Σε ένα πλαίσιο διεθνούς έντασης και ρηγματώσεων σε οτιδήποτε συγκροτούσε τις συστημικές ισορροπίες παγκοσμίως, άνοιξε την Πέμπτη τις διαδικασίες του το Διαρκές Προγραμματικό Συνέδριο της Νέας Αριστεράς. Θέλοντας να συμβάλει στην κατανόηση των βασικών απόψεων για τα μείζονα επίδικα και ειδικότερα το ζήτημα της στρατηγικής του κόμματος, η «Εποχή» ζήτησε από τη βουλεύτρια Μερόπη Τζούφη , το μέλος του Πολιτικού Γραφείου Εύη Αποστολάκη και το μέλος της Κεντρικής Επιτροπής Θεόφραστο Βαμβουρέλλη να συνοψίσουν τις τρεις βασικές διαφοροποιούμενες προοπτικές που κατατίθενται στη συνεδριακή συζήτηση.
Στιγμή πολιτικής ευθύνης
Το συνέδριο της Νέας Αριστεράς έρχεται σε μια στιγμή που η κοινωνία δεν αντέχει άλλο να βλέπει τη ζωή της να μικραίνει. Η ακρίβεια ροκανίζει το εισόδημα, η στέγη γίνεται άπιαστο όνειρο, η εργασία έχει επιστρέψει σε καθεστώς επισφάλειας, ενώ τα δημόσια αγαθά υποχωρούν μπροστά στην ιδιωτικοποίηση. Την ίδια ώρα, η δημοκρατία τραυματίζεται από σκάνδαλα, συγκάλυψη και θεσμική αυθαιρεσία. Σε ένα τέτοιο τοπίο, το συνέδριό μας δεν είναι «εσωτερική υπόθεση». Είναι πολιτική στιγμή ευθύνης.
Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε και τη διεθνή σκιά που πέφτει πάνω στην καθημερινότητα: πόλεμοι, νέοι εξοπλισμοί, αυταρχισμός, Ακροδεξιά, κυνισμός στις διεθνείς σχέσεις. Όταν η ειρήνη γίνεται «λεπτομέρεια» και η κοινωνική πολιτική βαφτίζεται κόστος, η Αριστερά οφείλει να μιλήσει καθαρά και να συνδέσει την ειρήνη με την κοινωνική δικαιοσύνη.
Η συζήτηση για τη στρατηγική συμμαχιών βρίσκεται δικαίως στο επίκεντρο. Ο δημόσιος λόγος συχνά επιχειρεί να τη μετατρέψει σε κουβέντα προσώπων, «γραμμών» και σεναρίων. Όμως, αν κάτι οφείλουμε στην κοινωνία, είναι να μιλήσουμε για το ουσιώδες: για το περιεχόμενο, τις δεσμεύσεις, τις κόκκινες γραμμές και τον τρόπο με τον οποίο η Αριστερά θα γίνει ξανά χρήσιμη στην κοινωνική πλειονότητα.
Κρίσιμο είναι να ξεχωρίσουμε τη στρατηγική από την τακτική. Η στρατηγική της Αριστεράς είναι ο κοινωνικός μετασχηματισμός, η δημοκρατία παντού, η κοινωνική και οικολογική δικαιοσύνη. Τα μέτωπα και οι εκλογικές συνεργασίες είναι τακτικά εργαλεία, όχι αυτοσκοπός. Όταν το «μέτωπο» γίνεται καταφύγιο πολιτικής επιβίωσης, τότε χάνει τη δυνατότητα να εμπνεύσει, να κινητοποιήσει, να αλλάξει πραγματικά τη ζωή.
