Είναι φυσικό το κλείσιμο της δεύτερης αξιολόγησης να συνοδεύεται από το αίσθημα της ανακούφισης στους κόλπους της κυβέρνησης, ιδίως σε όσους σήκωσαν το βάρος αυτής της διαπραγμάτευσης. Φαίνεται, όμως, ότι, παρά την ανακούφιση, στην κυβέρνηση δεν υπάρχει διάθεση για πανηγυρισμούς.
Όσα επιχειρήματα κι αν προβληθούν για να στηριχθεί ο χαρακτηρισμός της συμφωνίας για το κλείσιμο της αξιολόγησης ως «ισορροπημένης και βιώσιμης» –κατά τη διατύπωση του πρωθυπουργού– δεν παύει να είναι μια συμφωνία με επιβαρυντικά για τις λαϊκές τάξεις μέτρα, αφενός, και, αφετέρου, δεν θα πρέπει να υπάρχει η αυταπάτη ότι σημαίνει το τέλος των δεινών μας.
Ο χρόνος–δίκοπο μαχαίρι
Η συμφωνία, βέβαια, δίνει στην κυβέρνηση μεγαλύτερο χρονικό περιθώριο για να εφαρμόσει βασικές πλευρές της πολιτικής της. Ωστόσο, αυτό το κατ’ αρχήν πλεονέκτημα, υπό το βάρος των μέτρων που προβλέπονται για το 2019 και το 2020, μπορεί να εξελιχθεί και σε μειονέκτημα, γιατί είναι φανερή και σταθερή η διάθεση της ΝΔ και των φιλικών προς αυτή μέσων επί δύο έτη να εκμεταλλεύονται επίμονα τον υπαρκτό φόβο των λαϊκών τάξεων για νέες μειώσεις του διαθέσιμου εισοδήματός τους. Το γεγονός, για παράδειγμα, ότι ποσοστό της προσωπικής διαφοράς των συνταξιούχων θα περικοπεί μετά από δύο και πλέον χρόνια, θα μπορούσε να κοστίσει πολιτικά στην κυβέρνηση και τα κυβερνητικά κόμματα περισσότερο απ’ ό,τι αν οι περικοπές γίνονταν αύριο.
Δεν πρόκειται για κάποια παραδοξολογία. Αυτή είναι η πραγματικότητα με δεδομένη την κατάσταση στα μέσα ενημέρωσης. Μοναδικό αντίδοτο που μπορεί να υπάρξει, είναι το κυβερνητικό έργο. Αν αυτό αποδειχθεί επαρκές και αποδοτικό, τότε και οι πολιτικές συνέπειες από την τελευταία συμφωνία θα είναι πιο ήπιες. Η εφαρμογή τής συμφωνίας μπορεί να αποτελεί προϋπόθεση για την έξοδο από τα μνημόνια, αλλά δεν αρκεί για την απεμπλοκή από αυτά, την παραγωγική ανασυγκρότηση και το αντιστάθμισμα των πολιτικών απωλειών, που σίγουρα θα έχουν η κυβέρνηση και τα κόμματά της. Για όλα αυτά είναι απαραίτητος ο σχεδιασμός, η εφαρμογή και η αποτελεσματικότητα του κυβερνητικού έργου.
Το «κάτι» που κάνει τη διαφορά
Ευτυχώς, ορισμένα σημεία της εισήγησης του πρωθυπουργού στο τελευταίο υπουργικό συμβούλιο δείχνουν ότι αυτή η ανάγκη γίνεται σε γενικές γραμμές αντιληπτή. «Και η τωρινή συμφωνία», είπε ο Αλ. Τσίπρας, «δεν παύει να είναι κομμάτι του πλαισίου από το οποίο αγωνιζόμαστε να απεμπλακούμε». Και πιο κάτω: «Οι δανειστές δεν είναι φίλοι μας. Ούτε τον Ιούλιο του ’15 ήταν, ούτε τον Μάη του ’16 (…) έχουν συγκεκριμένο μοντέλο και στρατηγική για τον τρόπο οργάνωσης της οικονομίας και της κοινωνίας (…) Το μοντέλο αυτό βρίσκεται σε σύγκρουση πολλές φορές με αυτό που εμείς επιδιώκουμε».
