Το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού είναι μη κερδοσκοπικό σωματείο που ιδρύθηκε στην Αθήνα το 2004, με αποστολή την προώθηση και προάσπιση των δικαιωμάτων του παιδιού. Μέσα από πολυεπίπεδες δράσεις, εργάζεται για την εφαρμογή της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού στην Ελλάδα, την προώθηση του σεβασμού στη διαφορετικότητα και την καταπολέμηση κάθε μορφής διάκρισης εις βάρος των παιδιών.
Στο πλαίσιο αυτό, από το 2016, πέραν των υπόλοιπων δράσεών του, ανέπτυξε τις Μονάδες Παιδικής Προστασίας (Child Protection Units – CPU), οι οποίες λειτούργησαν αρχικά σε συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς, παρέχοντας ψυχοκοινωνικές και νομικές υπηρεσίες σε ασυνόδευτα και χωρισμένα από την οικογένειά τους παιδιά στην Αθήνα. Ήδη πριν από τη δημιουργία επίσημων κρατικών μηχανισμών προστασίας, το Δίκτυο υποστήριζε παιδιά που ζούσαν σε συνθήκες αστεγίας, επισφαλούς στέγασης ή σοβαρής έκθεσης σε κινδύνους, μέσω εξειδικευμένων επαγγελματιών, όπως κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι, δικηγόροι και πολιτισμικοί διαμεσολαβητές.
Το 2020 το Δίκτυο συγκαταλεγόταν στους βασικούς φορείς που συνέβαλαν στη δημιουργία του Εθνικού Μηχανισμού Επείγουσας Ανταπόκρισης (ΕΜΕΑ) για την προστασία ασυνόδευτων παιδιών, σε συνεργασία με την Άρσις, τη ΜΕΤΑδραση, την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και την τότε Ειδική Γραμματεία Προστασίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων. Ο Μηχανισμός ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2021 και αποτέλεσε μια καινοτόμα παρέμβαση για παιδιά που βρίσκονταν σε ακραίες συνθήκες ευαλωτότητας.
Κατά τα τελευταία χρόνια, μέσα από τον ΕΜΕΑ και άλλα προγράμματα παιδικής προστασίας, έχουν υποστηριχθεί χιλιάδες ασυνόδευτα παιδιά σε όλη την Ελλάδα. Το Δίκτυο μόνο μέσω των δικών του δράσεων έχει υποστηρίξει περισσότερα από 7.000 παιδιά, συμπεριλαμβανομένων παιδιών με σοβαρά προβλήματα υγείας, παιδιών που διασώθηκαν από ναυάγια και παιδιών που υπήρξαν θύματα εκμετάλλευσης ή εμπορίας ανθρώπων. Παράλληλα, η συνεργασία της πολιτείας, διεθνών οργανισμών και φορέων της κοινωνίας των πολιτών συνέβαλε στη δημιουργία σημαντικής τεχνογνωσίας και αποτελεσματικών πρακτικών παιδικής προστασίας. Ενδεικτικά, το πρόγραμμα του ΕΜΕΑ βραβεύθηκε το 2023 από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Πρόληψης του Εγκλήματος (EUCPN) για τις πρακτικές πρόληψης της εμπορίας ανθρώπων.
Παρά τη σημαντική αυτή πρόοδο, στις 30 Απριλίου 2026 το Δίκτυο ανακοίνωσε την αναστολή των υπηρεσιών υποστήριξης που παρείχε η Μονάδα Παιδικής Προστασίας προς τα ασυνόδευτα παιδιά. Οι υπηρεσίες αυτές υλοποιούνταν στο πλαίσιο προγράμματος του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης (ΔΟΜ), χρηματοδοτούμενου μέσω του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου.
Η σχετική σύμβαση έληξε στις 30 Απριλίου 2026 και, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες του Δικτύου να λάβει ενημέρωση και να συμμετάσχει στον σχεδιασμό της συνέχισης του προγράμματος, δεν υπήρξε καμία επίσημη απάντηση ή σχέδιο μετάβασης από το αρμόδιο υπουργείο. Παράλληλα, καθ’ όλη τη διάρκεια υλοποίησης του προγράμματος σημειώθηκαν σοβαρές καθυστερήσεις στην καταβολή της χρηματοδότησης, με αποτέλεσμα το Δίκτυο να αναγκαστεί να αυτοχρηματοδοτεί τις υπηρεσίες προκειμένου να μη διακοπεί η προστασία των παιδιών. Ωστόσο, οι διαθέσιμοι πόροι του έχουν πλέον εξαντληθεί.
Η αναστολή των υπηρεσιών δημιουργεί σοβαρό κενό στο σύστημα προστασίας ασυνόδευτων παιδιών στην Ελλάδα. Τα παιδιά αυτά εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις πλέον ευάλωτες ομάδες στην Ευρώπη και συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν κινδύνους που επηρεάζουν την ασφάλεια, την ευημερία και την ανάπτυξή τους.
Εξίσου κρίσιμο είναι να αναγνωριστεί ότι η παιδική προστασία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια συγκυριακή ανάγκη που εξαρτάται αποκλειστικά από τον αριθμό των αφίξεων. Η ύπαρξη ενός σταθερού, λειτουργικού και επαρκώς χρηματοδοτούμενου συστήματος προστασίας αποτελεί διαρκή υποχρέωση της Πολιτείας και βασική προϋπόθεση ετοιμότητας απέναντι σε πιθανές μεταβολές των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών. Η δημιουργία τεχνογνωσίας και εξειδικευμένων μηχανισμών απαιτεί χρόνο, συνέπεια και θεσμική συνέχεια.
Για τον λόγο αυτό, καθίσταται υψίστης σημασίας η διασφάλιση σταθερής και έγκαιρης χρηματοδότησης προς τους φορείς που υλοποιούν προγράμματα παιδικής προστασίας, ώστε να διασφαλίζεται η συνέχεια και η ποιότητα των υπηρεσιών προς τα ασυνόδευτα και ευάλωτα παιδιά.
Πάνος Χριστοδούλου,
διευθυντής του Δικτύου για τα Δικαιώματα του Παιδιού