Το δεύτερο σημαντικό στοιχείο είναι οι όροι. Συμμαχίες δεν χτίζονται πάνω σε γενικόλογες επικλήσεις «προόδου». Χτίζονται πάνω σε συγκεκριμένο μίνιμουμ πρόγραμμα δράσης και σύγκρουσης: απέναντι στην ακρίβεια και τα καρτέλ, υπέρ των συλλογικών συμβάσεων και της αξιοπρεπούς εργασίας, για δημόσια παιδεία και υγεία χωρίς αποκλεισμούς, για στέγη ως δικαίωμα, για νερό και ενέργεια ως δημόσια αγαθά, για δικαιοσύνη ανεξάρτητη και κράτος δικαίου χωρίς εξαιρέσεις, για ειρήνη και αντιμιλιταρισμό σε μια Ευρώπη που γλιστρά στην πολεμική οικονομία.
Χρειάζεται επίσης δημοκρατικός τρόπος λήψης αποφάσεων: η στρατηγική δεν μπορεί να είναι υπόθεση κλειστών κύκλων. Πρέπει να συζητηθεί από όλα τα μέλη, να δοκιμαστεί δημόσια, να δεθεί με την κοινωνική παρέμβαση και να μεταφραστεί σε σχέδιο δράσης, όχι σε ευχολόγιο με σταθερά βήματα, χρονοδιάγραμμα και συλλογική ευθύνη σε κάθε επίπεδο.
Το τρίτο κλειδί είναι ο τρόπος. Οι συμμαχίες δεν είναι φωτογραφίες κορυφής. Είναι κοινός αγώνας σε κοινωνικά μέτωπα, με καμπάνιες στην καθημερινότητα, με τοπικές πρωτοβουλίες, με συνδικάτα, κινήσεις πολιτών, συλλογικότητες και ανένταχτες δυνάμεις. Εκεί διαλύεται η γραφειοκρατία και παράγεται πολιτική χρησιμότητα. Εκεί χτίζεται εμπιστοσύνη.
Στο εσωτερικό της Νέας Αριστεράς υπάρχουν διαφορετικές αγωνίες, και ειδικά στη νεολαία. Συμμερίζομαι την ανησυχία ότι η επίκληση ενός «λαϊκού μετώπου» μπορεί να μας βυθίσει στην αναμονή και στην εσωστρέφεια, αν δεν συνοδεύεται από οργανωτική και πολιτική συγκρότηση. Αυτή η προειδοποίηση είναι πολύτιμη. Γιατί χωρίς αυτόνομο, στιβαρό κόμμα, οι συνεργασίες κινδυνεύουν να γίνουν θολές, να χάσουν το ταξικό τους πρόσημο ή να μετατραπούν σε συμβιβασμό χαμηλών προσδοκιών.
Όμως υπάρχει και μια άλλη αλήθεια, εξίσου επιτακτική: κανείς δεν μπορεί να νικήσει μόνος του. Ο κατακερματισμός του προοδευτικού χώρου διευκολύνει την κυβέρνηση Μητσοτάκη και ανοίγει δρόμο στην Ακροδεξιά ή στην αντιπολιτική. Η κοινωνία απαιτεί συνάντηση. Όχι για να σβήσουμε τις διαφορές μας, αλλά για να τις υπερβούμε μέσα από κοινό σκοπό και σαφές πρόγραμμα.
Γι’ αυτό, το δίλημμα «αυτόνομη πορεία ή συμμαχίες» είναι λάθος δίλημμα. Η αυτόνομη συγκρότηση είναι προϋπόθεση της αξιοπιστίας μας. Και οι συμμαχίες είναι ο δρόμος για να αλλάξει ο συσχετισμός, να ανοίξει ξανά η δυνατότητα εναλλακτικής. Το κόμμα φτιάχνει το μέτωπο και το μέτωπο φτιάχνει το κόμμα, όταν η πολιτική αυτοπεποίθηση συναντά την κοινωνική ανάγκη.
