ΕΛΛΑΔΑ – ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ
Περισσότερη αλληλεγγύη, τέλος στις πολιτικές λιτότητας
Του Γκοφρέντο Αντινόλφι*
Την 7η Απριλίου ο Πορτογάλος πρωθυπουργός, Αντόνιο Κόστα, επισκέφτηκε την Ελλάδα. Το ταξίδι του, όπως είναι φυσικό, πέρα από μια στάση στην Αθήνα, περιέλαβε και μια επίσκεψη με βαθιά συμβολικό χαρακτήρα στο κέντρο υποδοχής προσφύγων του Ελαιώνα. Για να υπογραμμίσουμε τη σημασία του γεγονότος, παραθέτουμε τη σύνθεση της αποστολής της Λισαβόνας: μαζί με τον Κόστα ήταν ο υπουργός Εσωτερικών Κοστάνσα Ουρμπάνο ντε Σόουζα, των Εξωτερικών Αουγκούστο Σάντος Σίλβα και μια ομάδα από 34 επιθεωρητές της Υπηρεσίας Αλλοδαπών και Συνόρων. Επίσημα, δηλαδή, ο λόγος της επίσκεψης αφορά το μεταναστευτικό κύμα από τη Συρία. Θα ήταν, όμως, περιοριστικό να αναφερθούμε μόνο σ’ αυτό, γιατί πρέπει να θυμίσουμε ότι η Ελλάδα και η Πορτογαλία είναι οι δύο χώρες που δέχτηκαν τα περισσότερα πλήγματα από τις δραστικές πολιτικές περικοπών που επιβλήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ανοιχτή χώρα στους πρόσφυγες
Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Δημοκρατίας, Μαρσέλου Ρεμπέλου ντε Σόουζα, η Πορτογαλία είναι σήμερα μια από τις χώρες, που, σε αναλογία με τον πληθυσμό της, δέχτηκε το μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων. Έναν αριθμό, ο οποίος, έπειτα από τη συμφωνία που υπογράφτηκε στην Αθήνα, πρόκειται να μεγαλώσει. Όπως εξηγεί η Τερέζα Τίτο ντε Μοράις του Πορτογαλικού Συμβουλίου για τους πρόσφυγες σε μια συνέντευξη στο Diario de Noticias, ο αριθμός των ατόμων που θα υποδεχτεί η Πορτογαλία θα μπορούσε να φθάσει τις δέκα χιλιάδες, δηλαδή το διπλάσιο από αυτό που είχε οριστεί προηγουμένως.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός, Αλέξης Τσίπρας, και ο Κόστα, κατά τη διάρκεια της συνέντευξης τύπου που ακολούθησε τη συνάντηση, δεν παρέλειψαν να κάνουν κριτική στην έλλειψη αλληλεγγύης πολλών χωρών και την τάση, όλο και πιο κυρίαρχη, να υψώνουν τείχη και φράχτες, για να εμποδίσουν τις μεταναστευτικές ροές. Αντίθετα, θα έπρεπε -εξηγούν οι δύο πρωθυπουργοί- να ευνοούνται πολιτικές ρήξης με τις παράνομες οδούς μετανάστευσης, που να μπορούν να ελαφρύνουν την Ελλάδα και την Ιταλία, χώρες σύνορα, από την τεράστια πίεση ανθρώπων που φεύγουν από τη νότια Μεσόγειο. Με λίγα λόγια, σήμερα η Πορτογαλία φαίνεται ότι είναι η μόνη χώρα που δείχνει μια ανοιχτή στάση. Βοηθά, πολύ πιθανά, το γεγονός ότι είναι μια χώρα εκτός των μεγάλων μεταναστευτικών οδών και, συνεπώς, δεν υπάρχει στον πληθυσμό έντονο συναίσθημα πολιορκίας. Δεν είναι, όμως, μόνο αυτό. Ο Ρεμπέλου ντε Σόουζα θυμίζει, επίσης, ότι η χώρα έδειξε παραδοσιακά μεγάλες ικανότητες υποδοχής προσφύγων. Ήταν ένα εκατομμύριο οι Πορτογάλοι που ήρθαν από την Αφρική, έπειτα από την αποαποικιοποίηση του 1974, και ενσωματώθηκαν παρά τις τεράστιες ρήξεις με τον πληθυσμό των μεγάλων αστικών κέντρων, που οφείλονταν σε ένα πλαίσιο, που το χαρακτήριζε μια μεγάλη οικονομική κρίση.
