Απολογισμός – Εκτιμήσεις – Προτάσεις
Του Σίμου Καβελίδη
Το πρόγραμμα «Εξοικονομώ κατ’ οίκον» συμπληρώνει τέσσερα χρόνια λειτουργίας και κλείνει, όπως φαίνεται, το πρώτο κύκλο του. Συνεπώς, θα πρέπει να γίνει η αξιολόγησή του, έτσι ώστε να γίνει η εκτίμηση των θετικών στοιχείων του, να αναδειχθούν οι αρνητικές του πλευρές και να γίνουν οι προτάσεις για τα επόμενα στάδια. Με δεδομένο μάλιστα, πως έχουμε μία νέα κυβέρνηση για την οποία η ανθρωπιστική κρίση, η προστασία του περιβάλλοντος, η αναδιάρθρωση της οικονομίας και η παραγωγική ανασυγκρότηση είναι στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός της, γίνεται φανερό ότι και το πρόγραμμα αυτό θα πρέπει να ιδωθεί υπό νέα ματιά.
Εξοικονομώ σε συνθήκες κρίσης
Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος εξοικονόμησης ενέργειας μέσω της ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, ξεκινά το πρόγραμμα «Εξοικονομώ κατ’ οίκον». Η αρχική του αναγγελία γίνεται το 2009, στις 20-7-2010 υπογράφεται η σύσταση του Ειδικού Ταμείου Χρηματοδότησης «Εξοικονομώ κατ’ οίκον», όμως η εφαρμογή του ξεκινά ένα τουλάχιστον χρόνο αργότερα και συγκεκριμένα το 2011, με συνολικό προϋπολογισμό 396 εκατ. ευρώ. Η οικονομική κρίση έχει εγκατασταθεί για τα καλά στην ελληνική κοινωνία, η μείωση των εισοδημάτων των πολιτών είναι έντονη και το πρόγραμμα, ως στόχος μείωσης των εξόδων για θέρμανση, φαίνεται να είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον για τον κόσμο. Τέλος, η εξίσωση του φόρου του πετρελαίου θέρμανσης με το πετρέλαιο κίνησης, που αποφασίζεται από τη τρικομματική κυβέρνηση το 2012, δίνει νέα ώθηση στους πολίτες να ενταχθούν στο πρόγραμμα.
Η διαδικασία για την ένταξη της κατοικίας ενός πολίτη στο πρόγραμμα, ήταν η ακόλουθη: Ο ενδιαφερόμενος απευθυνόταν στις συμβεβλημένες με το υπουργείο τράπεζες, υποβάλλοντας σειρά δικαιολογητικών (κύρια φορολογικών) για τον έλεγχο της πιστοληπτικής του ικανότητας. Εφόσον είχε πιστοληπτική ικανότητα, προχωρούσε στον έλεγχο της κατοικίας του με τον Ενεργειακό Επιθεωρητή, ο οποίος εξέδιδε το ΠΕΑ, πρότεινε τις εργασίες ενεργειακής αναβάθμισης και ετοίμαζε το σχετικό φάκελο. Οι εργασίες αυτές στο σύνολό τους δεν μπορούσαν να ξεπεράσουν τις 15.000 ευρώ. Στη συνέχεια ο φάκελος υποβάλλονταν στη τράπεζα, και εφόσον κρινόταν πλήρης, καλείτο ο ενδιαφερόμενος να υπογράψει την έγκριση της υποβολής του από τη τράπεζα προς το Εθνικό Ταμείο Επιχειρηματικότητας και Ανάπτυξης (ΕΤΕΑΝ). Μετά, το ΕΤΕΑΝ προχωρούσε τον έλεγχο του φακέλου και εξέδιδε ανά διαστήματα, τις αποφάσεις υπαγωγής στο πρόγραμμα και η τράπεζα καλούσε τον ενδιαφερόμενο για την υπογραφή σύμβασης της δανειακής σύμβασης. ο συμβεβλημένος πολίτης προχωρούσε σε συμφωνία με τους προμηθευτές και τα συνεργεία και ξεκινούσε τις εργασίες. Αφού ολοκληρώνοντας οι εργασίες, γινόταν ο τελικός έλεγχος από τον Ενεργειακό Επιθεωρητή και ο φάκελος υποβαλλόταν στην τράπεζα για έλεγχο και πίστωση των χρημάτων στο τραπεζικό λογαριασμό του πολίτη.
