Φωτογραφία από την παράσταση: Karol Jarek
Συνέντευξη με την ηθοποιό και σκηνοθέτρια Ελεάνα Γεωργούλη, με αφορμή τη νέα της παράσταση «Άβυσσος»
Μετά τον άκρως ενδιαφέροντα Αλγο-ρυθμο, η βραβευμένη ηθοποιός και σκηνοθέτρια Ελεάνα Γεωργούλη επιστρέφει με την εντυπωσιακή Άβυσσο, μια δυστοπική αλληγορία για την κλιματική αλλαγή, τον πόλεμο, την κατάρρευση των αξιών, την αγωνία του ανθρώπου να πιστέψει στο μέλλον. Ποιος όμως «παράγει» το μέλλον αυτό; Ποιος ορίζει αυτούς που επιτρέπεται να συμμετέχουν σ’ αυτό; Υπάρχει ο παράδεισος που ονειρευόμαστε; Είναι ένας; Είναι πολλοί; Η Γεωργούλη υπογράφει και αυτή τη φορά το κείμενο. Ένα κείμενο ποιητικό, γραμμένο με λεπτό χιούμορ, που αγγίζει πολλές φορές το τραγικοκωμικό της ανθρώπινης συνθήκης, και με διεισδυτική ευαισθησία αναδεικνύει την τεράστια άλω της έννοιας του πολιτικού, καταγράφοντας φόβους, ελπίδες, αναμονές, ψευδαισθήσεις. Θέατρο σωματικό, ο λόγος βγαίνει μέσα από το σώμα, εγγράφεται στο σώμα αλλά και εγγράφει το σώμα, γίνεται κίνηση, χορός, κραυγή. Οι ηθοποιοί, όλοι άξιοι συγχαρητηρίων για την άψογη παρουσία τους και την ένταση της ερμηνείας τους, χορεύουν τον λόγο και μετατρέπουν σε λόγο την κάθε κίνηση, παρασύροντας τον θεατή σε ένα κόσμο αισθήσεων και σκέψεων. Εξόχως ενδιαφέρουσα πρόταση, γόνιμη και ουσιαστική. Ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο ζητήσαμε από την κα Γεωργούλη να μοιραστεί με τους αναγνώστες της Εποχής μερικές σκέψεις της γι’ αυτή τη νέα της δουλειά.
Παρακολουθώντας την Άβυσσο αναρωτήθηκα σχετικά με το είδος του θεάτρου στο οποίο θα μπορούσε κανείς να την κατατάξει. Σκεπτόμενη την αμέσως προηγούμενη δουλειά σας τον Αλγο-ρυθμο, μου δημιουργείται η αίσθηση ότι προτείνετε μια νέα φόρμα θεάτρου. Τι είχατε κατά νου στήνοντας την Άβυσσο;
Τα τελευταία χρόνια αυτό που με απασχολεί είναι ένα θέατρο που να γεφυρώνει το ντοκουμέντο με τη μυθοπλασία. Τα έργα μου ως τώρα αντλούν από ιστορικά γεγονότα ενσωματώνοντας ωστόσο και μυθοπλαστικά στοιχεία. Στην περίπτωση της Αβύσσου το έργο ανήκει στη σφαίρα της φαντασίας. Βρισκόμαστε σε ένα οικείο μα απροσδιόριστο μέλλον. Έπειτα με απασχολούν πολύ οι στρατηγικές με τις οποίες απευθυνόμαστε στους θεατές, Με ενδιαφέρει πολύ η διέγερση του θεατή όχι μόνο διανοητικά ή ψυχικά αλλά και σωματικά, η αισθητηριακή πρόσληψη της παράστασης από την πλατεία. Τα βασικά εργαλεία για να ενεργοποιηθεί αυτή η αισθητηριακή πρόσληψη είναι η σωματικότητα και η εμπειρία των κινούμενων σωμάτων σε συνδυασμό με τη μουσική διαχείριση μερών του κειμένου. Τέλος με απασχολούν πολύ οι πολικότητες. Πώς συνομιλούν το έντεχνο και το άτεχνο, πώς συνυπάρχουν στη σκηνή, για παράδειγμα, ο λυρισμός και η ωμότητα. Σαν να προσπαθώ να χωρέσω μέσα μου τον Πανούση και τον Χατζηδάκι ταυτόχρονα. Τον Παρθενώνα και την μονομπλόκ πολυκατοικία της Χούντας. Αυτό το χάος που με ανάθρεψε.
