Διάβασα, πριν λίγα χρόνια, μια είδηση που μου έκανε εντύπωση.
Το 2019 ο μοναδικός εκλεγμένος ευρωβουλευτής του ιστορικού κόμματος ΕΔΕΚ της Κύπρου, Δημήτρης Παπαδάκης, διαγράφηκε απο μέλος του κόμματος, γιατί το Πειθαρχικό Συμβούλιο αποφάνθηκε ότι δεν τηρούσε τις δεσμεύσεις του για τον τρόπο στελέχωσης του γραφείου του στην Ευρωβουλή. Η σύγκρουση του με τον πρόεδρο της ΕΔΕΚ, εξελίχτηκε σε αβυσσαλέα, με ίντριγκα υψηλής έντασης, αφού στο παιχνίδι εισφέρθηκαν όχι μόνο πολιτικές «μαχαιριές», αλλά και κρυφές μαγνητοφωνήσεις συνομιλιών στο γραφείο του προέδρου, που βγήκαν στη δημοσιότητα, με επακόλουθες καταγγελίες, χαρακτηρισμούς χωρίς όρια κλπ.
Όπως και να έχει η ιστορία αυτή δεν θα ξέφευγε από τον κύκλο των συνηθισμένων ειδήσεων, για το προσωπικό μου ραντάρ τουλάχιστον, αν δεν τη συνόδευε και μια πολύ ενδιαφέρουσα καταγραφή, ότι δηλαδή ο διαγραφείς ευρωβουλευτής, προσέφυγε στην Κυπριακή Δικαιοσύνη, ζητώντας να ακυρώσει τη διαγραφή του από το Πειθαρχικό Συμβούλιο του κόμματος!
Άμεσος ο συνειρμός. Στο ελληνικό κομματικό φαινόμενο, των ενδοκομματικών ερίδων και των αλλεπάληλων διαγραφών, αποχωρήσεων και διασπάσεων, είναι απορίας άξιο το γεγονός ότι οι ασυγκράτητοι ταύροι των κομματικών ρήξεων δεν σκέφτηκαν ποτέ τη καταφυγή στη Δικαιοσύνη, ως συνέχεια του «αγώνα» τους. Όταν, μάλιστα, και το τελευταίο μέλος ενός απλού σωματείου, πχ εξωραϊστικού συλλόγου, προστατεύται από τη νομοθεσία περί σωματείων και μάλιστα ουκ ολίγες αποφάσεις γενικών συνελεύσεων, ΔΣ κ.λπ. περνούν καθημερινά από την κρίση του δικαστικού συστήματος και επικυρώνονται ή ακυρώνονται. Τι συγκρατεί, λοιπόν, τους ημέτερους κομματικούς; Το θεσμικό πλαίσιο και η διαμορφωμένη πολιτική μας κουλτούρα, είναι μια πρώτη απάντηση.
Αλλά ακόμη και αυτό το «ταμπού», δηλαδή η σχέση της εσωτερικής οργάνωσης των κομμάτων με τη (μη) δυνατότητα παρέμβασης της Δικαιοσύνης, έκανε την εμφάνισή του στο ασυγκράτητο πολυθέαμα, που ονομάζεται εξελίξεις στο ΣΥΡΙΖΑ.
Με σύντομο σχόλιο του στο fb ο καθηγητής κ. Ξενοφών Κοντιάδης, πήρε θέση για τον τρόπο που εφαρμόστηκε το καταστατικό του ΣΥΡΙΖΑ κατά τη διαδικασία της μομφής στην ΚΕ κατά του προέδρου Σ. Κασσελάκη. Ενδιαφέρουσα ασφαλώς, και εκ πρώτης όψης ερμηνευτικά λογικοφανής, η άποψή του περί της μη «αυτόματης» έκπτωσης του προέδρου, μετά την επίμαχη ψηφοφορία, μολονότι λόγω και της αμεσότητας του μικρού αυτού θεσμικού σχολίου έλειπαν από το συντάκτη του βασικά στοιχεία για τη συγκρότηση μιας ολοκληρωμένης «νομικής» άποψης, επί των γεγονότων (π.χ. γνώση του πλήρους καταστατικού, λήψη υπόψη της ενδεχόμενης ασάφειας / προχειρότητας αυτού κ.λπ.).
Μικρό το σχόλιο, μεγάλες οι επιπτώσεις του. Το «Γενικό Επιτελείο», πήρε φωτιά. «Ξεσηκώθηκε» και ο επί 48 ώρες σιωπών και μη διαμαρτυρηθείς ως τότε πρόεδρος, ο οποίος δια διαρροών των συνεργατών του, σε αγαστό συντονισμό με το πιστό εκκλησίασμσ στο FB, αποφάνθηκαν: Άκυρη η παραχρήμα έκπτωση!
Βραδυφλεγής μεν η αντίδραση, δεν έπαψε όμως να αποτελεί μια άποψη προς συζήτηση, που θα έπρεπε να γίνει εκεί που έπρεπε, στα αρμόδια όργανα, από εκείνους που τους αφορά.
Αυτό, όμως, που αποτέλεσε μία ακόμη συνεισφορά παρεξηγήσιμης πρωτοτυπίας του εν λόγω προέδρου (ή των "κύκλων" του, αφού ο ίδιος δεν εκτέθηκε άμεσα), ήταν η κατά το πρώτο διάστημα, διαρρεόμενη πρόθεση ή αλλιώς εξέταση της σχετικής δυνατότητας, για προσφυγή στη Δικαιοσύνη!
