Νόμος για την ενδοοικογενειακή βία στην Κίνα, έπειτα από 20 χρόνια αγώνων
Της Γιαν Φενγκ
Είκοσι χρόνια διήρκεσε η καμπάνια ακτιβιστριών για τα δικαιώματα των γυναικών στην Κίνα, η οποία επιτέλους θεσπίζει για πρώτη φορά νόμο ενάντια στην ενδοοικογνειακή βία. Η πρόκληση που ανοίγεται μπροστά μας είναι αυτός ο νόμος να εφαρμοστεί και να εγγυηθεί την ασφάλεια των γυναικών και παιδιών.
Το 2014, εκδικάστηκε αποζημίωση στην κ. Ντάι, καθώς το δικαστήριο αναγνώρισε πως ο σύζυγός της, κ. Λιου, άσκησε εναντίον της ενδοοικογενειακή βία. Ωστόσο, το ίδιο το δικαστήριο ανέθεσε την επιμέλεια του γιου της στον κ. Λιου, με το σκεπτικό πως έτσι ικανοποιείται το βέλτιστο συμφέρον του ανήλικου, παρότι αποδεδειγμένα εκείνος είχε απαγάγει το παιδί σε ηλικία 17 μηνών. Κατόπιν εξέδωσε ασφαλιστικά μέτρα εναντίον του συζύγου της κ. Ντάι. Ωστόσο, τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, ο κ. Λιου και η οικογένειά του έχουν απαγορεύσει στην κ. Ντάι να δει το παιδί της, ενώ εκείνος δημοσίευσε στο διαδίκτυο προσωπικές πληροφορίες για εκείνη, όπως είναι η διεύθυνση του σπιτιού της. Η υπόθεση αυτή αντανακλά τις αντιφατικές διατάξεις που διέπουν τον πρώτο νόμο κατά της ενδοοικογενειακής βίας, η ισχύς του οποίου ξεκίνησε την 1η Μαρτίου 2016.
Είκοσι χρόνια διεκδικήσεων
Ο κινέζικος νόμος κατά της ενδοοικογενειακής βίας αποτέλεσε την πρώτη ηχηρή νίκη του κινήματος για τα δικαιώματα των γυναικών, η αντίστοιχη καμπάνια διήρκεσε σχεδόν δύο δεκαετίες. Ο νόμος ψηφίστηκε στα τέλη του 2015, είκοσι χρόνια αφότου το Πεκίνο φιλοξένησε το τέταρτο παγκόσμιο συνέδριο του ΟΗΕ για τις γυναίκες. Οι ακτιβίστριες εμπνευσμένες, αλλά και παρακινούμενες, από τις αποφάσεις αυτού του συνεδρίου και όσων ακολούθησαν, ξεκίνησαν να διεκδικούν το δικαίωμά τους να προστατεύονται από την ενδοοικογενειακή βία, προσπάθεια που επιστεγάστηκε από ένα μεταρρυθμιστικό κίνημα το 1998. Το Δίκτυο Ενάντια στην Ενδοοικογενειακή Βία (ADVN, 2000-2014), το οποίο υποστηρίχθηκε από 75 ΜΚΟ, που δραστηριοποιούνται στις 28 από τις 31 επαρχίες της Κίνας, εκπόνησε έρευνες καταγραφής της ενδοοικογενειακής βίας, της στάσης των αστυνομικών και δικαστικών αρχών απέναντι σε αυτά τα περιστατικά, ενώ εφάρμοσε πιλοτικά προγράμματα παρέμβασης σε αστικές και αγροτικές περιοχές. Επιπλέον, πραγματοποίησε καμπάνιες ενημέρωσης, όπως και εκπαιδευτικά προγράμματα κατάρτισης κοινωνικών λειτουργών επαγγελματιών υγείας, αστυνομικών, εισαγγελέων, δικαστών και δημοσιογράφων.
Το 2003, το Δίκτυο κατέθεσε το πρώτο σχέδιο νόμου στο Εθνικό Λαϊκό Κογκρέσο (NPC), το οποίο αποτελεί το νομοπαρασκευαστικό όργανο της Κίνας. Το 2008, η Πανκινεζική Ομοσπονδία Γυναικών, η οποία υποστηρίζεται από την κυβέρνηση, εντάχθηκε στην καμπάνια και κατέθεσε δικό της νομοσχέδιο. Το 2012, η Επιτροπή του Εθνικού Λαϊκού Κογκρέσου περιέλαβε αυτή την πρόταση, στα προπαρασκευαστικά της συμπεράσματα.