Το ιδιαίτερα ποιητικό κείμενο μοιάζει να συνομιλεί με τις μεγάλες δυστοπικές δημιουργίες του 20ού αιώνα και να αποτελεί ένα σχόλιο στα σύγχρονα πολιτικά πράγματα, δίνοντας στην πολιτική την πιο πλατιά έννοια που της αρμόζει. Ποια είναι τα θέματα που σας απασχολούν και γιατί επιλέξατε να δουλέψετε πάνω σ’ αυτά τα συγκεκριμένα ζητήματα;
Κομβική θεματική στην Άβυσσο, είναι η ανθρώπινη ροή που δημιουργείται εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και των αλυσιδωτών πολέμων. Τα υλικά αναφοράς όμως απ’ όπου εμπνεύστηκα για τη συγγραφή του κειμένου αντλούν από ντοκουμέντα: έχουν τη ρίζα του στα τελευταία χρονιά του Ψυχρού Πολέμου και την Κατάρρευση του Ανατολικού Μπλοκ καθώς επίσης από τις παράνομες εξορύξεις χρυσού στα δάση του Αμαζονίου.
Γεννήθηκα το 1987. Μέσα στην παράνοια του Τσέρνομπιλ. Αυτό ήταν κάπως η αρχή του τέλους. Το θυμάμαι αυτό σαν αίσθηση όταν ήμουν παιδί. Πως κάτι τεράστιο κατέρρεε. Κατεδαφιζόταν. Μεγάλωσα με ιστορίες από τις φυλακές και τις εξορίες των παππούδων μου που ήταν αντάρτες του ΕΛΑΣ. Μεγάλωσα με τις εικόνες της πτώσης του τείχους του Βερολίνου, τις θρυλικές εικόνες του Τσέρνομπιλ. Ταυτόχρονα μεγάλωσα μέσα στην ξεγνοιασιά του ’90. Ερχόντουσαν χρήματα από παντού, το ΠΑΣΟΚ μεσουρανούσε, όλοι έπαιρναν δεύτερο αυτοκίνητο, χτίζανε εξοχικά. Την θυμάμαι αυτή την τρομερή αντίφαση. Θυμάμαι τους παππούδες μου να πενθούν γι’ αυτό που κατέρρεε. Η αίσθηση ότι ένα μέρος του κόσμου διαλύεται και ότι ένα άλλο ευημερεί και απολαμβάνει την αφθονία. Θυμάμαι το μποτιλιάρισμα στην Ιερά Οδό και τον πυρετό των μπουζουκιών και των νυχτομάγαζων και θυμάμαι και τους παππούδες μου, στο σπίτι, μου που ‘κάναν τα δικά τους μνημόσυνα σε όσα ζήσαν, ακούγοντας ξανά και ξανά τη Ρωμιοσύνη, τα αντάρτικα του Μικρούτσικου και τη Διεθνή. Εγώ αυτό το οξυγόνο έχω αναπνεύσει: κόσμων που καταρρέουν και ανθρώπων που ψάχνουν τον δικό τους παράδεισο.
