Δημόσια Υγεία και βιοϊατρική έρευνα στο στόχαστρο της αμερικανικής Ακροδεξιάς

Από την πρώτη μέρα της ανάληψης των καθηκόντων του, ο πρόεδρος Τραμπ έδειξε τις προθέσεις του. Ανάμεσα στα διατάγματα που υπέγραψε, παρακάμπτοντας την συνταγματικά προβλεπόμενη οδό νομοθέτησης στις ΗΠΑ, συμπεριέλαβε και δύο που έχουν αρχίσει να επηρεάζουν τα ζητήματα της υγείας στην «μεγάλη φιλελεύθερη χώρα»: αυτό που προβλέπει ότι για το κράτος υπάρχουν αποκλειστικά δύο φύλα και το άλλο που απαλείφει την προαγωγή της διαφορετικότητας, της ισότητας και συμπερίληψης από τις δημόσιες πολιτικές. Ερμηνεύοντας τα διατάγματα αυτά, υπάλληλοι σε θέσεις ευθύνης σε οργανισμούς που αναφέρονται στο υπουργείο Υγείας (δεν γνωρίζουμε ποιοι) έπιασαν αμέσως δουλειά.

Στις 31 Ιανουαρίου εξαφανίστηκαν από τον ιστότοπο του CDC (κάτι σαν τον αμερικανικό ΕΟΔΥ, προς το πολύ ισχυρότερο) χιλιάδες σελίδες σχετικές με τον HIV/AIDS, την υγεία των διεμφυλικών ατόμων και των γυναικών, τη μητρική θνησιμότητα, την αντισύλληψη και τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, τη φυματίωση, τις περιβαλλοντικές επιδράσεις στην υγεία και τους κοινωνικούς προσδιοριστές της υγείας, τις εθνικές και φυλετικές ανισότητες, αλλά και τη γρίπη των πτηνών. Παρόμοιες παρεμβάσεις έγιναν στους ιστότοπους και άλλων υγειονομικών ομοσπονδιακών οργανισμών.

Στις 3 Φεβρουαρίου αρκετές από αυτές ιστοσελίδες επανεμφανίστηκαν τροποποιημένες ως προς το λεξιλόγιο, αλλά και με τμήματά τους να λείπουν. Στις 11 Φεβρουαρίου, δικάζοντας μήνυση της ΜΚΟ Doctors of America, δικαστής της Κολούμπια διέταξε την επαναφορά των σελίδων του CDC, του FDA και άλλων ομοσπονδιακών υπηρεσιών στην μορφή που είχαν την 30 Ιανουαρίου, κρίνοντας ότι οι παρεμβάσεις της κυβέρνησης βλάπτουν την υγεία του πολιτών. Πράγματι, οι βάσεις δεδομένων που δέχτηκαν επίθεση περιέχουν πολύτιμες επιστημονικές πληροφορίες που χρησιμοποιούν καθημερινά κλινικοί γιατροί στις ΗΠΑ (και όχι μόνο), αλλά και όσοι σχεδιάζουν πολιτικές δημόσιας υγείας. Η διαταγή του δικαστή έχει μερικώς εφαρμοστεί. Επιστημονικό κεφάλαιο που αποκτήθηκε χάρη στη φορολογία του αμερικανικού λαού κινδυνεύει να καταστραφεί. Ως αντίδραση, επιστημονικά ιατρικά περιοδικά διαθέτουν πλέον ανοιχτά δημοσιεύσεις τους που έχουν στηριχθεί στις βάσεις δεδομένων που «χτυπήθηκαν». Όμως, η όποια «διάσωση» αφορά δεδομένα που είχαν αποκτηθεί στο παρελθόν. Παραμένει, δυστυχώς, αμφίβολο αν θα συνεχιστεί η σχετική επιδημιολογική επιτήρηση και επομένως, η επικαιροποίηση αυτών των βάσεων δεδομένων. Η απόσυρση του επιστημονικού ενδιαφέροντος για συγκεκριμένους πληθυσμούς και συγκεκριμένα νοσήματα εισάγει σοβαρούς κινδύνους για την δημόσια υγεία.