Κατά την διάρκεια λειτουργίας του προγράμματος, έγιναν κάποιες τροποποιήσεις (όπως για παράδειγμα της προκαταβολής του 30% του προϋπολογιζόμενου έργου), χωρίς όμως να αλλάζει η βασική δομή του.
Απολογισμός προγράμματος
Μετά από τέσσερα χρόνια λειτουργίας του προγράμματος, μπορούν να βγούνε τελικά συμπεράσματα. Σε ημερίδα του Κέντρου Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΚΑΠΕ) στις 26-2-2015, υπήρξαν ενδιαφέρουσες εισηγήσεις, που όμως προέρχονταν είτε από δομές του υπουργείου, είτε από εταιρείες κατασκευής υλικών. Δυστυχώς, δεν υπήρξε παρέμβαση είτε από μεριάς Ενεργειακών Επιθεωρητών, είτε από συμμετέχοντες στο πρόγραμμα ιδιώτες, που να αναδείξουν τα προβλήματα των υπαγομένων. Με την οπτική λοιπόν των Ενεργειακών Επιθεωρητών (που έρχονταν σε άμεση σχέση με τους υπαγόμενους ιδιώτες), και την εμπειρία λειτουργίας του προγράμματος, παρατηρούμε τα ακόλουθα:
Όσον αφορά την υποχρεωτική συμμετοχή των τραπεζικών ιδρυμάτων: Ο ενδιαφερόμενος ιδιώτης έπρεπε υποχρεωτικά να συμβληθεί με κάποια από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες και να λάβει δάνειο. Ακόμη και αν μπορούσε με ίδιους πόρους να κάνει τις ενεργειακές παρεμβάσεις και να τύχει της όποιας επιδότησης, αυτό δεν ήταν δυνατό.
Σχετικά με την άρνηση τραπεζών σύναψης δανείων σε ανθρώπους με χαμηλό εισόδημα: Ουσιαστικά, οι ομάδες πολιτών, που θα έπρεπε να είναι στη πρώτη γραμμή ενίσχυσης, έμεναν έξω από το πρόγραμμα, αφού δεν είχαν την απαιτούμενη πιστοληπτική ικανότητα.
Επιπλέον, η κοστολόγηση από μέρους του προγράμματος κάθε εργασίας ενεργειακής αναβάθμισης ήταν ενιαία για όλη την Ελλάδα. Έτσι, παρόλο που η χώρα έχει χωρισθεί σε τέσσερις κλιματικές ζώνες, όπου κάθε μια έχει άλλες απαιτήσεις θερμομόνωσης, το πρόγραμμα δικαιολογεί ίδιο κόστος, όπου και αν βρίσκεται το ακίνητο. Να σημειώσουμε δε ότι ο συνολικός προϋπολογισμός κάθε ακινήτου είχε το παράλογο μάξιμουμ όριο των 15.000 ευρώ, ενώ η κατανομή της χρηματοδότησης των περιφερειών, έγινε κύρια με βάση τα πληθυσμιακά χαρακτηριστικά και όχι με τις πραγματικές ανάγκες (κλιματολογικές, παλαιότητας κτιρίων, τρόπου δόμησης κλπ). Δεν είναι τυχαίο ότι η πρώτη περιφέρεια που εξάντλησε την αρχική χρηματοδότηση ήταν της Δυτικής Μακεδονίας.
Ακόμα, το πρόγραμμα χαρακτηρίστηκε -όπως περιγράψαμε- από μεγάλη γραφειοκρατία, με αποτέλεσμα να υπάρχουν τεράστιες καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση κάθε έργου. Στα προηγούμενα προβλήματα ήρθε να συμπληρωθεί και η έλλειψη χρηματοδοτήσεων, στις περιφέρειες που είχαν εξαντλήσει τον αρχικό προϋπολογισμό τους.
Τέλος, όπως προαναφέρθηκε, η πληρωμή των συνεργείων/προμηθευτών, προβλεπόταν από το πρόγραμμα να γίνεται με προκαταβολή 30% και εξόφληση στο τέλος με τιμολόγια που θα ήταν επί πιστώσει. Αυτό, σε συνδυασμό με τις τεράστιες καθυστερήσεις, ανάγκαζε είτε τους ιδιοκτήτες να πληρώνουν τα συνεργεία/προμηθευτές με δικά τους χρήματα (τα οποία έπαιρναν πίσω στο τέλος), είτε τα συνεργεία/προμηθευτές να κατασκευάζουν/προμηθεύουν με δικά τους κεφάλαια και να περιμένουν μεγάλα διαστήματα μέχρι την αποπληρωμή τους. Όπως γίνεται φανερό, στις εποχές της οικονομικής κρίσης και στις δύο περιπτώσεις ο κόσμος που εμπλέκοταν, πολύ γρήγορα έφθανε σε δυσκολία κάλυψης των απαιτήσεων.
