Ο Χουάν Παζ Μίνο πρώην αντιπρόεδρος της Ένωσης Ιστορικών Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής και καθηγητής Ιστορίας στο πανεπιστήμιο PUCE του Κίτο, του οποίου το έργο επικεντρώνεται στη μελέτη της κοινωνικοοικονομικής ιστορίας του Ισημερινού και της Λατινικής Αμερικής, μιλάει στην «Εποχή» για τον αυριανό δεύτερο γύρο των εκλογών στον Ισημερινό, αναφέρεται στη χρησιμοποίηση του κρατικού μηχανισμού από τη δεξιά, και τονίζει ότι μία νίκη της κεντροαριστερής Λουΐζα Γκονζάλες είναι η βασική προϋπόθεση για να πάνε τα πράγματα αλλιώς.
Ποιο είναι το διακύβευμα των εκλογών της Κυριακής;
Λαμβάνοντας υπόψη ότι τα τελευταία οκτώ χρόνια ο Ισημερινός είχε τρεις κυβερνήσεις οι οποίες εκπροσώπησαν τους μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους της χώρας, στις εκλογές έρχονται αντιμέτωπα δύο διαφορετικά κοινωνικά σχέδια: το ένα είναι η εδραίωση μιας ολιγαρχικής οικονομίας, η οποία αναπαράγεται από τον σημερινό πρόεδρο και υποψήφιο Ντανιέλ Νομπόα, και το άλλο είναι η δυνατότητα ανάκτησης των θεμελίων μιας οικονομίας που επιτρέπει την ευημερία ή την καλή διαβίωση (Buen Vivir), σύμφωνα με το Σύνταγμα του 2008, με την υποψήφια της Επανάστασης των Πολιτών (RC) Λουΐζα Γκονζάλες.
Υπάρχει η αίσθηση ότι ο Νομπόα χρησιμοποιεί απροκάλυπτα τον κρατικό μηχανισμό για να επηρεάσει το αποτέλεσμα της κάλπης. Ισχύει;
Στον πρώτο γύρο, στις 9 Φεβρουαρίου, ο Νομπόα πήρε 44,17% και η Γκονζάλες 44,0%, έχοντας διαφορά μόλις 16.746 ψήφους. Για τον δεύτερο γύρο, αν και σχεδόν όλες οι δημοσκοπήσεις προβλέπουν νίκη της Γκονζάλες, οι δυνάμεις που υποστηρίζουν τον Νομπόα εκμεταλλευόμενες τον έλεγχο της εξουσίας συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τον κρατικό μηχανισμό για να επηρεάσουν τις αποφάσεις των πολιτών υπέρ τους. Στην πραγματικότητα, η δίωξη του κορεϊσμού (των υποστηρικτών του πρώην προέδρου Ραφαέλ Κορέα και της Επανάστασης των Πολιτών), δεν έχει σταματήσει, χρησιμοποιώντας το γραφείο του ελεγκτών, τον γενικό εισαγγελέα, ακόμη και ορισμένους δικαστές. Επιπλέον, οι συνταγματικές και νομικές διατάξεις που υποχρεώνουν τον πρόεδρο να αναθέτει τη διακυβέρνηση στον αντιπρόεδρο κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας έχουν αγνοηθεί. Δεν υπάρχει κανένας έλεγχος από τις εκλογικές αρχές σχετικά με τη χρήση των δημόσιων πόρων και τις προεκλογικές δραστηριότητες του υποψηφίου προέδρου, και ο κυρίαρχος Τύπος αποκρύπτει αυτές τις παρατυπίες. Κατά συνέπεια, έχει δημιουργηθεί μία άνιση πολιτική κατάσταση που ωφελεί τον Νομπόα, και επηρεάζει την εκλογική διαδικασία εναντίον της Γκονζάλες. Σε διάφορους κύκλους εντός της χώρας γίνεται λόγος ακόμη και για την πιθανότητα εκλογικής απάτης, καθώς γίνεται όλο και πιο εμφανές ότι αυτή μπορεί να είναι η τελευταία λύση για να αποτραπεί η νίκη της Γκονζάλες.
