Ο όρος «Αριστερά» δεν παραπέμπει σε ένα συγκεκριμένο πολιτικο-ιδεολογικό στίγμα, αλλά περιλαμβάνει περισσότερα ιδεολογικά-πολιτικά προτάγματα, τα οποία μεταβάλλονται ανάλογα με τα χαρακτηριστικά που έχει σε κάθε περίοδο η καπιταλιστική κοινωνία. Στη δική μου αντίληψη, η «Αριστερά» γενικώς παραπέμπει ή οφείλει να παραπέμπει στις ιδεολογικο-πολιτικές και πολιτικο-οργανωτικές εκδοχές που μάχονται για τη δικαιοσύνη και την ελευθερία προς όφελος της μισθωτής εργασίας. Στον σύγχρονο ψηφιακό καπιταλισμό, η μισθωτή εργασία καταλαμβάνει μεγάλο εύρος που εκτείνεται από τη βιοτεχνική, τη βιομηχανική και την αγροτική εργασία, μέχρι την ψηφιακή. Στις απλούστερες μορφές της είναι εκτεταμένη η παρουσία των μεταναστών, ενώ στις πιο ανεπτυγμένες επικρατεί η «ευελιξία» με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τα εργασιακά δικαιώματα.
Στο σύγχρονο περιβάλλον, οι διάφορες εκδοχές της Αριστεράς, όπως την προσδιόρισα προηγουμένως, έχουν μπροστά τους συνθήκες που ισχύουν και για άλλους πολιτικούς οργανισμούς, αλλά και άλλες που ισχύουν ιδιαίτερα για την Αριστερά. Σε ό,τι αφορά την πρώτη κατηγορία, χαρακτηριστική είναι η τάση μετατροπής των κομμάτων σε εκλογικούς μηχανισμούς. Μια άλλη τάση είναι η οργανωτική συρρίκνωση των κομμάτων, αν –ιδιαίτερα στην Ελλάδα– κάνουμε σύγκριση τού σήμερα με την επαύριο της Μεταπολίτευσης. Η συρρίκνωση αυτή συμβάλλει στην προσφυγή, ολοένα και περισσότερο, στους επαγγελματίες της πολιτικής επικοινωνίας.
Δεν είναι αμελητέα και η «καριεροποίηση» της πολιτικής συμμετοχής, η οποία χαρακτηρίζεται, αφενός, από τη σιωπή απέναντι σε ηγετικές πολιτικές επιλογές και, αφετέρου, από τα «τουρ» σε διάφορους πολιτικούς οργανισμούς. Η τάση αυτή δεν ισοκατανέμεται μεταξύ όλων των πολιτικών κομμάτων, αλλά χαρακτηρίζει περισσότερο τα λεγόμενα κόμματα (διαχείρισης της) εξουσίας, είτε δεξιά είτε αυτοαποκαλούμενα αριστερά.
Πέρα από αυτές τις γενικές συνθήκες, έχουν διαμορφωθεί και άλλες, που επηρεάζουν τις εκλογικές αναμετρήσεις και οι οποίες αφορούν ιδιαίτερα την Αριστερά. Η πλέον χαρακτηριστική είναι ίσως η ιδεολογική πενία, δηλαδή η απουσία ενός ισχυρού ιδεολογικο-πολιτικού σχεδίου ριζικής αναδιοργάνωσης της κοινωνίας προς όφελος του κόσμου της μισθωτής εργασίας. Την ίδια στιγμή, η Αριστερά βρίσκεται αντιμέτωπη με την εκτεταμένη επιρροή είτε του νεοφιλελευθερισμού είτε του νεοσυντηρητισμού. Ως εκ τούτου, περιορίζεται είτε σε οριακές αλλαγές προς όφελος της μισθωτής εργασίας είτε αποδέχεται τους όρους διακυβέρνησης των αντιπάλων της. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό διότι, περίπου από τις αρχές του 20ού αιώνα, το «ιστορικό σχέδιο» και η ιδεολογική θεώρηση της Αριστεράς ήταν η ατμομηχανή και η καύσιμη ύλη της.
Ένα δεύτερο πρόβλημα της Αριστεράς, που συνδέεται με τα προηγούμενα και το οποίο εμφανίσθηκε ιδίως μετά την ανάδυση του κράτους πρόνοιας και της μαζικής κατανάλωσης, ήταν η ένταξη κομμάτων της Αριστεράς στο «σύστημα». Η εγκατάλειψη δηλαδή της ανάγκης ριζικής ανατροπής του καπιταλισμού και ο περιορισμός της πολιτικής τους σε μέτρα βελτίωσης, στο πλαίσιο ενός ιστορικού συμβιβασμού.
Οι δύο αυτές εξελίξεις συνέβαλαν στη σταδιακή απεύθυνση των συγκεκριμένων κομμάτων της Αριστεράς σε διαφορετική από την προηγούμενη κοινωνική βάση. Δεν απευθύνονται στον σκληρό πυρήνα της μισθωτής εργασίας ούτε στελεχώνονται από αυτή. Σε μεγάλο μέρος του δυτικού κόσμου, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, αυτά τα κόμματα απευθύνονται σε στρώματα με υψηλή μόρφωση και μεσαία ή ανώτερη ταξική θέση. Η Αριστερά ενδύεται έτσι έναν περισσότερο οριζόντιο πολιτιστικό και πολιτικό μανδύα. Αυτή η μετατόπιση ευνοεί τη στροφή στρωμάτων που προέρχονται από τον σκληρό πυρήνα της μισθωτής εργασίας προς την Ακροδεξιά, η οποία επίσης έχει προσδώσει μια αντίστοιχη πολιτιστική διάσταση στην ταξική ανισότητα, όπου ιδιαίτερη θέση καταλαμβάνει η παρουσία των μεταναστών.