Όλα τα παραπάνω προβλήματα, οδηγούσαν πολλούς ενδιαφερόμενους να μην προχωρήσουν σε ένταξη στο πρόγραμμα
Προτάσεις νέου «Εξοικονομώ κατ’ οίκον»
Ο αριθμός των ακινήτων που ολοκλήρωσαν τις εργασίες είναι πολύ μικρός, σε σχέση με αυτά που έχουν ανάγκη για ενεργειακή αναβάθμιση. Σε συνδυασμό αφενός με τις ανάγκες μεγάλου τμήματος του ελληνικού λαού που ζει κάτω από το όριο της φτώχειας σε υποβαθμισμένα ενεργειακά κτίρια, αφετέρου με τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης για εξοικονόμηση ενέργειας, προκύπτει η αναγκαιότητα να υπάρξει νέο πρόγραμμα. Για να αποφευχθούν τα προβλήματα του παρελθόντος, η διαδικασία λειτουργίας που προτείνουμε είναι
1. Ο ενδιαφερόμενος ιδιώτης να απευθύνεται στον Ενεργειακό Επιθεωρητή του.
2. Ο Ενεργειακός Επιθεωρητής να επιθεωρεί το ακίνητο και να προτείνει τις παρεμβάσεις.
3. Μέσα από πλατφόρμα του υπουργείου να συμπληρώνονται τα οικονομικά στοιχεία του ιδιώτη, το κόστος των προτεινόμενων παρεμβάσεων, οι ενεργειακές κατηγορίες πριν και μετά τις παρεμβάσεις και η προβλεπόμενη εξοικονόμηση ενέργειας. Το σύστημα θα υπολογίζει το ποσοστό επιδότησης, το χρόνο αποπληρωμής του δανείου και το ποσό των δόσεων.
4. Εφόσον ο ενδιαφερόμενος συμφωνεί, θα υποβάλλεται, μέσα από το σύστημα, η αίτηση υπαγωγής με τις προτάσεις παρεμβάσεων.
5. Θα εκδίδεται με αυτόματο τρόπο, η απόφαση ένταξης δικαιούχου, με την οποία ο ενδιαφερόμενος θα πηγαίνει σε κάποια από τις συνεργαζόμενες τράπεζες, η οποία θα είναι υποχρεωμένη να προχωρήσει σε σύμβαση.
6. Ο συμβεβλημένος ιδιώτης θα προχωρά σε εργασίες, με τα συνεργεία/προμηθευτές, μετά την ολοκλήρωση των οποίων και τη σύνταξη του τελικού φακέλου παρεμβάσεων από τον Ενεργειακό Επιθεωρητή/ Τεχνικό σύμβουλο (ηλεκτρονική υποβολή) θα ολοκληρώνεται -σε ελάχιστο δεσμευτικό διάστημα- η διαδικασία και γίνεται η καταβολή του υπολοίπου ποσού των παρεμβάσεων.
Με βάση τις παραπάνω προϋποθέσεις και την προαναφερθείσα σειρά ενεργειών, θεωρούμε ότι το νέο πρόγραμμα «Εξοικονομώ κατ’ οίκον» θα γίνει περισσότερο λειτουργικό, πιο γρήγορο και επιπλέον θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες της κοινωνίας στη περίοδο της οικονομικής κρίσης.
Υ.Γ. Το κείμενο εμπλουτίστηκε και ολοκληρώθηκε μετά από τις παρατηρήσεις των συναδέλφων της Ριζοσπαστικής Πρωτοβουλίας Μηχανικών (ΡΠΜ).
*Ο Σίμος Καβελίδης είναι Τοπογράφος Μηχανικός – Ενεργειακός Επιθεωρητής, Μέλος της Κεντρικής Αντιπροσωπείας του ΤΕΕ και μέλος της ΝΕ ΣΥΡΙΖΑ Καστοριάς.
