Το 2026 ξεκίνησε με την υλοποίηση ενός από τους πλέον εμβληματικούς στόχους της ελληνικής δεξιάς στον χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης: τις διαγραφές φοιτητών που έχουν υπερβεί το όριο των ν+2 ετών σπουδών. Παρά την καθολική αντίδραση των Φοιτητικών Συλλόγων, τις απεργιακές κινητοποιήσεις των διοικητικών υπαλλήλων και τις καταδικαστικές αποφάσεις δεκάδων πανεπιστημιακών Τμημάτων σε ολόκληρη τη χώρα, η κυβέρνηση προχώρησε στη διαγραφή περισσότερων από τριακόσιες χιλιάδες φοιτητές από τα δημόσια πανεπιστήμια. Εξαίρεση αποτελούν, προς το παρόν, τα τμήματα πενταετούς φοίτησης, για τα οποία το μέτρο προγραμματίζεται να εφαρμοστεί σε δεύτερο χρόνο. Η εξέλιξη αυτή δεν συνιστά ένα μεμονωμένο διοικητικό μέτρο, αλλά την κορύφωση μιας μακρόχρονης και βαθιά αντιδραστικής πολιτικής στον χώρο της παιδείας. Μιας πολιτικής που, από το καλοκαίρι του 2019 και μετά, στοχεύει συστηματικά στο σταδιακό ξήλωμα των ιστορικών κατακτήσεων του δωρεάν, δημόσιου και δημοκρατικού πανεπιστημίου της μεταπολίτευσης.
Προηγήθηκε μια μακρόχρονη εκστρατεία συστηματικής δυσφήμησης του δημόσιου πανεπιστημίου, μέσα από την οποία καλλιεργήθηκε η εικόνα ενός χώρου δήθεν παραδομένου στην εγκληματικότητα, με καθηγητές και φοιτητές «τεμπέληδες» και αδιάφορους και με επιστημονικό έργο χωρίς αξία. Ένα αφήγημα που δεν αντέχει σε στοιχειώδη κριτική, αλλά λειτούργησε ως ιδεολογικό άλλοθι για να νομιμοποιηθούν οι πολιτικές που επέβαλε η δεξιά διακυβέρνηση από το 2019 και μετά. Η κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου, η αποτυχημένη απόπειρα εγκαθίδρυσης πανεπιστημιακής αστυνομίας, η προώθηση της ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων, οι διαγραφές φοιτητών, καθώς και οι δεκάδες φαινομενικά «μικρές» παρεμβάσεις στην καθημερινή λειτουργία των ιδρυμάτων, εντάσσονται σε μια ενιαία πολιτική στρατηγική. Μια στρατηγική που στοχεύει αφενός στην εκχώρηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε ιδιωτικά συμφέροντα και αφετέρου στην ακραία εντατικοποίηση του ρυθμού ζωής και σπουδών των φοιτητών. Το αποτέλεσμα που επιδιώκεται είναι η μετατροπή ό,τι έχει απομείνει από το δημόσιο πανεπιστήμιο σε ένα αποστειρωμένο, εξετασιοκεντρικό περιβάλλον, στο οποίο δεν θα χωρούν η συλλογικότητα, η πολιτική ζύμωση και η αμφισβήτηση, με φοιτητές που, λόγω της γενικότερης οικονομικής συγκυρίας αλλά και της μόνιμης απειλής των διαγραφών, θα «τρέχουν και δεν θα φτάνουν», ενώ όσοι διαθέτουν την απαραίτητη οικονομική δυνατότητα θα μπορούν, ακόμη και μετά τη διαγραφή τους, να «αγοράζουν» το πτυχίο τους από κάποιο νεοϊδρυθέν ιδιωτικό πανεπιστήμιο.