Αν αυτά ισχύουν, τότε το κυβερνητικό έργο, στο σύνολο της κυβέρνησης και σε κάθε υπουργείο ξεχωριστά, γίνεται κάπως πιο περίπλοκο και πιο απαιτητικό. Θα πρέπει, δηλαδή, να είναι τέτοιο που να μπορεί να αντισταθμίσει στην πράξη τις πολιτικές απώλειες από την επίθεση που θα υποστεί η κυβέρνηση στο υπόλοιπο του βίου της. Και, ταυτόχρονα, να προκαλεί θετική απάντηση στο ερώτημα αν είχε ουσιώδη θετική διαφορά στη ζωή των πολιτών το γεγονός ότι είχαμε αυτή την κυβέρνηση και όχι μια οποιαδήποτε άλλη.
Δυαδική εξουσία
Αυτό προϋποθέτει ένα εντελώς διαφορετικό καθηκοντολόγιο για τους υπουργούς και τα επιτελεία τους, ένα διαφορετικό σχεδιασμό για κάθε υπουργείο, για κάθε τομέα δουλειάς. Δεν αρκεί η παράθεση του συνόλου των στόχων, που θέτει κάθε υπουργείο για την περίοδο ως τις εκλογές. Χρειάζεται συγκεκριμένη κατηγοριοποίηση και ιεράρχησή τους: από τη μια, η τρέχουσα δουλειά, η αναγκαία για την εφαρμογή των μέτρων που έχουν επιβληθεί, καθώς και για τις πάγιες ανάγκες κάθε υπουργείου και κάθε τομέα· από την άλλη, ο σχεδιασμός και, η ανάλυση σε συγκεκριμένο στοχοδιάγραμμα της δουλειάς που θα κάνει τη διαφορά, που θα δίνει το στίγμα μιας κυβέρνησης, η οποία δεν νοιάζεται μόνο για την εφαρμογή της συμφωνίας, την έξοδο στις αγορές και την οικονομική-παραγωγική ανάκαμψη, αλλά για την αλλαγή κρίσιμων πλευρών της οικονομικής και κοινωνικής πραγματικότητας, για την ανατροπή αδρανειών και την επικράτηση μιας νέας αντίληψης για τη σχέση δημοσίου και πολιτών, για την δίκαιη κατανομή του όποιου οφέλους από την προσπάθεια για οικονομική ανάκαμψη και για την ανάκτηση του κοινωνικού κράτους. Με άλλα λόγια, θα προωθεί το σημαντικό τμήμα της δουλειάς κάθε υπουργείου, που θα αποδεικνύει στην πράξη και θα κάνει αισθητό στις λαϊκές τάξεις αυτό που τόνισε ο πρωθυπουργός στην εισήγησή του, δηλαδή «αγωνιζόμαστε να απεμπλακούμε» από το πλαίσιο που μας έχει επιβληθεί.
Μια τέτοια αντίληψη για την οργάνωση του κυβερνητικού έργου θα απαιτούσε στην πραγματικότητα την ύπαρξη υπουργείων «δύο σε ένα»*, ώστε να μην υποβαθμίζεται ούτε να καθυστερεί η επιδίωξη της μιας ομάδας στόχων σε βάρος της άλλης. Αλλά, κυρίως, να μην παραμελείται το έργο εκείνο, που θα αποτελεί αδιάψευστη απόδειξη ότι αυτή η κυβέρνηση δεν διαχειρίστηκε απλώς καλύτερα μια ήττα, αλλά είχε αποτελέσματα και στον ανορθόδοξο πόλεμο που ήταν αναγκασμένη να διεξάγει, από τη στιγμή που στην αναμέτρηση των τακτικών δυνάμεων τα πράγματα δεν ήρθαν όπως πίστευε.
Χ. Γεωργούλας
* Σημείωση: Η ιδέα δεν είναι αποκύημα της δικής μας φαντασίας, ουσιαστικά εφαρμόζεται με έναν αυθόρμητο τρόπο σε υπουργεία, όπου η ανάγκη για μια τέτοια ρύθμιση είναι πιο έντονη –και αποδίδει θεαματικά. Καιρός να γίνει αυτό μεθοδικά και με σύστημα.