Μέσα σε ποιες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες διεξάγονται οι εκλογές;
Από το 2017, ο Ισημερινός βιώνει συνεχή οικονομική αστάθεια, επιδείνωση των δημόσιων υπηρεσιών, τεράστια θεσμική κρίση, κατάρρευση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας και, πάνω από όλα, το ξέσπασμα της ασταμάτητης καθημερινής εγκληματικότητας και της διακίνησης ναρκωτικών, για το οποίο έχουν γίνει διεθνή πρωτοσέλιδα. Η μετανάστευση των κατοίκων του Ισημερινού έχει εκτοξευτεί στα ύψη. Η απογοήτευση είναι ευρέως διαδεδομένη, και συνοδεύεται από την απελπισία για την πορεία της χώρας. Ως αποτέλεσμα, έχει δημιουργηθεί μία ατμόσφαιρα κοινωνικής ματαίωσης και γενικευμένου φόβου, που εκμεταλλεύεται η δεξιά για να εντείνει τις επιθέσεις της στην Επανάσταση των Πολιτών. Ωστόσο, αυτή ακριβώς η εικόνα έχει επίσης κινητοποιήσει τα διάφορα τμήματα της Αριστεράς, που έχουν επίγνωση του κινδύνου, και έτσι κατάφεραν να ενωθούν γύρω από την υποψηφιότητα της Γκονζάλες. Η πρόσφατη στήριξη της υποψηφιότητάς της από το κίνημα των αυτόχθονων έχει τεράστια ιστορική σημασία, καθώς η ισχυρότερη πολιτική δύναμη στη χώρα, η Επανάσταση των Πολιτών, έχει την υποστήριξη της μεγαλύτερης οργανωμένης κοινωνικής δύναμης του Ισημερινού. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η Γκονζάλες πήρε 44% στον πρώτο γύρο, ενώ ο υποψήφιος του κινήματος των αυτοχθόνων, ο Λεωνίδας Ίζα, 5,25%. Αυτή βέβαια πρόκειται για μια αριθμητική προσέγγιση αποκλειστικά εκλογικού χαρακτήρα, που δεν αντικατοπτρίζει τη σημασία που έχει το κίνημα των αυτόχθονων.
Πού επικεντρώνεται το σχέδιο της Γκονζάλες, και τι δυνατότητες έχει αν εκλεγεί να εφαρμόσει μια προοδευτική πολιτική;
Στο να ανακτήσει την ικανότητα του κράτους να καθοδηγεί την ανάπτυξη και να παρέχει στον πληθυσμό αποτελεσματικές δημόσιες υπηρεσίες στην εκπαίδευση, στην υγεία, στην ιατρική και στην κοινωνική ασφάλιση. Αυτό θα σήμαινε την επανέναρξη της πορείας που ξεκίνησε ο Ραφαέλ Κορέα, και έτσι εξηγείται το γιατί η δεξιά προσπαθεί να σπείρει τον φόβο για την υποτιθέμενη επιστροφή του απεχθούς για αυτήν κορεϊσμού. Ωστόσο, αυτό το σχέδιο απαιτεί πόρους, γεγονός που θα αποτελέσει την πρώτη πρόκληση για την κυβέρνηση Γκονζάλες. Φυσικά, αναμένεται οι οικονομικές ελίτ και οι δεξιές πολιτικές δυνάμεις να αντισταθούν σε κάθε μέτρο που θα διαλύει το νεοφιλελεύθερο μοντέλο. Από την άλλη, η συμφωνία με το κίνημα των αυτοχθόνων και την παραδοσιακή Αριστερά περιλαμβάνει την απόρριψη του εξορυκτισμού και την αντιμετώπιση των ειδικών αναγκών των αυτόχθονων εθνοτήτων και κοινοτήτων. Αλλά αυτό δημιουργεί τεράστιες προσδοκίες που μια πιθανή κυβέρνηση της Γκονζάλες θα πρέπει να διαχειριστεί με επιδεξιότητα και αποτελεσματικότητα. Οι τρέχουσες συνθήκες της οικονομίας δεν προσφέρουν το ευνοϊκό τοπίο που απολάμβανε η κυβέρνηση του Κορέα (2007 – 2017), που ήταν μέρος του πρώτου προοδευτικού κύκλου της Λατινικής Αμερικής και είχε σημαντικούς πόρους. Ο δεύτερος προοδευτικός κύκλος στη Λατινική Αμερική είναι αδύναμος, και οι περιφερειακές οικονομικές συνθήκες δεν είναι ευνοϊκές. Επιπλέον, οι πολιτικές που εφαρμόζει ο Τραμπ είναι εχθρικές προς τις προοδευτικές κυβερνήσεις και το αμερικανικό Δόγμα Μονρόε είναι σήμερα πιο επιθετικό. Ένα εσωτερικό τοπίο της κοινωνικής πόλωσης μεταξύ των ολιγαρχιών και της κοινωνίας στο σύνολό της, που εκφράζεται στην πολιτική πόλωση των εκλογών, δημιουργεί απρόβλεπτες προκλήσεις, όπως και το διεθνές πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από προσπάθειες για την αποκατάσταση μιας μονοπολικής ηγεμονίας μέσα σε έναν πολυπολικό κόσμο. Η ιστορία του παρελθόντος δεν δίνει πάντα μαθήματα για το παρόν, ώστε να αποφεύγονται τα λάθη, ούτε είναι δυνατόν να προβλεφθεί το μέλλον. Προς το παρόν, οι ελπίδες των προοδευτικών τομέων και των διάφορων αριστερών κομμάτων βρίσκονται στο γεγονός ότι η νίκη της Γκονζάλες θα επιτρέψει να ξεκινήσει ένας νέος δρόμος που θα βάλει τέλος στο ολιγαρχικό σύστημα, θα φέρει τουλάχιστον μεγαλύτερη ασφάλεια, και θα καταφέρει να αναζωογονήσει την οικονομία προς όφελος της κοινωνίας.
Μέσα σε ποιο πλαίσιο μπορούμε να δούμε τις προοπτικές που υπάρχουν για να μπορέσει ο Ισημερινός να ξεπεράσει αυτήν την πολύπλευρη κρίση που αντιμετωπίζει σήμερα;
Στη Λατινική Αμερική ζούμε σε μια εποχή αντιπαράθεσης των κοινωνικών δυνάμεων γύρω από δύο οικονομικά σχέδια: ένα νεοφιλελεύθερου και ελευθεριακού χαρακτήρα, ξεκινώντας με την προεδρία του Μιλέι στην Αργεντινή, και ένα άλλο επικεντρωμένο στην κοινωνική πρόνοια, που θα μπορούσε να συγκριθεί με τις ευρωπαϊκές οικονομίες πρόνοιας. Οι επιχειρηματικές ελίτ και οι ολιγαρχίες της Λατινικής Αμερικής δεν θέλουν να θιγούν τα συμφέροντά τους ούτε στο ελάχιστο, για αυτό τα αριστερά και τα λαϊκά κινήματα αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες προκλήσεις για οποιαδήποτε μεταρρύθμιση ή οικονομική, κοινωνική και πολιτική αλλαγή. Δεν είναι δυνατόν πλέον να σκεφτόμαστε μόνο τις εθνικές κυβερνήσεις που θα προσφέρουν στη χώρα τους, δεδομένου ότι η ολοκλήρωση/συνεργασία μεταξύ των προοδευτικών δυνάμεων της Λατινικής Αμερικής έχει γίνει επείγουσα, καθώς και η δημιουργία μιας κοινής γεωστρατηγικής που θα ευθυγραμμίζεται με τον πολυπολικό κόσμο και θα αντιμετωπίσει τον ριζοσπαστικό αμερικανισμό του Δόγματος Μονρόε που σήμερα βρίσκεται σε άνοδο. Για μια μικρή χώρα όπως ο Ισημερινός, αυτή η ολοκλήρωση είναι ακόμη πιο κρίσιμη. Επιπλέον, η αντιμετώπιση της ανάπτυξης με μια προοπτική στραμμένη προς το μέλλον συνεπάγεται επίσης την ανάγκη υπέρβασης του μοντέλου της πρωτογενούς εξαγωγής που χαρακτηρίζει εδώ και χρόνια την οικονομία του Ισημερινού, και γενικά τις χώρες της Λατινικής Αμερικής.
