Το 2003, κατά τη διάρκεια της διεθνούς έκθεσης «Outlook», την οποία διοργάνωσε ο Οργανισμός Προβολής Ελληνικού Πολιτισμού στο πλαίσιο της «Πολιτιστικής Ολυμπιάδας» σε χώρο της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, αποφασίστηκε από το ΔΣ του Οργανισμού και με τη σύμφωνη γνώμη του καλλιτέχνη και του επιμελητή της έκθεσης, Χρήστου Ιωακειμίδη, να απομακρυνθεί το εικαστικό έργο «Asperges me» (Ράντισέ με) του βέλγου καλλιτέχνη Thierry de Cordier. Είχε προηγηθεί ευρεία δημοσιότητα μετά από καταγγελίες πολιτευτών, κομμάτων, εντύπων, αλλά και της εκκλησίας: Στο βιωματικό έργο –ο καλλιτέχνης υπήρξε ένα από τα εκατοντάδες παιδιά που κακοποιήθηκαν στα θρησκευτικά ιδρύματα– εικονιζόταν ένας φαλλός που εκσπερμάτωνε σε έναν σταυρό. Στη θέση του αναρτήθηκε ανακοίνωση, σύμφωνα με την οποία «το έργο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις ως προσβλητικό του Σταυρού» και «η έντονη συζήτηση που προκλήθηκε τείνει να επισκιάσει την ουσία της έκθεσης και να παρεμποδίσει την επαφή του κοινού με τη σύγχρονη τέχνη».
Η δημόσια αντιπαράθεση για την απομάκρυνση του έργου διήρκεσε επί μακρόν, έγινε γνωστή διεθνώς και έχει συμπεριληφθεί σε σειρά συγκριτικών εκθέσεων και μελετών για τη νομοθεσία περί βλασφημίας. Ποινική δίωξη ασκήθηκε μόνο κατά του επιμελητή της έκθεσης, επειδή εμφάνισε στη δημοσιότητα «πίνακα άσεμνο και κατάπτυστο …δήθεν έργο τέχνης», ο οποίος «καθύβρισε δημόσια και κακόβουλα την Ανατολική Ορθόδοξο Εκκλησία του Χριστού». Ο επιμελητής απαλλάχθηκε με κύριο στοιχείο της αιτιολογίας την έλλειψη κακοβουλίας, αφού συναίνεσε στην απομάκρυνση του έργου. «Θέλετε να πάει φυλακή ο κατηγορούμενος;», ρώτησε ο συνήγορος υπεράσπισης του καλλιτεχνικού διευθυντή τον μάρτυρα κατηγορίας αρχιμανδρίτη Επιφάνειο στη δίκη. «Όχι», απάντησε ο αρχιμανδρίτης, «μου αρκεί ότι κατέβηκε ο πίνακας». Είχαν νικήσει.
Τον Ιούνιο του 2019 το αδίκημα της βλασφημίας καταργήθηκε.
Πριν λίγες μέρες, τα «Εικονίσματα» του χαράκτη Χριστόφορου Κατσαδιώτη που εκτίθονταν στην Εθνική Πινακοθήκη, βανδαλίστηκαν από βουλευτή της Νίκης, ο οποίος απαιτούσε την απομάκρυνσή τους και την παρέμβαση του υπουργείου Πολιτισμού. Η διεύθυνση της Πινακοθήκης δεν απομάκρυνε άμεσα τα κατεστραμμένα έργα, παρά τις πιέσεις και τις απειλές που δέχθηκε. Αντιθέτως, παρέμειναν στο πάτωμα ως ανοιχτό τεκμήριο της σύγκρουσης, ενώ ο κατεστραμμένος χώρος της έκθεσης λειτούργησε για κάποιες μέρες ως μια νέα εγκατάσταση, επιτρέποντας στους επισκέπτες να δουν τις υλικές συνέπειες της λογοκριτικής βίας. Για λίγο, καθώς νέες επιθέσεις στους εργαζομένους της Πινακοθήκης οδήγησαν τελικά στην απομάκρυνση των έργων, με τη σύμφωνη γνώμη του ίδιου του καλλιτέχνη. Όμως, για ένα κρίσιμο διάστημα, η Εθνική Πινακοθήκη δεν φιλοξένησε μόνο τέχνη, αλλά και τα ίχνη της σύγκρουσης που αυτή μπορεί να προκαλέσει.
