Tη Δευτέρα 9/11 ξεκίνησε, και θα διαρκέσει έως τις 20 του μήνα, στην Αττάλεια της Τουρκίας η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31), συνέχεια της περσινής COP30 στη Βραζιλία (Μπελέμ), που άφησε μια κληρονομιά πολύπλοκης διαχείρισης.
Η COP31 πραγματοποιείται σε μια περίοδο κρίσιμη. Τα κύματα καύσωνα που προκλήθηκαν από την κλιματική αλλαγή αυτό το καλοκαίρι οδήγησαν σε 35.000 επιπλέον θανάτους, και ζημιές στην ΕΕ τουλάχιστον 180 δισ.
Η έρευνα Fossil Free Politics[1] αποκαλύπτει πως την περίοδο 2023-2025 τα κράτη μέλη της ΕΕ συμπεριέλαβαν στις επίσημες αντιπροσωπείες τους εκατοντάδες (332) κορυφαία στελέχη από τις μεγαλύτερες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η Ελλάδα, τα τελευταία τρία χρόνια, είναι η έκτη κατά σειρά χώρα της ΕΕ που έχει καλέσει 33 λομπίστες, εκπροσώπους εταιρειών ορυκτών καυσίμων, να συμμετάσχουν στις COP.
Οι στόχοι
Η COP31 οργανώθηκε, από κοινού, από την Τουρκία και την Αυστραλία: Η Τουρκία ως χώρα υποδοχής θα ηγηθεί της επονομαζόμενης «Ατζέντας Δράσης», δηλαδή εθελοντικών πρωτοβουλιών, εκτός των επίσημων διαπραγματεύσεων, ενώ η Αυστραλία θα διαχειρίζεται πολυμερείς διαπραγματεύσεις και πολιτικές συμφωνίες.
Η ηλεκτροδότηση είναι το κεντρικό θέμα της Ατζέντας Δράσης: Η τουρκική προεδρία πρότεινε έως το 2035 το μερίδιο της τελικής ζήτησης ενέργειας παγκοσμίως που καλύπτεται από ηλεκτρική ενέργεια να αυξηθεί στο 35%.
Μεταξύ των βασικών φακέλων είναι και ο φάκελος έναρξης του δεύτερου Παγκόσμιου Απολογισμού (Global Stocktake). Πρόκειται για τον πενταετή μηχανισμό αξιολόγησης της συλλογικής προόδου στην εφαρμογή της Συμφωνίας του Παρισιού, τα συμπεράσματα του οποίου (αναμένονται το 2028) θα καθορίσουν τον επαναπροσδιορισμό και την επικαιροποίηση των εθνικών σχεδίων για το κλίμα (ΕΣΕΚ).
Ένας άλλος σημαντικός φάκελος αφορά τη χρηματοδότηση τωνμέτρων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Ο φάκελος επικεντρώνεται στην υποχρέωση των αναπτυγμένων χωρών να παρέχουν στις αναδυόμενες οικονομίες χρηματοδοτικούς πόρους για την υλοποίηση των μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
Όσον αφορά τα ορυκτά καύσιμα, η βραζιλιάνικη προεδρία της προηγούμενης COP30 στις 3 Νοεμβρίου έδωσε στη δημοσιότητα τον οδικό χάρτη για την επιτάχυνση της εγκατάλειψης της παραγωγής και χρήσης άνθρακα, φυσικού αερίου και πετρελαίου. Στο επίκεντρο βρίσκεται η «προσέγγιση ετοιμότητας για το Μπελέμ – Belem Readiness Approach»,[2] η οποία εξετάζει την έκθεση των χωρών στα ορυκτά καύσιμα και την ικανότητά τους να διαχειριστούν τη μετάβαση μέσω τριών συμπληρωματικών πυλώνων: της ζήτησης ενέργειας για τις μεταφορές, τα κτίρια και τις βιομηχανίες, του ενεργειακού εφοδιασμού και της οικονομίας στο σύνολό της.
Στην COP 31 θα συζητηθεί και το πώς θα τεθούν σε εφαρμογή οι 59 εθελοντικοί δείκτες προσαρμογής που εγκρίθηκαν στο Μπελέμ. Αυτοί οι δείκτες μπορούν να εντοπίσουν κρίσιμες εφαρμοστικές παρεμβάσεις και να αναδείξουν ποιες παρεμβάσεις φέρνουν αποτελέσματα, αλλά δεν συμβάλουν στη δημιουργία ανθεκτικών υποδομών.