Άφησα για το τέλος κάτι που ισχύει κι αυτό για τα περισσότερα κόμματα, καθώς συνδέεται με τη δομή του σύγχρονου, καταναλωτικού, καπιταλισμού και αφορά ιδιαίτερα τις εκλογικές αναμετρήσεις. Ωστόσο, πλήττει αρνητικά ιδιαίτερα την Αριστερά για λόγους που προανέφερα. Πρόκειται για τα ΜΜΕ, παλιά και νέα.
Σε γενικές γραμμές, τα ιδιωτικά ΜΜΕ ανήκουν σε επιχειρήσεις που άμεσα ή έμμεσα (μέσω της πολιτικής εξουσίας) αποσκοπούν στην κερδοφορία και στην πολιτικο-κοινωνική σταθερότητα που τη διασφαλίζει. Τα κρατικά Μέσα δεν συνδέονται συνήθως με κάποιον ιδιαίτερο επιχειρηματία γενικά (αυτό συχνά δεν αφορά την Ελλάδα), αλλά με τους γενικούς κοινωνικο-οικονομικούς, πολιτιστικούς και ιδεολογικούς όρους του «επιχειρείν». Ως εκ τούτου, τα ΜΜΕ είναι από θέση αρχής και ισχύος εναντίον της Αριστεράς, όπως την προσδιόρισα παραπάνω. Όσο περισσότερο εμφανίζεται ως επαναστατική μια μερίδα της Αριστεράς τόσο περισσότερο αποκλείεται από τα ιδιωτικά αλλά σε μεγάλο βαθμό και από τα κρατικά ΜΜΕ. Κυρίως, όμως, αποκλείονται οι ιδέες της. Αντιλαμβανόμενη μια μερίδα της Αριστεράς τον ρόλο των Μέσων συχνά περιορίζει την κριτική της, προκειμένου να μειώσει τον αποκλεισμό της από αυτά. Αυτό φυσικά δεν γίνεται μόνο για να αποκτήσει πρόσβαση στα ΜΜΕ. Είναι και φυσική συνέπεια της ενσωμάτωσής της στο σύστημα. Έτσι, η ενσωμάτωση στο σύστημα οδηγεί σε περιστολή της κριτικής και επαύξηση της πρόσβασης στα ΜΜΕ και, αντιστρόφως, η περιστολή της κριτικής και η αύξηση της πρόσβασης στα ΜΜΕ οδηγεί στην ενσωμάτωση στο σύστημα.
Ο αποκλεισμός της Αριστεράς και των ιδεών της από τα κυρίαρχα ΜΜΕ την οδηγεί να αναπτύξει δικά της, ιδιαίτερα στο πεδίο των νέων Μέσων. Ωστόσο, εδώ αντιμετωπίζει κάποια προβλήματα σε σχέση με το ευρύ κοινό: την ιδεολογική μοναξιά, την εξατομίκευση που επισύρει η χρήση των νέων Μέσων, την οργανωτική αποσάθρωση κ.ά. Οπότε, αναγκαστικά, είτε προσφεύγει κι αυτή στους επαγγελματίες της πολιτικής επικοινωνίας είτε περιορίζεται σε αυτό που κάποτε αποκαλούνταν «σεκταρισμός».
Σε κάθε περίπτωση μπορεί η Αριστερά να χρησιμοποιεί τα νέα Μέσα για να διαδώσει τις ιδέες της, αλλά δεν μπορεί να ξεπεράσει την οργανωτική αποσάρθρωση και την ιδεολογική πενία, γεγονός που οδηγεί μοιραία και έμπρακτα σε όρους ιστορικού συμβιβασμού και οριακών βελτιώσεων ή διαχειριστικών του συστήματος πολιτικών με άλλον τρόπο.
Τόσο η Αριστερά –ιδίως η Αριστερά– όσο και άλλοι πολιτικοί οργανισμοί που ρίχνουν το κύριο βάρος τους στα νέα Μέσα πλήττονται από τα αρνητικά τους φαινόμενα. Μεταξύ αυτών των φαινομένων, το πρώτο είναι η εκστρατεία δολοφονίας χαρακτήρων και ο λόγος μίσους. Αυτός ο κίνδυνος μεγαλώνει όσο η αντιπαράθεση επικεντρώνεται σε πρόσωπα αντί σε πολιτικές. Το δεύτερο είναι η διάδοση παραποιημένων και ψευδών ειδήσεων. Η Αριστερά συνήθως δεν έχει μηχανισμούς που παράγουν τέτοιες ειδήσεις. Ωστόσο, πολλοί που την ακολουθούν μπορεί εύκολα να πέσουν θύμα τους, ιδίως όταν τέτοιες ειδήσεις εμφανίζονται ως «αντισυστημικές», αφορούν «το κατεστημένο», δημοφιλή πρόσωπα του συστήματος, κ.ο.κ.
Με αυτά τα δεδομένα, αν θέλει η Αριστερά να αντιστρέψει την πορεία που ακολουθεί εδώ και τριάντα χρόνια, θα πρέπει μπροστά στις επερχόμενες εκλογικές και εξω-εκλογικές αναμετρήσεις να αντιστρέψει όσα την έφεραν στη σημερινή της θέση.
Φώτο: All Creative Commons