Το συνέδριό μας μπορεί να γίνει σταθμός. Αν αποφασίσουμε καθαρά, με σεβασμό στη δημοκρατική συζήτηση, χωρίς τοξικότητα και προσωπικές μικροηγεμονίες. Αν δώσουμε στην κοινωνία αυτό που της λείπει: ελπίδα με σχέδιο, όχι ελπίδα ως υπόσχεση. Και αν θυμηθούμε ότι πίσω από τους όρους «συμμαχίες» και «στρατηγική» υπάρχουν άνθρωποι: εργαζόμενοι που δεν βγάζουν τον μήνα, νέοι που φεύγουν, οικογένειες που πιέζονται, μικρές επιχειρήσεις που ασφυκτιούν.
Αυτούς οφείλουμε να κοιτάξουμε στα μάτια. Να μιλήσουμε με ειλικρίνεια, αλλά και με αποφασιστικότητα. Να ανοίξουμε τον δρόμο για ένα μέτωπο χωρίς αποκλεισμούς, θεμελιωμένο στο πρόγραμμα και στους αγώνες. Και να αποδείξουμε, στην πράξη, ότι η Αριστερά μπορεί να ξαναγίνει δύναμη αλλαγής.
Μερόπη Τζούφη
«Εμείς» και το αιώνιο ερώτημα του «Τι να κάνουμε»
Η διεθνής πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από βαθιά ιστορική μετάβαση και γενικευμένη κρίση. Οι βεβαιότητες του παρελθόντος καταρρέουν και το παλιό status quo παύει να λειτουργεί ως πλαίσιο σταθερότητας. Ο σύγχρονος καπιταλισμός εισέρχεται σε μια πιο άγρια και αυταρχική φάση, όπου η οικονομική ισχύς μεταφράζεται άμεσα σε πολιτική επιβολή, ενώ ενισχύονται φαινόμενα νεοφασισμού και ωμής βίας.
Οι διεθνείς θεσμοί που συγκρότησαν τη μεταπολεμική τάξη πραγμάτων, όπως το ΝΑΤΟ και η Ευρωπαϊκή Ένωση, αδυνατούν πλέον να εγγυηθούν ισορροπίες και ασφάλεια, καθώς οι γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις επανακαθορίζονται με όρους δύναμης και όχι δικαίου. Η άνοδος της Ακροδεξιάς σε παγκόσμιο επίπεδο δεν αποτελεί παροδικό φαινόμενο, αλλά δομικό στοιχείο της εποχής, την ώρα που το δημοκρατικό στρατόπεδο και η Αριστερά εμφανίζονται πολιτικά αμήχανα, χωρίς πειστική στρατηγική απάντηση και χωρίς συνεκτικό όραμα διεξόδου.
Τον παγκόσμιο βηματισμό ακολουθεί και η Ελλάδα, η οποία συντάσσεται πλήρως σε αυτή τη διεθνή συνθήκη αποσταθεροποίησης και αυταρχικοποίησης. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη διανύει τη δεύτερη θητεία της χωρίς να αντιμετωπίζει ουσιαστικό πολιτικό αντίπαλο ή συγκροτημένο κοινωνικό ρεύμα αμφισβήτησης. Παρότι υπάρχει κοινοβουλευτική παρουσία και επιμέρους αντιπολιτευτικές παρεμβάσεις, αυτές δεν μεταφράζονται σε συνολικό σχέδιο πολιτικής ανατροπής ούτε σε πειστική πρόταση διακυβέρνησης. Η Κεντροαριστερά, όπως εκφράζεται από το ΠΑΣΟΚ, παραμένει εγκλωβισμένη στη νεοφιλελεύθερη λογική της διαχείρισης, αδυνατώντας να αρθρώσει ριζοσπαστική κριτική στις κοινωνικές ανισότητες και στις δομές εξουσίας. Ταυτόχρονα, ένα μεγάλο και δυναμικό κομμάτι της κοινωνίας, ιδιαίτερα η νεολαία, δεν αναγνωρίζει τον εαυτό του σε κανέναν υπαρκτό πολιτικό φορέα. Αυτή η αποξένωση τροφοδοτεί την αποχή, τον κυνισμό και μορφές αντιπολιτικής, δημιουργώντας ένα επικίνδυνο πολιτικό κενό, στο οποίο απειλεί να παγιωθεί είτε η ηγεμονία της Δεξιάς είτε η άνοδος της Ακροδεξιάς.