Η ενεργειακή ασφάλεια, οι ΑΠΕ και ο εξηλεκτρισμός
Σύμφωνα με τη μελέτη «Energy Transition Outlook 2026» της DNV,[3] η μετάβαση επιταχύνεται ειδικά στις χώρες εισαγωγής ενέργειας.
Η ενεργειακή μετάβαση προχωρά με πολύ διαφορετικές ταχύτητες μεταξύ όσων εισάγουν ενέργεια και εκείνων που την εξάγουν.
Η έκθεση της DNV εντοπίζει την «πιθανότερη» πορεία του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος μέχρι το 2060 και καταγράφει ότι την τελευταία πενταετία το μερίδιο των μη ορυκτών πηγών για τη ζήτηση πρωτογενούς ενέργειας έχει αυξηθεί κατά 2,2 ποσοστιαίες μονάδες στην Ευρώπη, στην Κίνα και στην Ινδία, έναντι μόλις 0,7 μονάδων στη Μέση Ανατολή, στη Βόρεια Αμερική και στη Ρωσία.
Η απόκλιση σχετίζεται με την αγωνιώδη αναζήτηση ενεργειακής ασφάλειας: η αστάθεια των τιμών και οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι ωθούν ιδίως τις χώρες εισαγωγής να μειώσουν την εξάρτηση από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Η ηλεκτρική ενέργεια το 2005 κάλυψε το 16% της παγκόσμιας ζήτησης ενέργειας, το 2025 ανήλθε στο 21% και, σύμφωνα με τον DNV, το 2045 θα φτάσει στο 33%.
Το 2033, σύμφωνα με την έκθεση, μόνο οι ΑΠΕ θα παράγουν περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από όλους τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής από ορυκτά καύσιμα, ενώ το 2060 τα φωτοβολταϊκά θα καλύπτουν το 46% της παγκόσμιας παραγωγής και τα αιολικά το 31%.
Η παγκόσμια προσφορά πρωτογενούς ενέργειας αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 657 EJ το 2025 σε 694 EJ το 2040, και στη συνέχεια να μειωθεί σε 666 EJ το 2060. Μετά από χρόνια μέτριας ανάπτυξης η προσφορά τείνει να σταθεροποιηθεί, παρά το γεγονός ότι η παγκόσμια οικονομία αναμένεται να διπλασιαστεί.
Η εξήγηση βρίσκεται κυρίως στη μεγαλύτερη απόδοση της ηλεκτροδότησης. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της μελέτης, στο ίδιο χρονικό διάστημα η ζήτηση ενέργειας παραμένει σχεδόν αμετάβλητη (από 461 σε 466 EJ), ενώ η «χρήσιμη», δηλαδή η ενέργεια που μετατρέπεται σε κίνηση, θερμότητα, ψύξη και άλλες υπηρεσίες, αυξάνεται σχεδόν κατά 40%.
Ταυτόχρονα, μεταβάλλεται ραγδαία το συνολικό μείγμα παραγωγής ενέργειας: Για περισσότερα από εξήντα χρόνια, περίπου το 80% της πρωτογενούς ενέργειας προέρχεται από άνθρακα, πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Το μερίδιο αυτό το 2060 αναμένεται να υποχωρήσει κάτω από το 40%, με τον άνθρακα να συρρικνώνεται περισσότερο από 80%, το πετρέλαιο περίπου κατά το ήμισυ και το φυσικό αέριο σχεδόν κατά το ένα τέταρτο.
Περισσότερες ΑΠΕ και ηλεκτροδότηση σημαίνουν ένα πιο περίπλοκο ενεργειακό σύστημα προς διαχείριση. Η DNV επισημαίνει ότι η επόμενη δεκαετία δεν θα είναι ένας «απλός» αγώνας για την προσθήκη νέας ενέργειας από ΑΠΕ, αλλά κυρίως ένα ζήτημα ολοκλήρωσης του ενεργειακού συστήματος: τα δίκτυα, η αποθήκευση, η ευέλικτη ζήτηση, τα τιμολόγια.