Εδώ το ζήτημα έγινε πολύ κρίσιμο. Ξέφυγε από τον οπερετικό κύκλο του εξελισσόμενου έργου «ΣΥΡΙΖΑ εν διαλύσει…» και άγγιξε τον πυρήνα ενός εξαιρετικά σοβαρού θεσμικού ζητήματος, της αυτονομίας της εσωτερικής λειτουργίας των κομμάτων, εγγυημένης (και μη «αγγιγμένης».. εκ τότε) από το Σύνταγμα του 1974, που θεμελίωσε την Ε' Ελληνική Δημοκρατία.
Επί μισό αιώνα, δηλαδή, η παρέμβαση της Δικαστικής Εξουσίας άφησε απ' έξω κάθε θέμα, που αφορούσε την εσωτερική λειτουργία των κομμάτων και μόνο "παρεμπιπτόντως" ασχολήθηκε, κατά περιπτώσεις, με τα κόμματα ως φορείς δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Ακόμη και αυτό το τελευταίο, δηλαδή αν τα κόμματα έχουν και τι είδους νομική προσωπικότητα (ώστε να μπορούν να είναι υποκείμενα δικαίου) αποτέλεσε μέρος μιας μακρόχρονης και συστηματικής επεξεργασίας της νομικής θεωρίας και των νομολογιακών πορισμάτων της .
Έχει ενδιαφέρον, λοιπόν, δοθείσης και της απρόσμενης ευκαιρίας να δούμε περιληπτικά, αποφεύγοντας τη στριφνή νομική γλώσσα, τι ισχύει για το ζήτημα.
Για πολλά χρόνια (πριν το Σύνταγμα του 1974, αλλά και για διάστημα μετά από αυτό) έχουν υπάρξει πληθώρα ερμηνευτικών εκδοχών για τη νομική φύση, των πολιτικών κομμάτων. Σε κάθε περίπτωση, προκειμένου να εκπληρώνουν απρόσκοπτα την αποστολή τους, δύναται να καθίστανται δικαιούχα χορηγιών, δωρεών, κληρονομιών, να προσλαμβάνουν προσωπικό, να παραγγέλλουν διαφημιστικό ή εκλογικό υλικό, να μισθώνουν γραφεία, οχήματα, να είναι γενικά υποκείμενα δικαίου, οπότε και οι σχετικές διαφορές, που ανακύπτουν από τις παραπάνω δραστηριότητες άγονται κανονικά στα αρμόδια δικαστήρια, στα οποία προφανώς τα πολιτικά κόμματα συμμετέχουν ως διάδικοι, νόμιμα εκπροσωπούμενοι.
Από καμία νομοθετική διάταξη δεν προκύπτει ότι υπάρχει αρμοδιότητα, οποιουδήποτε δικαστικού σχηματισμού, να ελέγχει τον τρόπο εφαρμογής των καταστατικών των κομμάτων ή των αποφάσεων των ποικίλων οργάνων τους (πρόεδρου, ΚΕ, ΠΓ κ.λπ.). Το Σύνταγμα προβλέπει ότι τα κόμματα πρέπει να υπηρετούν την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος και τούτο τίθεται ως γενική κατευθυντήρια αρχή της οργάνωσης και της δράσης τους. Τα εκ των εσω καταστατικά/οργανωτικά/πολιτικά ζητήματα που τα αφορούν και διέπουν τη λειτουργία τους, αφήνονται στο πεδίο της αυτορρύθμισης, η δε αυθεντική ερμηνεία για την ορθότητα εφαρμογής των όποιων αποφάσεων και εφαρμογής των καταστατικών διατάξεων τους εναπόκειται στα ίδια τα όργανα του κόμματος και δεν μπορεί οι όποιες διαφορές να αχθούν σε δικαστήρια.
Τούτο έχει κριθεί, όχι μόνο δια της αποχής των δικαστηρίων από τέτοιου είδους υποθέσεις αφού, άλλωστε, δεν εισάγονται τέτοιες προς εκδίκαση, αλλά και με ρητές διατυπώσεις του Ανώτατου Δικαστηρίου (Άρειος Πάγος) που ρητά έχει κρίνει ότι οι αποφάσεις των αρμοδίων οργάνων του κόμματος, που έχουν σχέση με την εσωτερική λειτουργία τους, δεν προσβάλλονται ευθέως ενώπιον Δικαστηρίων.
Εύκολη, λοιπόν, θα ήταν η αντίκρουση μιας τυχόν απόπειρας να προσβληθεί στο δικαστήριο η απόφαση της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ. Ένας ευφάνταστος δικηγόρος, μάλιστα, θα μπορούσε να εμπλουτίσει το υπόμνημά του, εκτός από την υπαρκτή και αναμφισβήτητη νομολογία και με ευφυολογήματα για το πόσο θετικά επηρέασε την ιστορική γέννηση και πορεία του κόμματος η έλλειψη δικαστικής εμπλοκής στις κοσμογονικές πρωτοβουλίες «αυτορρύθμισης» του ’68, του ’87, του '89, του …, του 2024.
