Δεν γνωρίζω κατά πόσο στο συλλογικό φαντασιακό της ελληνικής κοινωνίας έχει κυριαρχήσει το αφήγημα για τους λαθραίους διακινητές που εκμεταλλεύονται μετανάστες/τριες και πρόσφυγες, σίγουρα όμως ο κυρίαρχος λόγος, στην Ελλάδα και σε ολόκληρο τον παγκόσμιο Βορρά, έχει ανακαλύψει στα πρόσωπα των διακινητών το βασικό αίτιο της παράνομης μετανάστευσης.
Στο πρόσφατο εγκληματικό ναυάγιο της Χίου, η κυβέρνηση επιχείρησε από την πρώτη στιγμή να στρέψει την προσοχή στο πρόσωπο αυτού που προσδιορίστηκε ως ο «διακινητής» – παρά την απουσία αποδείξεων, παρά τις περί του αντιθέτου μαρτυρίες άλλων επιβαινόντων στο ίδιο σκάφος. Η απόδοση της κατηγορίας της διακίνησης αρκεί για να αθωώσει το πλήρωμα του λιμενικού σκάφους για τις οφθαλμοφανείς εγκληματικές ενέργειές του. Κατά το κυβερνητικό αφήγημα, οι διακινητές είναι οι κύριοι –αν όχι οι αποκλειστικοί– υπεύθυνοι για τις τραγωδίες των μεταναστών. «Δεν είναι το λιμενικό που σκοτώνει και ακρωτηριάζει. Οι εγκληματίες είναι οι διακινητές».
Ο δύστυχος μαροκινός μετανάστης που βαπτίστηκε «διακινητής» θα τραβήξει τον Γολγοθά του, ίσως παρόμοιο με τον Γολγοθά των 9 αιγύπτιων υποτιθέμενων διακινητών στο άλλο εγκληματικό ναυάγιο της Πύλου το 2023. Οι συλληφθέντες τότε 9 Αιγύπτιοι φυλακίστηκαν για 1 χρόνο, παρόλο που οι ελληνικές αρχές γνώριζαν ότι δεν ήταν ένοχοι.
Τα πραγματικά μέλη των κυκλωμάτων διακίνησης (όταν εμπλέκονται) δεν συμπεριλαμβάνονται βέβαια στις καραβιές των μεταναστών/τριών. Αλλά η μανία ανακάλυψης διακινητών έχει στοχοποιήσει την τελευταία δεκαετία χιλιάδες μετανάστες και δεκάδες μέλη ανθρωπιστικών οργανώσεων ή ΜΚΟ και αλληλέγγυων ομάδων που σύρονται σε δικαστικές περιπέτειες και συχνότατα καταδικάζονται με συνοπτικές διαδικασίες. Το ντοκιμαντέρ «142 χρόνια» του Στ. Κούλογλου είναι αποκαλυπτικό, όπως και οι σχετικές έρευνες του Solomon.
Η βιάση να καταδεικνύονται αβασάνιστα μετανάστες ως διακινητές απορρέει από την τεχνηέντως διαδοθείσα άποψη ότι η εγκληματική δράση των διακινητών είναι η βασική αιτία της παράνομης μετανάστευσης. Στο πλαίσιο αυτής της άποψης, τα ευρωπαϊκά κράτη επενδύουν τις τελευταίες δεκαετίες όλο και περισσότερα χρήματα, εξοπλισμό, προσωπικό στην επιτήρηση των συνόρων, χτίζουν φράχτες (που, μεταξύ των άλλων, έχουν και βαρύ οικολογικό αποτύπωμα), επιχειρούν –εξ ορισμού παράνομες– επαναπροωθήσεις, απελαύνουν αιτούντες άσυλο, ποινικοποιούν τη βοήθεια σε παράνομους μετανάστες. Κι όμως: σχεδόν τέσσερις δεκαετίες πάταξης της λαθραίας διακίνησης δεν έχουν καταφέρει να μειώσουν την παράνομη μετανάστευση. Αντίθετα, έχουν καταφέρει να αυξήσουν τους κινδύνους, τους θανάτους, τα έξοδα και τα βάσανα των ανθρώπων που μεταναστεύουν.