Η κρίση της Αριστεράς στη χώρα μας είναι βαθιά, ιστορική και πολυεπίπεδη. Δεν αφορά μόνο εκλογικά ποσοστά, αλλά την ίδια της την ταυτότητα, τη στρατηγική και την ικανότητά της να εμπνεύσει και να συγκροτήσει κοινωνικό μπλοκ αλλαγής. Ο ΣΥΡΙΖΑ, ως κύρια έκφραση της κυβερνώσας Αριστεράς της προηγούμενης περιόδου, οδηγήθηκε σε παρακμή και απαξίωση μέσα από επιλογές που προηγήθηκαν κατά πολύ της περιόδου «Κασσελάκη», η οποία αποτέλεσε το τελικό σύμπτωμα μιας μακράς φθοράς. Η άνευ όρων διεύρυνση, η στροφή προς ένα ασαφές και ανύπαρκτο κέντρο, η απομάκρυνση από τις κοινωνικές συγκρούσεις και η υποτίμηση της συλλογικότητας, του προγράμματος και της αριστερής πολιτικής οδήγησαν σε στρατηγική ήττα. Το ίδιο αποτυχημένο υπόδειγμα έχει εφαρμοστεί και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, επιβεβαιώνοντας ότι η εγκατάλειψη της αριστερής ταυτότητας δεν οδηγεί στη νίκη αλλά στην αποσύνθεση. Η ίδρυση της Νέας Αριστεράς αναγνώρισε αυτή την ιστορική αποτυχία, ωστόσο έως σήμερα δεν καταφέραμε να συγκροτηθούμε ως αυτόνομο και αυτόφωτο πολιτικό υποκείμενο με σαφές πολιτικό στίγμα.
Ιστορική αναγκαιότητα αποτελεί η ανασυγκρότηση μιας Αριστεράς που τολμά, πειραματίζεται, μιλά καθαρά, συγκρούεται και επαναεφευρίσκει τον εαυτό της και αυτό είναι η μόνη συνθήκη για να καταφέρουμε να δώσουμε τη μάχη που διεξάγεται. Δεν γίνεται να αναγνωρίζουμε ότι ο αντίπαλος δίνει σκληρές ιδεολογικές μάχες βαθαίνοντας το σκοτάδι και εμείς να εγκλωβιζόμαστε στη λογική του μίνιμουμ κοινού πλαισίου. Άλλωστε, οι εκλογές είναι μια στιγμιαία φωτογραφία της έκβασης της διαπάλης των ιδεών, άρα η βασική μάχη που πρέπει να οργανωθεί και να δοθεί με αξιώσεις είναι η ιδεολογική. Να οργανώσουμε την αντίσταση, αποδεχόμενοι και αποδεχόμενες ότι βρισκόμαστε σήμερα στην επικράτεια της ήττας, χωρίς να προεξοφλούμε ότι θα ζούμε για πάντα έτσι.
Το συνέδριο της Νέας Αριστεράς αποτελεί την τελευταία ευκαιρία για αυτή τη νέα αρχή, με στόχο τη συγκρότηση μιας ισχυρής, αυτόνομης Αριστεράς με κοινωνικές αναφορές και κοινοβουλευτική παρουσία. Αν η Αριστερά δεν καλύψει αυτό το κενό, τότε η πολιτική αντιπαράθεση με τη Δεξιά κινδυνεύει να διεξαχθεί από την Ακροδεξιά.
