήθηκε εδώ και πεθαίνει εδώ».
Αλλά η Χιλή δεν είναι πλέον αυτό που ονειρευόταν η χιλιανή και η παγκόσμια Αριστερά. Η απογοήτευση πήρε τη θέση της ελπίδας, με τη νίκη του «Συντάγματος του Πινοτσέτ» και τη συντηρητική στροφή της κυβέρνησης.
Ο Μπόριτς κατέληξε να δημιουργήσει μια κυβέρνηση του κατεστημένου, του νόμου και της τάξης, εφαρμόζοντας παρόμοια αυταρχική πολιτική με τους προκατόχους του. Στο ζήτημα της ασφάλειας, διεύρυνε την ποινικοποίηση της κοινωνικής διαμαρτυρίας και την εντατικοποίηση της καταστολής (αντιτρομοκρατικός νόμος). Η σύγκρουση με τους ανυπότακτους κινηματικούς ιθαγενείς Μαπούτσε (11% του πληθυσμού) ήταν μία παταγώδης αποτυχία του Μπόριτς. Αναφέρθηκε ως «το χειρότερο ιστορικό των τελευταίων 35 ετών» σε θέματα ιθαγενών.
Αλλά η ατζέντα της ασφάλειας είναι κυρίαρχη και στους τέσσερις υποψηφίους της Δεξιάς – Ακροδεξιάς. Και όταν παίζεις στην ατζέντα του αντιπάλου, χάνεις. Η άλλη πλευρά της δεξιάς ατζέντας είναι ο ρατσισμός έναντι των 2 εκατ. οικονομικών μεταναστών (10% περίπου του πληθυσμού). Στην κοινή γραμμή της alt-right: οι μετανάστες ευθύνονται για την αύξηση της εγκληματικότητας.
Οι οικονομικές επιδόσεις του Μπόριτς, επίσης, δεν είναι ενθαρρυντικές: ενώ, στο β’ τρίμηνο του 2025, η ανάπτυξη ήταν στο 3,1%, το 45% των χιλιανών οικογενειών αναφέρουν ότι δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα και το 72% είναι χρεωμένο στις τράπεζες. Η ανεργία παραμένει σταθερά στο 8%, αλλά οι ανισότητες διευρύνονται. Η οικονομία, σε καθεστώς «ελεύθερης αγοράς», βασίζεται στις εξορύξεις, στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στις εξαγωγές.
Η 52χρονη υποψήφια πρόεδρος Ζανέτ Χάρα είναι η πρώτη, ιστορικά, εκπρόσωπος του Κομμουνιστικού Κόμματος που ένωσε τις προοδευτικές δυνάμεις, αφού πρώτα σάρωσε τις προκριματικές εκλογές εντός της χιλιανής Αριστεράς. Γεννημένη σε μια εργατική γειτονιά του Σαντιάγο, εντάχθηκε στο ΚΚΧ στα 14 χρόνια της, υιοθετώντας μια λιγότερο δογματική ερμηνεία του κομμουνισμού. Ως υπουργός Εργασίας του Μπόριτς, οι προοδευτικές μεταρρυθμίσεις της Χάρα περιλαμβάνουν τη σταδιακή μείωση της εργάσιμης εβδομάδας από 45 ώρες σε 40 (εντός πενταετίας), την αύξηση του κατώτατου μισθού (πάνω από 50%) και την προοδευτική μεταρρύθμιση του ιδιωτικοποιημένου συνταξιοδοτικού συστήματος.
Η προεκλογική στρατηγική της Χάρα περιλαμβάνει το «salario vital» (μισθό διαβίωσης) ύψους 750.000 πέσος (περίπου 750 δολάρια) τον μήνα, τη δημιουργία Εθνικού Οργανισμού Απασχόλησης και Εθνικού Συστήματος Φροντίδας μικρών παιδιών και ηλικιωμένων και την βελτίωση των δικαιωμάτων των εργαζομένων στις συλλογικές διαπραγματεύσεις.