Βρήκα ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα την επιμονή σας στο θέμα της αξιολόγησης. Για να φτάσουν οι ανθρώπινες ομάδες στον παράδεισο της Arcadia πρέπει να περάσουν το καθαρτήριο της Αβύσσου μέσα από διαρκείς αξιολογήσεις, που φτάνουν να απογυμνώσουν τους ανθρώπους από κάθε ιδεολογικό και ηθικό πρόσημο. Τι είναι τελικά η Arcadia; Μια ουτοπία ή μια φυλακή τελειότητας για λίγους;
Δεν είναι κάπως έτσι όμως; Οι συμμαθητές μου από τη Βουλγαρία και την Αλβανία το ’90 έπρεπε να βαφτίζονται με ελληνικά ονόματα για να χωρέσουν εδώ. Οι γονείς τους έπρεπε να δουλέψουν δίπλα και τριπλά για να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των εργοδοτών τους. Αλλά και τώρα, σήμερα, στη δική μας ζωή, πρέπει διαρκώς να συλλέγεις παντός τύπου διαπιστευτήρια: διαπιστευτήρια υγείας, εκπαίδευσης, μετεκπαίδευσης δεξιοτήτων, γλωσσομάθειας και φυσικά στον ψηφιακό και εικονικό κόσμο, διαπιστευτήρια δημοφιλίας και δημοτικότητας. Είναι ασφυκτικό. Στο έργο, η Αρκάντια αναφέρεται αλλά δεν την βλέπουμε ποτέ. Η Αρκάντια είναι το εκεί. Ο απόλυτος στόχος. Μια φαντασίωση σαν αυτή της τελειότητας. Την ονειρεύεσαι, την προσδοκάς, αγωνίζεσαι για αυτή αλλά ποτέ δεν την φτάνεις. Εγώ ρωτώ διαρκώς τον εαυτό μου. Τι είναι ο παράδεισος; Σε συμβολικό επίπεδο πάντα. Είναι μια ιδανική συνθήκη για όλους, ή είναι μια gentrified κοινωνία. Για κάποιον ο παράδεισος μπορεί να βρίσκεται στη ζαπατίστικη γη για κάποιον άλλο στην Times Square της Nέας Υόρκης. Για τους παππούδες μου παράδεισος φάνταζε η Σοβιετική Ένωση και για τους συμμαθητές μου που φύγαν από τα σπίτια τους σε μια νύχτα, παράδεισος φάνταζε η παιδική ζωή που έκανα εγώ στα 90s. Εδώ είναι το ερώτημα. Υπάρχει παράδεισος, Αρκαδία ή όπως αλλιώς ονοματίζεται το «ιδανικό»; Κι αν αυτός ο παράδεισος υπάρχει, μπορεί τελικά να φτιαχτεί από άλλους για εμάς ή ο παράδεισος είναι τελικά ο μόχθος για μια κοινωνία που αυτοθεσμίζεται, όπως λέει ο Καστοριάδης;
Η Άβυσσος συνδυάζει μια γλυκιά, γεμάτη κατανόηση, τρυφερότητα για τον άνθρωπο με μια διάθεση χιουμοριστική και συχνά ειρωνική απέναντι στις αδυναμίες και τις δικαιολογίες του. Υπάρχει ελπίδα για το μέλλον και πού την αναζητούμε;
Δεν ξέρω που να αναζητήσω πια την ελπίδα. Συμβαίνουν γύρω μου πράγματα που με υπερβαίνουν. Η ελπίδα είναι στις συναντήσεις θαρρώ. Σίγουρα στις μικρές. Στον άνθρωπο σου. Στο παιδί σου. Σε έναν περαστικό που σου χαμογελά φευγαλέα χωρίς ανταποδοτικό όφελος. Και στις μεγάλες συναντήσεις. Στην Κυριακή των Τεμπών. Όταν οι φωνές ενώνονται. Μου λείπουν οι μεγάλες συναντήσεις. Ήταν πιο πυκνές άλλοτε αναρωτιέμαι πώς θα βρούμε ξανά τη δύναμη των φωνών μας μαζί. Τον δρόμο.