Όταν γίνεται λόγος για «μεταρρυθμίσεις», το πραγματικό ερώτημα που έπρεπε να τίθεται είναι αν αυτές απαντούν σε υπαρκτά προβλήματα και αν βελτιώνουν ουσιαστικά τη ζωή της κοινωνικής πλειοψηφίας. Το μέτρο των διαγραφών, που η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει με ιδιαίτερη επιδεξιότητα ως εκσυγχρονισμό, δεν πληρεί καμία από αυτές τις προϋποθέσεις. Οι φοιτητές που διαγράφονται έχουν έτσι κι αλλιώς, με την παρέλευση του ν+2 έτους σπουδών, απολέσει κάθε προνόμιο που συνοδεύει τη φοιτητική ιδιότητα,δεν δικαιούνται σίτιση, στέγαση, πάσο ή οποιαδήποτε άλλη παροχή. Δεν κοστίζουν στο δημόσιο πανεπιστήμιο, ούτε εμποδίζουν τη λειτουργία του. Αντίθετα, το μέτρο των διαγραφών έχει σαφές κοινωνικό και ταξικό πρόσημο. Πλήττει δυσανάλογα φοιτητές και φοιτήτριες που προέρχονται από εργατικές και λαϊκές οικογένειες, οι οποίοι δεν έχουν την πολυτέλεια να αφοσιωθούν αποκλειστικά στις σπουδές τους. Η υποχρηματοδότηση των πανεπιστημίων και η συστηματική διάλυση της φοιτητικής μέριμνας,με ανεπαρκείς εστίες, ελλιπή σίτιση και ανύπαρκτη οικονομική στήριξη,αναγκάζουν χιλιάδες φοιτητές να εργάζονται παράλληλα με τις σπουδές τους,συχνά σε επισφαλείς, κακοπληρωμένες και εξαντλητικές συνθήκες, γεγονός που καθυστερεί ή διακόπτει την ομαλή πορεία των σπουδών τους.
Και ενώ οι πρώτες διαγραφές, με όλες τις ολέθριες κοινωνικές συνέπειες που τις συνοδεύουν, αποτελούν πλέον απτή πραγματικότητα, η αντίδραση του οργανωμένου φοιτητικού κινήματος υπήρξε συνολικά υποτονική. Η πολιτική ενεργοποίηση των φοιτητικών συλλόγων το προηγούμενο διάστημα ήταν περιορισμένη και σε μεγάλο βαθμό χαρακτηρίστηκε από εσωστρέφεια. Αντί για την οικοδόμηση ενός μαζικού και συντονισμένου κινήματος αντίστασης, ικανού να σταθεί στο ύψος του πολιτικού διακυβεύματος, επικράτησαν αποσπασματικές επιλογές και κινήσεις χωρίς σαφή στρατηγικό ορίζοντα. Μετά την αποτυχία ή και την πρόωρη εγκατάλειψη της προσπάθειας για τη συγκρότηση κινητοποιήσεων μαζικής κλίμακας, το βασικό μέσο πίεσης που επιλέχθηκε ήταν οι αποκλεισμοί ορισμένων γραμματειών. Πρόκειται αναμφίβολα για μια χρήσιμη μορφή δράσης, η οποία όμως παραμένει αναντίστοιχη με το κεντρικό πολιτικό ζητούμενο της περιόδου: την πλήρη και οριστική απόσυρση του νόμου για τις διαγραφές. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, τίποτα δεν έχει τελειώσει. Παρά το γεγονός ότι οι πρώτες διαγραφές έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, το επίδικο της γενικευμένης εγκαθίδρυσης ενός καθεστώτος διαγραφών στα ν+2 έτη που αφορά άμεσα φοιτητές και φοιτήτριες οι οποίοι σήμερα βρίσκονται σε μικρότερα έτη φοίτησης παραμένει ανοιχτό. Η εξέλιξη αυτή καθιστά επιτακτική την ανάγκη για αυξημένη πολιτική και αγωνιστική ενεργοποίηση το επόμενο διάστημα, τόσο εντός όσο και εκτός της πανεπιστημιακής κοινότητας. Απαραίτητες προϋποθέσεις για μια τέτοια πορεία είναι η οργανωμένη και ουσιαστική διαβούλευση με όλες τις συνιστώσες του εκπαιδευτικού κινήματος, η ανάδειξη του βαθιά λαϊκού και κοινωνικού χαρακτήρα του ζητήματος, καθώς και η ενεργή εμπλοκή της ευρύτερης κοινωνίας. Ταυτόχρονα, απαιτείται μια σαφής στροφή των φοιτητικών συλλόγων σε αγωνιστική τροχιά, με πραγματικό στόχο την ανατροπή του δυσμενούς πολιτικού συσχετισμού, μακριά από σεχταρισμούς, μικροηγεμονισμούς και λογικές ήττας. Μόνο μέσα από έναν τέτοιο δρόμο μπορεί η μάχη ενάντια στις διαγραφές να δοθεί με όρους νίκης.
Φωτο: Κώστας Τζούμας / Eurokinissi