Σε συνέχεια αυτών, ο πρόεδρος της Νίκης κατέθεσε μηνυτήρια αναφορά στην Εισαγγελία Αθηνών για την προβολή άσεμνου υλικού στην Εθνική Πινακοθήκη. Όχι για τα «βλάσφημα» χαρακτικά που βανδάλισε ο βουλευτής του κόμματος, αλλά για βίντεο «που τέθηκε υπόψιν τους», το οποίο περιγράφουν ως «προβολή άσεμνου υλικού υπό την υπόκρουση παραμορφωμένων αποσπασμάτων του Εθνικού μας Ύμνου και Προσευχής προς το Άγιο Πνεύμα». Αφορά δηλαδή έργο της μόνιμης συλλογής και μάλιστα έργο καλλιτέχνιδας που έχει στοχοποιηθεί ξανά, σχεδόν είκοσι χρόνια πριν, από τον ακροδεξιό χώρο: Ήταν Ιούνιος του 2007 όταν η αστυνομία κατάσχεσε το έργο της Εύας Στεφανή «Εθνικός ύμνος» από τη φουάρ της Art Athina, και συνέλαβε τον γενικό διευθυντή της διοργάνωσης για παράβαση του νόμου περί ασέμνων. Η ανώνυμη καταγγελία αποδόθηκε σε κάποιον βουλευτή του ΛΑΟΣ, αν και την τιμή είχε διεκδικήσει τότε από την τηλεόραση ο Άδωνις Γεωργιάδης. Η παρέμβαση της αστυνομίας δεν είχε κυβερνητική κάλυψη, ο τότε υπουργός Πολιτισμού Γιώργος Βουλγαράκης είχε δηλώσει πως «οι καλλιτέχνες έχουν τη δυνατότητα και την ελευθερία της δημιουργίας και οι πολίτες το δικαίωμα να απορρίπτουν ή όχι ό,τι πιστεύουν πως προσβάλλει τα εθνικά μας σύμβολα».
Η κατάσχεση του έργου συνάντησε μια πρωτοφανή κινητοποίηση και υποστήριξη από το ίδιο το πεδίο. Αμέσως συντάχθηκαν κείμενα υποστήριξης με υπογραφές. Παράλληλα, με πρωτοβουλία του Θεόφιλου Τραμπούλη, συγκεντρώθηκε μια ομάδα καλλιτεχνών και επιμελητών και διοργανώθηκε μια έκθεση στην οποία παρουσιάστηκε το επίμαχο έργο της Στεφανή μαζί με τα έργα εβδομήντα περίπου καλλιτεχνών. Η έκθεση αυτή, περισσότερο κι από κίνηση εναντίον της λογοκρισίας, ήταν μια διεκδίκηση μεγαλύτερης αυτονομίας του πεδίου, έναντι των πολιτικών, θρησκευτικών και δημοσιογραφικών λόγων που επιχειρούσαν να ορίσουν τα επιτρεπτά όρια της καλλιτεχνικής έκφρασης. Tα έργα της έκθεσης συνυπογράφτηκαν από όλους/ες τους καλλιτέχνες, ώστε αν κατηγορηθεί ένας εξ αυτών για τον νόμο περί ασέμνου, να πάνε όλοι στο δικαστήριο.
Η αίσθηση αλληλεγγύης σε έναν χώρο που συνήθως είμαστε ο καθένας και η καθεμία μόνη της ήταν πρωτοφανής. Είχαμε νικήσει.
Ίσως ήρθε η ώρα να ξαναβρεθούμε.