Θα θέλατε να μας εξηγήσετε τη μέθοδο που ακολουθήσατε για την συγγραφή του κειμένου;
Η «Άβυσσος» είναι μια παράσταση ανοιχτής δραματουργίας. Θέλω να σταθώ σε αυτό γιατί δεν συναντιέται συχνά στο θέατρο, ιδίως στην Ελλάδα. Τι θα πει ανοιχτή δραματουργία: πώς το έργο δημιουργείται μέσα στη διαδικασία. Και δεν αναφέρομαι σε devised πρακτικές. Πώς ένα έργο τέχνης σμιλεύεται μέσα από τη διαδικασία της πρόβας. Εγώ σαν δημιουργός ξεκινώ την πρόβα με ένα storyboard, με έναν σκελετό και με μια σειρά ποιητικών εικόνων και κειμένων. Όμως γράφω για τους ερμηνευτές μου, γράφω αναδεικνύοντας τις ποιότητες και τα υλικά που φέρει ο καθένας μέσα από την πρόβα. Γράφω διαχειριζόμενη την πολυπλοκότητα της πρόβας. Αυτό είναι φυσικά ένα τρομερό ρίσκο. Πρέπει να αφουγκράζεσαι διαρκώς τη στιγμή και τις δυναμικές και να έχεις την ετοιμότητα να κάνεις τη σύνθεση στην πορεία. Είναι όμως συναρπαστικό. Τίποτα δεν είναι κλειδωμένο. Το σενάριο σμιλεύεται εν κινήσει. Οι αποφάσεις περνούν μέσα από τον τρόπο που διαχειρίζεται το υλικό η ομάδα.
Είστε από τους δημιουργούς που η αναφορά σας είναι η ομάδα ηθοποιών. Ποιες είναι οι αρχές με τις οποίες δουλεύει η Retrospectiva, η ομάδα σας και πώς επιλέγετε τα μέλη της;
Με ενδιαφέρει να δουλεύω με πλάσματα που θαυμάζω∙ με πλάσματα που είναι πολιτικοποιημένα και παίρνουν θέση απέναντι στα πράγματα. Δεν με νοιάζει η θέση τους να συμβαδίζει με τη δική μου, αλλά αναζητώ φλογερούς συνομιλητές πάνω στο υλικό. Πλάσματα που πορώνονται. Αγαπώ τους ανθρώπους που μπαίνουν στα υλικά με πυρετό. Έπειτα με γοητεύει η διαφορετικότητα των ανθρώπων. Σκέφτομαι πάντα ποια είναι η χημεία στη συνάντηση, ποιοι άνθρωποι συναντιούνται. Είναι σημαντικό οι άνθρωποι να ερωτεύονται το υλικό και να αισθάνονται πως η δουλειά τους περιέχει. Εγώ είμαι ηθοποιός και η εργαλειοθήκη μου έρχεται μέσα από την εμπειρία της σκηνής, από τα μεγάλα κείμενα και τη λογοτεχνία. Πιστεύω πως κάθε έργο τέχνης είναι συνάντηση. Δεν πιστεύω στην ιεραρχημένη μάτια ενός γκουρού ή στην αυθεντία του σκηνοθέτη. Το άθλημα είναι ομαδικό. Η μαεστρία είναι στη διαχείριση της πολυπλοκότητας. Εμένα με συγκινεί το έμψυχο υλικό, με αυτό σκηνοθετώ δεν έχω άλλη πηγή. Η ευθραυστότητά των ανθρώπων οι ρωγμές τους, οι αιφνίδιες δυνάμεις τους, οι μεταμορφώσεις τους. Για μένα το θεατό θα είναι πάντα η τέχνη του ηθοποιού.
Σύλληψη, κείμενο, σκηνοθεσία: Ελεάνα Γεωργούλη, επιμέλεια κίνησης / χορογραφία: Άρης Παπαδόπουλος, μουσική & ηχητικός σχεδιασμός: Θάνος Κοσμίδης, φωτισμοί / φωτογραφίες: Karol Jarek, σκηνικά, κοστούμια: Γιώργος Τρικκαλιώτης, Ελεάνα Γεωργούλη.
Συνδημιουργούν και ερμηνεύουν: Στάθης Αποστόλου, Μαρία Αλεξοπούλου, Ελεάνα Γεωργούλη, Χάρης Καρύδης, Νίκος Μήλιας, Ρόζα Προδρόμου.
Παραστάσεις: Κάθε Δευτέρα και Τρίτη (έως 15 Απριλίου), στις 9.15μμ, στον Πολυχώρο ΠΛΥΦΑ (Κτίριο Γ, Κορυτσάς 39, Βοτανικός, τηλ. 210 3473642).
