Της Ντίνας Τζουβάλα
Οταν μιλάμε και γράφουμε για το αποτέλεσμα των εκλογών στο Ηνωμένο Βασίλειο βρισκόμαστε σε μια ιδιόμορφη θέση: καλούμαστε να εξηγήσουμε τους λόγους που συνέβη κάτι που σχεδόν κανείς μας δεν περίμενε να συμβεί. Οι δημοσκοπήσεις ήταν λανθασμένες, οι αναλύσεις το ίδιο.
Οι Συντηρητικοί όχι μόνο κέρδισαν τις εκλογές με διαφορά 6,5 μονάδων, αλλά κατάφεραν να έχουν απόλυτη πλειοψηφία στην Βουλή των Κοινοτήτων μετά από περίπου 20 χρόνια. Αντίθετα, οι Εργατικοί κατέγραψαν ένα από τα χειρότερα αποτελέσματα στην ιστορία τους. Κερδίζοντας μόνο 1,5% σε ψήφους μετά από πέντε χρόνια λιτότητας, έχασαν 26 έδρες, κυρίως στην Σκωτία. Οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες, ο μικρότερος κυβερνητικός εταίρος τα τελευταία πέντε χρόνια, βίωσαν μια ήττα από την οποία μάλλον δεν θα ανακάμψουν ποτέ χάνοντας πάνω από 15% των ψήφων τους και 49 έδρες. Τέλος, το ακροδεξιό κόμμα του Φαράνζ κατέγραψε εντυπωσιακή άνοδο (περίπου 9%), η οποία ωστόσο, λόγω του πλειοψηφικού εκλογικού συστήματος δεν αποτυπώθηκε σε αύξηση των εδρών. Το ίδιο συνέβη και με τους Πράσινους, οι οποίοι αν και κέρδισαν 2,8% απλά διατήρησαν την μία έδρα τους. Τέλος, η μεγάλη έκπληξη των τελευταίων μηνών, το κεντρο-αριστερό Εθνικιστικό Κόμμα της Σκωτίας παραλίγο να οδηγήσει την Σκωτία σε… μονοκομματισμό, κερδίζοντας 56 από τις 59 έδρες της.
Ψήφισαν «σταθερότητα»
Ήδη από την επόμενη μέρα των εκλογών μαίνεται η μάχη για την ερμηνεία του αποτελέσματος, ειδικά στους κύκλους των Εργατικών, με τους Μπλαιρικούς να επιχειρούν τη μεγάλη επιστροφή τους. Σύμφωνα με την πρώτη ερμηνεία, λοιπόν, οι Εργατικοί κινήθηκαν υπερβολικά αριστερά υποσχόμενοι ότι θα καταργήσουν τις πιο επιθετικές μορφές ελαστικής εργασίας (τα λεγόμενα zero-hours contracts) και θα φορολογήσουν την μεγάλη ακίνητη περιουσία (mansion tax). Οι Μπλαιρικοί θεωρούν ότι αυτή η υποτιθέμενη «σκληρή» αριστερή ρητορική αποθάρρυνε την περιβόητη «μεσαία τάξη» και άρα η λύση είναι το κόμμα να κινηθεί προς το κέντρο. Παρόλο που μετά την παραίτηση του Εντ Μίλιμπαντ αυτή η ερμηνεία φαίνεται να κερδίζει γρήγορα έδαφος, η πραγματικότητα είναι μάλλον διαφορετική.