Εύη Αποστολάκη
13+1 σημεία για το συνέδριο
1) Το πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον είναι εξαιρετικά ρευστό. Χρειαζόμαστε χρόνο μέχρι να διαμορφωθούν οι νέες συνθήκες και να μπορούμε να παρέμβουμε με ευνοϊκούς όρους.
2) Από την Κεντρική Επιτροπή του Νοέμβρη μέχρι το Προγραμματικό Συνέδριο, μέσα σε μόλις δύο μήνες, έχει μεσολαβήσει πυκνός πολιτικός χρόνος με εκρηκτικές μεταβολές και ανατροπές. Μπορούμε να φανταστούμε τι θα συμβεί μέχρι τη λήξη της τετραετίας, οπότε μεσολαβούν άλλοι δεκαοκτώ μήνες;
3) Η απομάκρυνση της ΛΑΕ από το ΜέΡΑ25, η εκδήλωση στο Παλλάς για το βιβλίο του Α. Τσίπρα, η ανεπίσημη ανακοίνωση πολιτικού κόμματος από τη Μ. Καρυστιανού, οι μακρές και γεμάτες ένταση αγροτικές κινητοποιήσεις και η επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα συνθέτουν ένα νέο πολιτικό και κοινωνικό τοπίο, διαρκώς μεταβαλλόμενο.
4) Ο κόσμος της Νέας Αριστεράς επιθυμεί την ενότητα και την αποκλιμάκωση της εσωκομματικής πόλωσης. Η συζήτηση που διεξάγεται αυτήν τη στιγμή στο εσωτερικό τη Νέας Αριστεράς όχι μόνο δεν διασφαλίζει αλλά θέτει σε κίνδυνο την ενότητα του χώρου. Από την άλλη, βιαστικές κινήσεις ή κινήσεις πανικού οδηγούν στην απογοήτευση και στην αποσυσπείρωση.
5) Στο προγραμματικό συνέδριο πρέπει να ορίσουμε τις προγραμματικές μας αιχμές με σαφήνεια και ριζοσπαστικό, ταξικό πρόσημο, τέτοιες που θα περιγράφουν το όριό μας για κάθε πιθανή εκλογική συνεργασία ή ανασυνθετικό εγχείρημα.
6) Πρέπει να μιλήσουμε για την ειρήνη ενάντια στους εξοπλισμούς και το Rearm Europe, για τη φορολόγηση του πλούτου και τη μείωση των έμμεσων φόρων, για την εργασία με τη θέσπιση Συλλογικών Συμβάσεων παντού, για τη δημόσια παιδεία με την αναβάθμιση του δημόσιου σχολείου και την κατοχύρωση του άρθρου 16 στα πανεπιστήμια, για το περιβάλλον με ένα μεγάλο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων για πράσινες υποδομές, για το δημόσιο έλεγχο στην ενέργεια και το νερό, για τη Δικαιοσύνη με την κατάργηση του νόμου περί ευθύνης υπουργών και την αναδιάταξη του δικαστικού συστήματος, για την υγεία και τη θεαματική ενίσχυση των δημόσιων δομών, για τη στέγαση.
7) Μείωση του φόρου για τον λαό, ισχυρό κοινωνικό κράτος και δημόσιες υποδομές χωρίς φορολόγηση των πλουσίων δεν γίνεται. Το σύνολο των παρεμβάσεών μας στη φορολογία, στην εργασία, στο ιδιωτικό χρέος, στη στέγαση, στην υγεία, στην παιδεία και γενικότερα στο κοινωνικό κράτος, στοχεύουν να εξαλείψουν την ακραία ανισότητα σε βάρος του κόσμου της εργασίας, της δημιουργίας και των πιο ευάλωτων.
8) Οφείλουμε να διαμορφώσουμε ένα πολιτικό πρόγραμμα εξουσίας με ρήξεις και τομές ανοιχτό στην ανασύνθεση χωρίς αστερίσκους παρά μόνο στο ταξικό πρόσημο. Μπορούμε να συζητήσουμε κάθε πρόταση συνεργασίας και συμμαχιών στη βάση των προγραμματικών μας αιχμών, εφόσον αυτές έχουν ξεκαθαριστεί.