Η κυβέρνηση Κόστα, αξίζει τον κόπο να το θυμηθούμε, αποτελείται από τρία πάρα πολύ διαφορετικά κόμματα της αριστεράς, το Σοσιαλιστικό Κόμμα (Ps), το Πορτογαλικό Κομμουνιστικό Κόμμα (Pcp) και το Μπλόκο της Αριστεράς (Be), σχήματα με μακρά κοινοβουλευτική εμπειρία, τα οποία, παρά τις δυσκολίες και το ασύμβατο μεταξύ τους, κατόρθωσαν να συνεννοηθούν, για να δώσουν ζωή σ’ αυτή την κυβέρνηση, η οποία, μαζί με την κυβέρνηση Τσίπρα, είναι σήμερα η πιο αριστερή κυβέρνηση της Ευρώπης. Παρότι δεν έλειψαν οι προσπάθειες, η ξενοφοβική θεματική δεν φαίνεται να βρήκε καμία πολιτική συναίνεση. Στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές το Εθνικό Ανανεωτικό Κόμμα (Pnr), που είναι ό,τι κοντινότερο στην ακροδεξιά της ηπείρου, συγκέντρωσε 27 χιλιάδες ψήφους, λίγο παραπάνω από το 0,5%, και δεν έχει κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. Με λίγα λόγια, το θέμα του μίσους απέναντι στο μετανάστη δεν πείθει. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει ρατσισμός ή ότι δεν υπάρχουν περιοχές, στις οποίες η σύγκρουση μεταναστών – κράτους δεν είναι έντονη. Απλά το θέμα δεν κινητοποιεί σήμερα και, εκτός της Correio da Manhã, εφημερίδας με λαϊκίστικους τόνους, τα μέσα ενημέρωσης δεν φαίνεται προς το παρόν να θέλουν να φυσήξουν πάνω από τη φωτιά.
Μια σημαντική πολιτική στιγμή
Παρόλα αυτά, όπως είναι προφανές, θα ήταν λάθος να περιοριστεί η επίσκεψη του Πορτογάλου πρωθυπουργού μόνο στα μεταναστευτικά ζητήματα, όσο και αν αυτά είναι δραματικά και σημαντικά σε μια Ευρώπη που έχει αναδιπλωθεί στους εγωισμούς της. Η διάσταση της συνάντησης μεταξύ Τσίπρα και Κόστα σηματοδοτεί μια σημαντική πολιτική στιγμή και σε ότι αφορά τις οικονομικές πολιτικές που υιοθετήθηκαν στην Ευρώπη από το 2008. Από αυτή την άποψη, πρέπει να πούμε ότι πιθανά ο αντίκτυπος στον τύπο θα μπορούσε να είναι πολύ μεγαλύτερος. Σε ένα κοινό κείμενο, που παρέδωσαν στους δημοσιογράφους ο Κόστα και ο Τσίπρας, δηλώνουν για άλλη μια φορά την αναποτελεσματικότητα των πολιτικών λιτότητας και ότι αυτές προκάλεσαν απρόσφορα αποτελέσματα σε σχέση με τους στόχους που είχαν τεθεί. Οι συνέπειες ήταν οικονομική στασιμότητα και αύξηση της χρηματοπιστωτικής αστάθειας των δύο χωρών, με συνεπαγόμενη αύξηση της ανεργίας και των επιπέδων της φτώχειας.
Η συνάντηση Τσίπρα – Κόστα πρέπει να θεωρηθεί ως μια προσπάθεια δημιουργίας νέων συμμαχιών, ικανών να αντιταχθούν στα θλιβερά σενάρια που διαφαίνονται στον ορίζοντα. Μέχρι στιγμής η κυβέρνηση Κόστα κατόρθωσε να περάσει τον προϋπολογισμό και ο συνασπισμός της αριστεράς δείχνει αποφασισμένος να συνεχίσει να προωθεί πολιτικές αναδιανομής, ικανές να ελαφρύνουν μια πενταετία μέτρων με δάκρυα και αίμα. Παρόλα αυτά η επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας, η έλλειψη στήριξης από τη Γαλλία και την Ιταλία και οι συγκαλυμμένες, προς το παρόν, επιθέσεις που προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο δεν προμηνύουν τίποτε καλό. Η μάχη στην Πορτογαλία έχει κάθε άλλο παρά κερδηθεί. Το ισπανικό πολιτικό πλαίσιο και οι δυσκολίες συνεννόησης στην αριστερά δείχνουν ξεκάθαρα ότι η βούληση οριστικής κατεδάφισης του κοινωνικού κράτους δεν είναι μόνο γερμανικό ζήτημα, αλλά ότι τη συμμερίζεται μεγάλο μέρος των ελίτ της ηπείρου.
*Ο Γκοφρέντο Αντινόλφι είναι ερευνητής πολιτικής κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Λισαβόνας, δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Μετάφραση: Τόνια Τσίτσοβιτς