Η λογοκρισία του επιστημονικού λόγου, εκτός από τις ιστοσελίδες των ομοσπονδιακών οργανισμών που ασχολούνται με την υγεία και τη βιοϊατρική έρευνα, αφορά και τις επίσημες δημοσιεύσεις των οργανισμών αυτών, την εσωτερική επικοινωνία μεταξύ των επιστημόνων τους, τις προτάσεις για ερευνητικές υποτροφίες και τα επιστημονικά άρθρα που γράφουν επιστήμονες των οργανισμών. Ακραία εκδήλωση της λογοκρισίας αποτελεί το αίτημα, επιστήμονες του CDC να απαλείψουν συγκεκριμένους όρους από άρθρα τους, ακόμη και από αυτά που έχουν γίνει αποδεκτά για δημοσίευση. Οι απαγορευμένες λέξεις σχετίζονται με τις έμφυλες ταυτότητες (οι ακροδεξιοί τις αποκαλούν «έμφυλη ιδεολογία»), την ευαλωτότητα, τις ανισότητες και άλλα σχετικά. Απαγορεύονται ακόμη και λέξεις όπως gender bias (προκατάληψη/διακριτική μεταχείριση με βάση το φύλο). Το British Medical Journal δημοσιεύει ανώνυμο γράμμα Αμερικανού επιστήμονα που εργάζεται σε ομοσπονδιακό ερευνητικό βιοϊατρικό ίδρυμα, ο οποίος μιλά για καθημερινό μπούλινγκ και εκφοβισμό, και το χειρότερο, για ένα γενικευμένο κλίμα αυτολογοκρισίας. Όπως λέει, αυτό που φοβούνται περισσότερο οι επιστήμονες δεν είναι να χάσουν τα ερευνητικά τους προγράμματα ή τη θέση τους, αλλά τα 250 εκατομμύρια ακολούθων του Ίλον Μασκ στο Χ/twitter.

Την ίδια στιγμή, στo πλαίσιo του «νοικοκυρέματος» των δημοσίων εξόδων που επιμελείται ο Μασκ, ανακοινώθηκαν απολύσεις και πάγωσαν οι πόροι για χρηματοδότηση έρευνας του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας (National Institute of Health, NIH) του μεγαλύτερου χρηματοδότη βιοϊατρικής έρευνας παγκοσμίως, το οποίο έχει περιέλθει σε χάος. Το πάγωμα ανεστάλη προσωρινά με δικαστική απόφαση, έπειτα από μήνυση που κατέθεσαν 22 πολιτείες. Όμως οι περικοπές στην έρευνα θεωρούνται βέβαιες και, όπως έχει ανακοινωθεί, θα αφορούν κυρίως τα λοιμώδη νοσήματα. Η νέα ηγεσία του υπουργείου Υγείας τα θεωρεί μικρότερης σημασίας σε σχέση με τα χρόνια νοσήματα, τον καρκίνο και την παχυσαρκία. Η στόχευση στην παχυσαρκία είναι λογική, αν αναλογιστεί κανείς ότι περισσότεροι από 3 στους 4 Αμερικανούς είναι παχύσαρκοι. Τα πράγματα θα ήταν καλύτερα, όμως, αν ο νέος υπουργός Υγείας δεν «έδινε γραμμή» λέγοντας ότι «οι γιατροί ξέρουν πως η παχυσαρκία οφείλεται σε μια περιβαλλοντική τοξίνη που θα πρέπει να βρεθεί και να εξουδετερωθεί».

Παράλληλα, όπως συμβαίνει σε όλο το φάσμα των ομοσπονδιακών δημόσιων οργανισμών, έτσι και στο NIH σταματούν προγράμματα που προάγουν την εκπροσώπηση των γυναικών αλλά και εν γένει τη διαφορετικότητα στο επιστημονικό ανθρώπινο δυναμικό των οργανισμών αυτών. Η αμερικανική Ακροδεξιά αντιμετωπίζει την επιστήμη με ιδεολογικά κριτήρια: οι ανισότητες είναι φυσιολογικές, οι αποδείξεις για τις κοινωνικές αιτίες της νόσου είναι επικίνδυνη δοξασία, η διαφορετικότητα είναι διαστρέβλωση του φυσιολογικού, όσοι είναι φτωχοί, ξένοι, μαύροι, ομοφυλόφιλοι, ακόμη και οι γυναίκες, θα αφεθούν στη μοίρα των προβλημάτων της υγείας τους. Πόσο διαφορετικά λέτε θα έπραττε μια ακροδεξιά ηγεσία σε ένα ευρωπαϊκό κράτος;