Ένα παζλ στον αέρα
Για τη λογική του φετινού Plissken Festival
Tου Γιάννη-Ορέστη Παπαδημητρίου
«Ένα φεστιβάλ με απόθεμα αναμνήσεων για το μέλλον» (ΓΚΡΕΚΑ). «Η πιο ενδιαφέρουσα φεστιβαλική πρόταση τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα και δικαίως» (VICE). «Και του χρόνου εκεί θα είμαι. Tο ξέρω ακόμα και χωρίς να ξέρω το line-up, επειδή δεν με νοιάζει το line-up: Εμπιστεύομαι το Φεστιβάλ» (Oneman.gr). Είναι από τις λίγες περιπτώσεις, που οι αντιδράσεις του Τύπου φαίνεται να αντανακλούν πλήρως την περιρρέουσα διάθεση όσων επισκέφθηκαν το φετινό – 5ο στη σειρά – Plissken Festival στο Κέντρο Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού, την προηγούμενη εβδομάδα.
Ο ενθουσιασμός του πολυπληθούς κοινού δεν είναι σε καμία περίπτωση αδικαιολόγητος. Το Plissken φέτος περιείχε 65 καλλιτεχνικά ονόματα, αριθμός που φαντάζει αδιανόητος για την παρούσα κατάσταση της ελληνικής οικονομίας – ειδικά αν συνυπολογίσουμε το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των καλλιτεχνών είναι ξένοι, πράγμα που αυξάνει ποικιλοτρόπως το οικονομικό κόστος για την εμφάνισή τους. Οι παλαιότερες εκδοχές του φεστιβάλ το είχαν φτάσει μέχρι τις προτάσεις του κορυφαίου παγκοσμίως μουσικού ιστότοπου, Pitchfork, για τα καλοκαιρινά φεστιβάλ, με τον ίδιο τον ιστότοπο να επαινεί την επιχειρηματική ικανότητα των διοργανωτών στην υπέρβαση των αντικειμενικών προβλημάτων που προέκυπταν από την οικονομική κρίση στην Ελλάδα. Αυτόν τον έπαινο τον καλοδέχθηκαν και τον αναπαρήγαγαν τόσο τα εγχώρια εναλλακτικά και πολιτιστικά ΜΜΕ, όσο και οι ίδιοι οι διοργανωτές σε συνεντεύξεις τους.
Ένα φεστιβάλ, ωστόσο, δεν κρίνεται από το επιχειρηματικό δαιμόνιο, αλλά από τη δυνατότητα να επιτελεί ένα συγκροτητικό ρόλο στις τάσεις της εποχής του ή στην ιστορικότητα μιας προηγούμενης. Το φετινό Plissken – γιγαντώνοντας κάποιες ενδείξεις που ήδη αχνοφαίνονταν στις προηγούμενες διοργανώσεις – φάνηκε να κινείται προς μια άλλη κατεύθυνση που παρέκαμπτε αυτές τις αξιώσεις, για χάρη μιας ετερόκλητης σύνθεσης με αρκετά ασαφή – αν όχι ανύπαρκτα – στοιχεία συνοχής.
Ολοκληρωτικά τυχαία επιλογή
Είναι αλήθεια πως η φετινή σύνθεση του φεστιβάλ περιείχε κάποιες εξαιρετικά σημαντικές από πολιτιστικής άποψης παρουσίες. Η πειραματική τέκνο του Andy Stott, ο τραγουδοστραφής θόρυβος της Pharmakon, η γκροτέσκα ποπ του Perfumed Genius και τα νεο-βαριετέ περφόρμανς του Beardyman, συνθέτουν το πορτρέτο μιας ιδιαίτερης όψης της εποχής μας. Αποτυπώνουν το σημερινό μεταιχμιακό πεδίο όπου υποκλέπτονται οι καινοτομικές ελευθερίες της κεκλεισμένης εντός των ακαδημαϊκών θυρών avant-garde και μεταφέρονται στα εξώτερα διαζώματα της ποπ κουλτούρας, ένα πεδίο που από τη δεκαετία του ’60 μέχρι σήμερα έχει φιλοξενήσει σύσσωμη την πολλαπλότητα των πιο ριζοσπαστικών προσεγγίσεων στη μουσική και την πλειονότητα των αριστουργημάτων της. Στο σύνολό του, αυτός ο χώρος εκφράστηκε μόνο σε μια ισχνή μειοψηφία, διάχυτη στα 65 ονόματα του φεστιβάλ – αν και έτυχε μιας καλύτερης μοίρας απ’ τις αξιώσεις ιστορικότητας που περιορίστηκαν στον Τόνι Άλεν, τον σπουδαίο ντράμερ του θρυλικού Φέλα Κούτι.