Ο α’ γύρος των εκλογών επαληθεύει τις απαισιόδοξες προβλέψεις. Τα στρατηγικά λάθη του Μπόριτς, η αδυναμία της Αριστεράς στις επαρχίες (παρά τα ανοίγματα της Χάρα) και η υποχρεωτική ψηφοφορία φέρνουν τον ακροδεξιό Καστ να κερδίζει στον β’ γύρο. Η νομοθέτηση της υποχρεωτικής ψηφοφορίας οδήγησε σε αύξηση της συμμετοχής (85,4%), αλλά οι «αδιάφοροι του Γκράμσι» ευνοούν την τραμπική Δεξιά/Ακροδεξιά.
Στον α’ γύρο η Ζανέτ Χάρα πήρε το 26,85% των ψήφων, με τον κύριο όγκο των ψηφοφόρων της στο Σαντιάγο.
Ο ακροδεξιός Καστ με 23,92%, πήρε τον Νότο της χώρας. Ο «μετριοπαθής» δεξιός Παρίζι με 19,71% κέρδισε στον Βορρά, έχοντας ως βασικό σύνθημα «σφαίρα ή φυλακή» για τους εγκληματίες και χρησιμοποίηση του στρατού για την ασφάλεια. Ακολούθησε ο ακροδεξιός Κάιζερ με 13,94% και η δεξιά Ματέι με 12,46%.
Στις ταυτόχρονες εκλογές σε Βουλή και Γερουσία, κερδισμένοι ήταν οι Ρεπουμπλικανοί του Καστ, ενώ το αριστερό Ευρύ Μέτωπο του προέδρου Μπόριτς και το Κομμουνιστικό Κόμμα ξεπέρασαν, σε έδρες, το μπλοκ της συμμαχίας των Σοσιαλιστών.
Οι Καστ, Κάιζερ και η Ματέι προέρχονται από το περιβάλλον του Πινοτσέτ, έχοντας κοινό λόγο πινοτσετικό, νεοφιλελεύθερο, σεξιστικό, ξενοφοβικό, συνομωσιολογικό και ιστορικά αναθεωρητικό. Φαίνεται, επίσης, ότι η ληστρική κυριαρχία των Chicago Boys στη Χιλή, δεν ξεπεράστηκε ποτέ, απλά διαφοροποιήθηκε. Τα μοντέλα της δεξιάς πτέρυγας προσομοιάζουν με εκείνα των Μπολσονάρο, Μιλέι, Τραμπ, ενώ δανείζονται στοιχεία από την γερμανική CDU και το Ισπανικό Λαϊκό Κόμμα.
Αν η Χάρα έπαιρνε στον α’ γύρο ένα 35-40% θα είχε ελπίδες. Με το 26,85% είναι σχεδόν αδύνατο να κερδίσει τον επαναληπτικό γύρο, στις 14 Δεκεμβρίου. Εκτός και αν η χιλιανή κουλτούρα διαψεύσει τις προβλέψεις. Στη Χιλή, τα τραύματα του παρελθόντος είναι πάντα παρόντα. Αυτές οι εκλογές δεν αφορούν μόνο τον κίνδυνο ανατροπής των προοδευτικών μεταρρυθμίσεων, αλλά κάτι πολύ βαθύτερο, την επαναφορά του φαντάσματος του Πινοτσέτ.
Μια ήττα της Αριστεράς στη Χιλή, αποδυναμώνει περαιτέρω (μετά την Αργεντινή) τη στρατηγική του Λούλα για την οικονομική ενοποίηση της Λ. Αμερικής, μέσω του κοινού προοδευτικού μπλοκ χωρών. Η λυσσαλέα προσπάθεια του Τραμπ να ηγεμονεύσει στη Λατινική Αμερική περνάει προφανώς από τη Χιλή. Η μεγάλη μάχη, όμως, θα δοθεί στη Βραζιλία στις επερχόμενες εκλογές, μεταξύ Λούλα και τραμπικής Ακροδεξιάς. Η Βραζιλία είναι η ισχυρότερη χώρα στην ευρύτερη περιοχή και είναι βασικό μέλος των BRICS+. Αλλά αν ο Λούλα ξανακερδίσει τις εκλογές, το σχέδιο Τραμπ για ηγεμονία στην Λατινική Αμερική δύσκολα θα πετύχει.
Φωτογραφία: Amar Preciado / Pexels