Ο λόγος που η αυστηροποίηση των μέτρων εναντίον της παράνομης διακίνησης δεν μπορεί να μειώσει την παράνομη μετανάστευση, είναι η εξαρχής λανθασμένη υπόθεση για τα αίτια του φαινομένου: Δεν ευθύνεται η διακίνηση για την παράνομη μετανάστευση αλλά, αντίστροφα, η διακίνηση οφείλεται στο ότι η μετανάστευση έχει καταστεί παράνομη εξαιτίας των πολιτικών επιλογών των κρατών του παγκόσμιου Βορρά. Η διακίνηση, είτε επαγγελματική είτε όχι, συμβαίνει ως αποτέλεσμα των συνοριακών φραγμών και της παρανομοποίησης της μετανάστευσης. Αν υπήρχαν νόμιμες δίοδοι μετανάστευσης –και δεν υπάρχουν για πάνω από 30 χρόνια– δεν θα υπήρχαν διακινητές και κυκλώματα.
Γιατί, λοιπόν, ο κυρίαρχος λόγος επιμένει να «δείχνει» τη διακίνηση ως αιτία της παράνομης μετανάστευσης; Τι προσπαθεί να κρύψει;
Η βασική κινητήρια δύναμη για μετανάστευση –νόμιμη και παράνομη– είναι η εργασία. Η ζήτηση φτηνών εργατικών χεριών στον αγροτικό ή κατασκευαστικό τομέα, στην οικιακή φροντίδα, τη βιομηχανία, τη μεταποίηση, τον τουρισμό, τις υπηρεσίες παραμένει υψηλή για τις χώρες του παγκόσμιου Βορρά. Καθώς οι δυνατότητες ελεύθερης κυκλοφορίας εργατών και εργατριών μειώθηκαν συγκριτικά με ό,τι ίσχυε σε ένα όχι και τόσο μακρινό παρελθόν (πχ με την υποχρεωτική βίζα μετά τη Σένγκεν το 1991, σταμάτησε η ελεύθερη είσοδος βορειοαφρικανών εργατών/τριών στην Ισπανία και Ιταλία), η ζήτηση φτηνής εργασίας καλύπτεται από την παράνομη πλέον μετανάστευση. Η οποία προσφέρεται για αποτελεσματικότερη εργασιακή εκμετάλλευση, ακριβώς επειδή δημιουργεί κατάσταση επισφάλειας και ευαλωτότητας[1]. Η παρανομοποίηση μέρους του εργατικού δυναμικού και η διαίρεση της εργατικής τάξης είναι επιλογή των δυνάμεων του κεφαλαίου που δεν ομολογείται βέβαια. Οι οικονομικές και πολιτικές μας ελίτ ενοχοποιούν τους διακινητές γι’ αυτό που οι ίδιες προκαλούν.
Ένα επιπλέον στοιχείο, είναι οι τεράστιες επενδύσεις που σχετίζονται με το συνοριακό έλεγχο. Συνολικά, ο προϋπολογισμός της ΕΕ για «διαχείριση μετανάστευσης και συνόρων» για το 2021-2027 είναι 22,7 δισ. ευρώ, από τα 13 δισ. ευρώ του 2014-2020. Η πραγματική βιομηχανία μετανάστευσης δεν είναι οι διακινητές, αλλά οι εταιρείες οπλικών συστημάτων και τεχνολογίας (πχ Airbus, Thales, Saab, Siemens) [2]. Για τις ΗΠΑ δε, στον λογαριασμό θα προσθέσουμε και τις εταιρείες ιδιωτικών φυλακών.
Από τη σκοπιά μας, από τη σκοπιά της Αριστεράς, ο δαίμονας δεν είναι η παράνομη και διακινούμενη μετανάστευση. Ο δαίμονας είναι ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός – και στον αγώνα μας εναντίον του, διεκδικούμε μαζί με τους μετανάστες και τις μετανάστριες νόμιμες οδούς μετακίνησης, διεκδικούμε νομιμοποίηση όλων των μεταναστών/τριών. Και υπερασπιζόμαστε το δικαίωμα όλων μας στην εγκατάσταση οπουδήποτε επιλέγουμε να εγκατασταθούμε.
Φωτογραφία: Τατιάνα Μπόλαρη / Eurokinissi
Σημειώσεις:
1. Οριακές Αντιστάσεις, συλλογικός τόμος, Ο. Λαφαζάνη, Ν. Καμπούρη
2. Hein de Haas, Μετανάστευση – 22 μύθοι, κεφ. 19