Οι μπαταρίες είναι ήδη η ταχύτερα αναπτυσσόμενη ηλεκτρική τεχνολογία, με την εγκατεστημένη ισχύ σε πέντε χρόνια να αυξάνεται 14 φορές, όπου η τεχνολογία μπαταριών λιθίου θα υπερισχύει και θα αντιστοιχεί στο 85% του συνόλου.
Η DNV επισημαίνει πως η αύξηση του μεριδίου των ΑΠΕ στην ΕΕ έως το 2050, από το υφιστάμενο 30% στο 70%, θα απαιτήσει δέκα φορές μεγαλύτερη χωρητικότητα αποθήκευσης και ταχεία επέκταση του δικτύου.
Εκτιμάται ότι το 2030 η παγκόσμια ζήτηση ενέργειας για τη λειτουργία των κέντρων δεδομένων θα αυξηθεί κατά 175%, ενώ οι εκτιμήσεις για την παραγωγή πράσινου υδρογόνου, που παράγεται με ηλεκτρόλυση νερού με τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ, είναι ότι αναμένεται να μειωθεί σχεδόν στο μισό συγκριτικά με το 2022.
Αντίστοιχα, η ισχύς των εγκαταστάσεων δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα(CCS), λόγω καθυστερήσεων δανειοδότησης και υψηλού κόστους, θα περιοριστεί κατά 57% σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις.
Η πυρηνική ενέργεια προβλέπεται να αυξηθεί από τα 415 GW του 2025 σε 1.200 GW το 2060. Μετά το 2040 μεγάλο τμήμα της επέκτασης θα εξαρτηθεί από τους Μικρούς Αρθρωτούς Αντιδραστήρες (SMR), τους οποίους η DNV εξακολουθεί να προβλέπει με εγκατεστημένη ισχύ μόλις 13 GW το 2040, με πιθανή επιτάχυνση στα 310 GW το 2060.
Τελικά, το 2050 αναμένεται να μειωθούν κατά 44% οι εκπομπές CO2 συγκριτικά με τα υφιστάμενα επίπεδα, από 39 σε 22 δισ. τόνους CO2, αλλά οι καθαρές μηδενικές εκπομπές θα προκύψουν μόνο τη δεκαετία του 2090!
Σύμφωνα με την DNV, με αυτά τα στοιχεία η υπερθέρμανση του πλανήτη εκτιμάται στους 2,3°C, υπερβαίνοντας τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού.
Μια μέρα στην Αττάλεια του COP31
Οι καθημερινές μετακινήσεις των συμμετεχόντων θυμίζουν, δυσοίωνα, το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ: πολύ μεγάλες ροές αυτοκίνησης περιορισμένες σε πολύ μικρούς χώρους κατά μήκος μεγάλων αυτοκινητόδρομων. Κάποιοι συμμετέχοντες, για να φτάσουν στο Expo Centre,πουβρίσκεται μακριά από το κέντρο, χρειάστηκαν τέσσερις ώρες…
Ο πρόεδρος της COP31 Μουράτ Κουρούμ,ο οποίος επέλεξε να απευθυνθεί στους συνέδρους αποκλειστικά στην τουρκικήγλώσσα, στην εναρκτήρια συνέντευξη Τύπου ανέφερε πως η χώρα του σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση των πολιτικών δικαιωμάτων είναι μια από τις πλέον δημοκρατικές της υφηλίου! Στην Τουρκία τα τελευταία τρία χρόνια έχουν συλληφθεί 45 δήμαρχοι, όλοι από την αντιπολίτευση, συμπεριλαμβανομένου του Ιμάμογλου, αντιπάλου του Μουράτ Κουρούμ στις εκλογές της Κωνσταντινούπολης.
Στα κλιματικά αδιέξοδα αναφέρθηκε με μια συμβολική προσομοίωση στον αποχαιρετιστήριο χαιρετισμό του ο Πορτογάλος γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτιέρες: «Τα ορυκτά καύσιμα πρέπει να εξαφανιστούν όπως οι δεινόσαυροι, οι οποίοι δεν είχαν λόμπι, σε αντίθεση με τα ορυκτά καύσιμα που έχουν πολλά και ισχυρά λόμπι».
- https://fossilfreepolitics.org/
- https://cop30.br/en/news-about-cop30/cop30-presidency-launches-international-roadmaps
- https://www.dnv.com/energy-transition-outlook/download-thank-you/
