Η πολύνεκρη τραγωδία της 25ης Σεπτεμβρίου στην οδό Λυσικράτους στην Πλάκα, με την ισχυρή έκρηξη και την επακόλουθη κατάρρευση διώροφου κτιρίου, οδήγησε στον άδικο χαμό έξι ανθρώπων –τεσσάρων τουριστών και δύο μόνιμων κατοίκων. Καθώς οι έρευνες της Πυροσβεστικής και των πραγματογνωμόνων εστιάζουν στη διαρροή φυσικού αερίου στον δεύτερο όροφο, μια σειρά από κρίσιμα ερωτήματα ξεπηδούν μέσα από τα συντρίμμια, ξεπερνώντας τα όρια του συγκεκριμένου δυστυχήματος και κυριαρχώντας στον δημόσιο διάλογο.
Είχαν ελεγχθεί οι πεπαλαιωμένες εσωτερικές σωληνώσεις τριακονταετίας; Αν υπήρχαν τα απαραίτητα πιστοποιητικά ακαταλληλότητας, τι πήγε λάθος; Ποιον ρόλο έπαιξε η παλαιότητα και η στατική επάρκεια του οικήματος; Είχαν προηγηθεί εσωτερικές παρεμβάσεις που αλλοίωσαν τη φέρουσα δομή του; Γιατί επιτρέπεται να συνυπάρχουν στο ίδιο κτίριο μόνιμες κατοικίες και διαμερίσματα βραχυχρόνιας μίσθωσης;
Η ανάγκη να φωτιστεί η τραγωδία και να αυστηροποιηθεί το νομικό πλαίσιο ασφαλείας είναι επιτακτική, όμως οι βαθύτερες αιτίες του προβλήματος αποδεικνύονται πιο σύνθετες.
Το δυστύχημα στην Πλάκα αποτελεί το σημείο τομής, εκεί που τα πολλαπλά αδιέξοδα του υπερτουρισμού συνάντησαν την ιδεολογική κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού. Από τη μία πλευρά, ένας άναρχος και χαοτικός υπερτουρισμός αλλοιώνει ραγδαία τη φυσιογνωμία των πόλεων, καθιστώντας αβίωτες τις συνθήκες ζωής για τους μόνιμους κατοίκους και ξεπερνώντας τις αντοχές των υποδομών, των δικτύων και των διαχειριστικών ικανοτήτων των αρχών. Από την άλλη, ο ακραίος καπιταλισμός που θέτει ως μοναδική αξία και σημείο αναφοράς το όλο και μεγαλύτερο κέρδος.
Με μια δόση υπερβολής ανακύπτει το ερώτημα: Είναι το δυστύχημα στην Πλάκα τα «Τέμπη» του σύγχρονου ελληνικού τουριστικού μοντέλου; Είναι μια τραγωδία που θα συνέβαινε δεδομένα κάποια στιγμή;
Δυστυχώς, όλα δείχνουν ότι η απάντηση είναι καταφατική. Στην προσπάθεια για δημιουργία όλο και περισσότερων τουριστικών καταλυμάτων, γερασμένα κτίρια, βιομηχανικοί χώροι, υπόγεια και πάρκινγκ μετατρέπονται εσπευσμένα σε χώρους βραχυχρόνιας μίσθωσης. Μέσα σε αυτή την εντατική εκμετάλλευση χωρίς κανέναν κεντρικό σχεδιασμό ή επαρκείς ελέγχους, οι εκπτώσεις στην ασφάλεια είναι αναμενόμενες. Τα minimal μπάνια και κουζίνες και οι φρεσκοβαμμένοι τοίχοι, δεν εγγυώνται ούτε την ασφάλεια των υποδομών ούτε τη στατική επάρκεια των κτιρίων.
Για να πυροδοτηθούν όμως οι παραπάνω συνθήκες, χρειάστηκε να συναντηθούν με μια αξιοσημείωτη κοινωνική μετάλλαξη. Λίγα μόλις χρόνια μετά τη βαθιά οικονομική κρίση, οι αξίες της αλληλεγγύης, της αλληλοβοήθειας, της συλλογικότητας και της ενσυναίσθησης αντικαταστάθηκαν σε μεγάλο βαθμό από τον ατομικισμό και την αποθέωση του προσωπικού δρόμου. Αποδεχτήκαμε σαν κοινωνία τα σπίτια μας να μετατραπούν σε «επενδυτικά ακίνητα». Πολλοί συμπολίτες μας πείστηκαν ότι η διέξοδος από τα οικονομικά τους προβλήματα είναι η μετατροπή του παλιού πατρικού σε Airbnb, βαφτίζοντας τους εαυτούς τους «επενδυτές» με παθητικό εισόδημα, την ίδια στιγμή που εταιρείες εντός και εκτός χώρας κυριαρχούν στην αγορά.
Το συλλογικό όνειρο που καλλιεργείται πλέον επιμελώς στην κοινωνία είναι αυτό του εύκολου πλουτισμού. Από τους influencers μέχρι το flipping ακινήτων και τη βραχυχρόνια μίσθωση, η ουσία παραμένει η ίδια: άδραξε την ευκαιρία για γρήγορο κέρδος. Την ίδια στιγμή, επαγγέλματα με τεράστια κοινωνική υπεραξία –όπως γιατροί και δάσκαλοι– υποτιμούνται συστηματικά από την πολιτεία, με αποτέλεσμα πολλοί εργαζόμενοι να αρνούνται τους διορισμούς τους σε τουριστικές περιοχές, αδυνατώντας να καλύψουν τα υπέρογκα ενοίκια με τους πενιχρούς μισθούς τους.
Τραγωδίες όπως τα Τέμπη, η Βιολάντα και η Λυσικράτους δεν οφείλονται στην κακή τύχη, αλλά σε συγκεκριμένες επιλογές που βάζουν το κέρδος πάνω από την ανθρώπινη ζωή, ακολουθώντας τη μοιραία λογική του «πάμε κι όπου βγει». Όταν το κράτος αποσύρεται από τον ελεγκτικό του ρόλο, η δήθεν «αυτορρύθμιση» της αγοράς αποτυγχάνει παταγωδώς να εγγυηθεί την ασφάλεια.
Το κτίριο της Πλάκας είναι η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για το ελληνικό τουριστικό υπόδειγμα. Είναι άμεση ανάγκη να επανεξετάσουμε συνολικά το αναπτυξιακό μας μοντέλο, θέτοντας αυστηρά όρια στον υπερτουρισμό και ενισχύοντας τους ελεγκτικούς μηχανισμούς. Διαφορετικά, αργά ή γρήγορα, θα βρεθούμε αντιμέτωποι με την επόμενη αδιανόητη καταστροφή.
Foto
Γιώργος Κονταρίνης / Eurokinissi