9) Όμως, το προγραμματικό συνέδριο δεν είναι το κατάλληλο πεδίο για να πάρει αποφάσεις σχετικά με τις συμμαχίες ή να προχωρήσει σε εκ των προτέρων αποκλεισμούς πιθανών επιλογών, παρά μόνο να ορίσει τα κριτήρια και τις προϋποθέσεις που θέτει η Νέα Αριστερά για τη συμμετοχή της σε πολιτικές συνεργασίες.
10) Τα κριτήρια και οι προϋποθέσεις αφορούν τόσο στο πρόγραμμα, όσο και στη δομή των συνεργασιών. Προσωποπαγή σχήματα με θολές ή αμφίσημες θέσεις, χωρίς ταξικό πρόσημο και μη ισότιμη συμμετοχή των επιμέρους φορέων και συλλογικοτήτων είναι θνησιγενή και δεν μπορούν να μας αφορούν.
11) Οφείλουμε να λάβουμε υπόψιν μας και να υπερβούμε δύο αντιφάσεις. Αρχικά, την αντίφαση μεταξύ αυτών που δεν πιστεύουν ότι η Νέα Αριστερά μπορεί να υπάρξει από μόνη της και αυτών που πιστεύουν ότι μπορεί, αλλά δεν κάνουν κάτι γι’ αυτό. Έπειτα, την αντίφαση ανάμεσα στο ευρύ λαϊκό αίτημα για ενωτικά πολιτικά εγχειρήματα και στην πανσπερμία αναξιόπιστων πολιτικών σχημάτων γύρω μας και άρα απουσία δυνητικά αξιόπιστων συνομιλητών.
12) Είναι κρίσιμο να επιβιώσει η Νέα Αριστερά ως ο μόνος πολιτικός χώρος που συνδυάζει την εμπειρία της πολιτικής εξουσίας, των κινημάτων και του «δρόμου». Η Νέα Αριστερά είναι ο μόνος οργανωμένος φορέας που μπορεί να συνδέσει πολιτικά ετερόκλητους χώρους και ανθρώπους απ’ όλο το φάσμα της Αριστεράς, μέχρι τα όρια της σοσιαλδημοκρατίας.
13) Η Νέα Αριστερά οφείλει να δώσει όλες τις δυνάμεις της στην αυτόνομη συγκρότησή της, να ριζώσει στους κοινωνικούς χώρους, να διευρύνει τις κοινωνικές της συμμαχίες και να γίνει κοινωνικά χρήσιμη και αποτελεσματική. Αυτό σημαίνει εμβάθυνση της δράσης μας σε κινήματα, συλλόγους, σωματεία και κάθε λογής συλλογικότητες, σημαίνει κάθε μέλος μας και μία διακριτή κοινωνική ταυτότητα, σημαίνει πολιτική με π μικρό.
14) Η αυτόνομη συγκρότηση της Νέας Αριστεράς είναι αναγκαία προϋπόθεση για τη διατήρηση της ενότητας του πολιτικού και ιδεολογικού χώρου που αποτελεί συνέχεια της ανανεωτικής και ριζοσπαστικής Αριστεράς, αλλά και την ετοιμότητα αυτόνομης καθόδου αν δεν επιβεβαιωθούν τα σενάρια για προεκλογικές συνεργασίες ή αν τελικά προκύψουν συνεργασίες μετά τις εκλογές.
Θεόφραστος Βαμβουρέλλης
Φωτογραφία 1: Γιάννης Παναγόπουλος / Εurokinissi
Φωτογραφία2: Γιάννης Παναγόπουλος / Εurokinissi
Φωτογραφία 3: Γιάννης Παναγόπουλος / Εurokinissi