Πρώτον, στην Σκωτία οι Εργατικοί βίωσαν την απόλυτη πανωλεθρία από ένα κόμμα που τουλάχιστον από άποψη ρητορικής είναι σαφώς στα αριστερά τους. Η συμμαχία των Εργατικών με τους Συντηρητικούς το περασμένο φθινόπωρο ενάντια στην ανεξαρτησία, και η ρητορική τους που εστίαζε σε μια πιο ήπια και «δίκαιη» λιτότητα διάβρωσε την εργατική βάση του κόμματους. Εδώ πρέπει να έχουμε κατά νου ότι σε συγκεκριμένες περιοχές της Σκωτίας (π.χ. γειτονιές της μεταβιομηχανικής Γλασκώβης) το προσδόκιμο ζωής είναι κάτω από τα 60. Ήταν αυτές οι πληθυσμιακές ομάδες που εγκατέλειψαν τους Εργατικούς για το Εθνικιστικό Κόμμα. Παράλληλα, στην Αγγλία η αποχή στις περιοχές όπου οι Εργατικοί παραδοσιακά τα πηγαίνουν καλά (βόρεια και βορειοανατολική Αγγλία) ήταν υψηλότερη από ότι στα προπύργια των Συντηρητικών.
Με άλλα λόγια, η βάση των Συντηρητικών ένιωσε ότι έχει περισσότερους λόγους να ψηφίσει, ενώ η εργατική τάξη και οι άνεργοι στην Αγγλία ένιωσαν ότι δεν υπάρχει κάποιο κόμμα ικανό να τους εκπροσωπήσει, δοθέντος μάλιστα του ότι το Πράσινο Κόμμα- παρόλο που έχει την πιο καθαρή στάση ενάντια στην λιτότητα- απευθύνεται πολύ περισσότερο στην νεολαία και σε αριστερά μεσοαστικά στρώματα. Παράλληλα, στην Σκωτία, όπου το Εθνικιστικό Κόμμα κατάφερε να εμπνεύσει μεγάλη μερίδα κόσμου, τα ποσοστά συμμετοχής ήταν συντριπτικά υψηλότερα απ’ ότι στην υπόλοιπη χώρα.
Δύο έθνη
Αν έπρεπε να κωδικοποιήσουμε το αποτέλεσμα των εκλογών σε μια φράση, αυτή μάλλον θα ήταν ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο ένα σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας πίστεψε ότι η λιτότητα έφερε αποτελέσματα. Παρόλο που υπάρχουν και άλλες ρεαλιστικές ερμηνείες (π.χ. ανάδυση του Αγγλικού εθνικισμού), η άποψή μου είναι ότι το Ηνωμένο Βασίλειο ψήφισε «σταθερότητα». Παρόλα αυτά, πιθανώς να βιώσει ακριβώς το αντίθετο. Η νίκη των Συντηρητικών σημαίνει ότι το δημοψήφισμα για την Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μάλλον στα σκαριά. Παράλληλα, η πρόθεση των Συντηρητικών να αναθεωρήσουν τον νόμο για τα ανθρώπινα δικαιώματα θα δημιουργήσει εσωτερικές εντάσεις. Το Σκωτσέζικο Εθνικιστικό Κόμμα έχει ήδη δηλώσει ότι δεν σκοπεύει να συναινέσει. Ακόμα πιο περίπλοκη είναι η κατάσταση στην Βόρεια Ιρλανδία, όπου η προστασία των δικαιωμάτων είναι ενσωματωμένη στην Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής και σε κάθε περίπτωση το Σιν Φέιν είναι σίγουρο ότι θα αντιδράσει στην προώθηση της «Βρετανικής Χάρτας Δικαιωμάτων». Επιπλέον, ο βορράς της χώρας αποξενώνεται όλο και περισσότερο από τον νότο. Η βόρεια Αγγλία πλέον έχει μάλλον περισσότερα κοινά με την Σκωτία από οικονομική, πολιτική ακόμα και πολιτισμική σκοπιά, παρά με τον συντηρητικό Νότο. Τέλος, με την ανισότητα να έχει επιστρέψει στα επίπεδα της Βικτωριανής εποχής, το Ηνωμένο Βασίλειο ξαναγίνεται- για να θυμηθούμε την ρήση του Ντισραέλι- δύο έθνη: το έθνος των πλούσιων και το έθνος των φτωχών.
•
