Φωτογραφία: Κώστας Τζούμας / Eurokinissi
Η πρόσφατη υπουργοποίηση του Θάνου Πλεύρη στο υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου δεν ήρθε ως έκπληξη, αλλά ως φυσική συνέχεια μιας πολιτικής γραμμής που ήδη είχε αρχίσει να εδραιώνεται με τον προηγούμενο υπουργό Μετανάστευσης, Μάκη Βορίδη. Όπως όλα δείχνουν, τα πρόσωπα δεν είναι το επίκεντρο –η κατεύθυνση είναι κυβερνητική. Η επιλογή αυτή σηματοδοτεί την ενίσχυση μιας σκληρής, αυστηροποιημένης μεταναστευτικής πολιτικής, που δίνει προτεραιότητα στον αποκλεισμό και την καταστολή, αντί για την ένταξη και την κοινωνική συνοχή.
Οι πρώτες δηλώσεις μετά την ανάληψη καθηκόντων επιβεβαιώνουν αυτή την κατεύθυνση. Αντί για ένα ανθρωποκεντρικό σχέδιο πολιτικής που θα αναγνωρίζει τους μετανάστες και τις μετανάστριες ως ενεργό κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας, επιλέγεται η όξυνση των γραφειοκρατικών εμποδίων, η αποδυνάμωση της νόμιμης παραμονής και η ενίσχυση του ελέγχου. Στόχος φαινομενικά είναι η «τάξη και ασφάλεια». Στην πράξη, όμως, η πολιτική αυτή κινδυνεύει να δημιουργήσει μεγαλύτερη παρατυπία, ανασφάλεια και κοινωνικό αποκλεισμό.
Χιλιάδες άνθρωποι που ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα εδώ και χρόνια –ανάμεσά τους οικογένειες, γονείς παιδιών που γεννήθηκαν και μεγαλώνουν στη χώρα– κινδυνεύουν να βρεθούν χωρίς χαρτιά, όχι γιατί παρανόμησαν, αλλά επειδή το ίδιο το σύστημα τούς «πετά» εκτός. Η νομιμότητα δεν χάνεται λόγω πρόθεσης, αλλά εξαιτίας ενός κρατικού μηχανισμού που μοιάζει περισσότερο πρόθυμος να αποκλείσει παρά να συμπεριλάβει.
Η κατεύθυνση αυτή δεν είναι μόνο κοινωνικά άδικη, είναι και λειτουργικά αναποτελεσματική. Όπως τόνισε πρόσφατα ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, η ελληνική οικονομία έχει ανάγκη τους μετανάστες. Με οικονομικούς όρους και μόνο δηλαδή, η ένταξη δεν είναι απλώς μια ανθρωπιστική επιλογή –είναι μια μακροοικονομική αναγκαιότητα. Από την εργασία και τη φορολογία έως την κατανάλωση και την καινοτομία, οι μετανάστες μπορούν να λειτουργήσουν ως μοχλός ενίσχυσης του ΑΕΠ και διατήρησης της βιωσιμότητας του ασφαλιστικού συστήματος.
Αγνοώντας αυτή την πραγματικότητα, η σημερινή πολιτική επιλογή υπονομεύει όχι μόνο τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά και την ίδια την αναπτυξιακή προοπτική της χώρας για την οποία η κυβέρνηση δείχνει να ενδιαφέρεται αλλά ουσιαστικά εμποδίζει. Η επιλογή του αποκλεισμού, που είναι καθαρά πολιτική επιλογή, πέρα από κοινωνικά επιβλαβής, είναι και οικονομικά κοντόφθαλμη.
Πέραν της οικονομίας, όμως, το ζήτημα είναι βαθιά κοινωνικό. Η μεταναστευτική πολιτική δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα ασφάλειας ή μόνο διαχείρισης συνόρων. Σε μια υφήλιο που φλέγεται από πολεμικές συγκρούσεις, οι αιτούντες άσυλο δεν μπορούν να εργαλειοποιούνται και σε καμία περίπτωση δεν γίνεται να αντιμετωπίζονται ως απειλή. Επιπλέον το μεταναστευτικό ζήτημα δεν αφορά μόνο τους αιτούντες άσυλο. Οι άνθρωποι που ζουν στην Ελλάδα με μεταναστευτική καταγωγή χρόνια τώρα αντιμετωπίζονται ως απειλή. Όμως δεν είναι απειλή. Είναι γείτονες, εργαζόμενοι, μαθητές, φίλοι. Είναι μέλη της ελληνικής κοινωνίας. Η αντιμετώπισή τους με ρητορική φόβου και καχυποψίας δεν προστατεύει κανέναν. Αντιθέτως, γεννά ρατσισμό, διακρίσεις και κοινωνική ένταση.
Η καθημερινότητα αυτών των ανθρώπων γίνεται όλο και πιο δύσκολη, καθώς η κρατική πολιτική συνοδεύεται από ένα δημόσιο αφήγημα που τους παρουσιάζει είτε ως βάρος, είτε ως απειλή. Είναι εύκολο να κατασκευάζεις έναν «άλλον» που φταίει για όλα. Είναι, όμως, ηθικά λάθος και πολιτικά επικίνδυνο.
Αυτό που χρειάζεται η Ελλάδα δεν είναι περισσότεροι αποκλεισμοί. Είναι ένα συνεκτικό σχέδιο ένταξης, βασισμένο στην ισοπολιτεία, τη διαφάνεια και την προοπτική. Ένα πλαίσιο που θα διασφαλίζει τις ασφαλείς διόδους σε συνεργασία με την Ευρώπη, τη νόμιμη παραμονή και τη δυνατότητα ουσιαστικής συμμετοχής των μεταναστών στην κοινωνική, πολιτική και οικονομική ζωή της χώρας.
Η δημοκρατία δεν χτίζεται πάνω στην απομόνωση, αλλά στη συμμετοχή. Και μια κοινωνία δεν μπορεί να προοδεύσει όταν κλείνει τα μάτια στην πραγματικότητα. Οι μετανάστες και οι μετανάστριες είναι εδώ. Συμμετέχουν, εργάζονται, δημιουργούν. Δεν είναι πρόβλημα – είναι μέρος της λύσης.
Η κυβέρνηση έχει την ευθύνη να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων και να υιοθετήσει μια πολιτική που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του σήμερα. Και ο πολιτικός κόσμος, στην Ελλάδα και την Ευρώπη, οφείλει να στηρίξει αυτή τη στροφή προς την ένταξη.
Το μεταναστευτικό είναι κοινωνικό θέμα και ως τέτοιο πρέπει να αντιμετωπιστεί. Η ρητορική του φόβου οδηγεί μόνο σε κοινωνική αποσύνθεση. Αντίθετα, η ένταξη, η σταθερότητα και η συμμετοχή όλων είναι ο μόνος δρόμος για μια δίκαιη, δημοκρατική και βιώσιμη κοινωνία.