Για φέτος, το Plissken έκανε μια ολοκληρωτικά τυχαία επιλογή που κατέπνιγε τις ουσιαστικές του προτάσεις, είτε απομονώνοντάς τες σε εξωφρενικό βαθμό, είτε υπάγοντάς τες στην ίδια κατηγορία με πρόδηλα εφήμερους καλλιτέχνες που – ελλείψει ουσιαστικής δημιουργικότητας ή παγιωμένης κοινωνικής αναφοράς – καταλήγουν να χρησιμεύουν μόνο για παραγέμισμα συναυλιακού, ραδιοφωνικού και μιντιακού χρόνου. Σ’ αυτή την κατηγορία ανήκουν πολλά ονόματα της φετινής διοργάνωσης, όπως οι Whomadewho και οι Buke and Gase, που δεν θα ξέφευγαν ποτέ από την παρεΐστικη αναγνώριση αν δεν είχαν την υποστήριξη εναλλακτικών ΜΜΕ ή του παρελθόντος συντελεστών τους σε πιο επιτυχημένα σχήματα (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κι εκείνα ήταν αξιόλογα). Το Plissken άντλησε ακόμα κι απ’ τα εφήμερα ονόματα του παρελθόντος και επέλεξε τους Mogwai, …And You Will Know Us By the Trail of the Dead και Twilight Sad, που ήταν απ’ τα πιο προπαγανδισμένα ονόματα του φεστιβάλ, παρότι – όπως έλεγε ο Γκι Ντεμπόρ κάποτε για κάποιους σύγχρονούς του – «έριχναν τον κεραυνό τους για δεκαπέντε χρόνια, χωρίς να καταφέρουν ποτέ να θαμπώσουν ιδιαιτέρως τον αιώνα».
Αθροιστική αντίληψη
Τέλος, μια πληθώρα ονομάτων με σπουδαίο έργο στο δικό τους ιδιαίτερο πεδίο εμφανίστηκε στο φεστιβάλ (Squarepusher, Electric Wizard, Xylouris/White, Mudhoney κ.ά.) χωρίς να έχει κάποιο – έστω και ελάχιστα συναφές – ταίρι προκειμένου να δώσει κάποιο στίγμα. Μια ιδιαίτερη αντίληψη αρχαιολογίας, που θυμίζει περισσότερο το θησαυρισμό των διαφόρων μαικήνων, παρά θεματικό μουσείο.
Το Plissken festival βασίστηκε σε μια αθροιστική αντίληψη των εισιτηρίων που υπονόμευσε σε μεγάλο βαθμό μια προδιάθεση που όντως ενδημεί στο όλο εγχείρημα: να μιλήσει καθοριστικά για μια εποχή, η οποία έχει αρχίσει να αντικαθιστά με ταχύτατους ρυθμούς τα σημεία αναφοράς της. Η αξίωσή αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, όχι μόνο επειδή η ψυχαγωγική του αξία αποτελεί όντως κατάκτηση, αλλά και επειδή είναι από τις ελάχιστες διοργανώσεις στην Ελλάδα σήμερα που μπορούν να διεκδικήσουν έναν σοβαρό πολιτιστικό ρόλο.