Διαβούλευση εν κρυπτώ
Η νομοπαρασκευαστική διαδικασία συνεχίστηκε με την κοινή γνώμη να έχει πλήρη άγνοια για αυτή την ατζέντα. Νέες φεμινίστριες, προκειμένου να διεκδικήσουν επιτάχυνση των διαδικασιών, αλλά και διαφάνεια, διοργάνωσαν δημόσιες εκδηλώσεις, όπως και δρώμενα. Το 2012, στο πλαίσιο της παγκόσμιας εκστρατείας «16 μέρες ακτιβισμού ενάντια στη βία» (25 Νοεμβρίου έως 10 Δεκεμβρίου), καμιά δεκαριά νέες ακτιβίστριες φωτογραφήθηκαν γυμνόστηθες ως «ματωμένες νύφες», ένα δρώμενο που επαναλήφθηκε σε πέντε μεγάλες πόλεις. Κατά την ετήσια συνεδρίαση του NPC, τρεις από αυτές κατέθεσαν στο Κογκρέσο 12.000 υπογραφές, ζητώντας επιτάχυνση της νομοπαρασκευαστικής διαδικασίας και να αναγνωριστεί το δικαίωμα στις γυναίκες να συμμετέχουν σε αυτή.
Αυτά τα γεγονότα καλύφθηκαν από αρκετά εθνικά και διεθνή Μέσα και είναι δημοσιευμένα στο διαδίκτυο, στην κινέζικη και στην αγγλική γλώσσα. Σύμφωνα με δημοσίευμα της διεθνούς έκδοσης των Τάιμς της Νέας Υόρκης «οι κινέζες φεμινίστριες αγανάκτησαν με τον συνεχή αποκλεισμό τους από τις νομοπαρασκευαστικές επιτροπές και διεκδικούν τη θέσπιση νόμου κατά της ενδοοικογενειακής βίας, απαιτώντας ένα σαφές χρονοδιάγραμμα για αυτό με την καμπάνια «Διεκδικώντας διαφάνεια και επίσπευση της διαδικασίας«».
Εγκληματικές παραλείψεις
Η μάχη που έδωσαν οι φεμινίστριες ήταν σκληρή. Τα δύο νομοσχέδια, ένα του Κογκρέσου και ένα της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής, κατατέθηκαν για δημόσια διαβούλευση το 2014 και το 2015. Αυτά είχαν πολλές παραλείψεις: ο ορισμός της «οικογένειας» δεν περιλάμβανε τις περιπτώσεις συμβίωσης, ο ορισμός της βίας περιλάμβανε μονάχα τη σωματική βία, τα ΜΜΕ αποκλείονταν από τους φορείς πρόληψης και κατάρτισης, ενώ οι διατάξεις περί ασφαλιστικών μέτρων δεν όριζαν το ρόλο της αστυνομίας. Για να ακουστεί η φωνή των γυναικών, μέλη φεμινιστικών ΜΚΟ πήγαν στις γειτονιές για να καταγράψουν τις ανάγκες των γυναικών: των ανθρώπων με αναπηρία, των οροθετικών γυναικών, των μεταναστριών, των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας, των λεσβιών, αμφισεξουαλικών και τρανς γυναικών. Μια ομάδα εργασίας ανέλαβε να συλλέξει αυτές τις πληροφορίες και να συντάξεις τροπολογίες επί του νομοσχεδίου. Έτσι, στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης κατατέθηκαν 42.203 παρατηρήσεις από 8.792 άτομα, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη αναθεώρησης του ποινικού δικαίου.
Μία από εκείνους που κατέθεσαν παρατηρήσεις είναι η Λι Γιαν, κρατούμενη στη Σιτσουάν. Έχει καταδικαστεί σε θανατική ποινή για τη δολοφονία του βίαιου συζύγου της, την οποία διέπραξε αφού εξάντλησε τις αντοχές της απευθυνόμενη μάταια για βοήθεια σε παράρτημα της Πανκινεζικης Ομοσπονδίας, αλλά και στην αστυνομία. Η παρέμβασή της στη δημόσια διαβούλευση, προκάλεσε την αντίδραση πολλών φορέων που διεκδίκησαν εξ ονόματός της το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη. Έως και η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ κατέθεσε δήλωση υποστήριξης. Κατόπιν αυτών των πιέσεων το Ανώτατο Δικαστήριο ανέθεσε στο επαρχιακό εφετείο την επανεξέταση της υπόθεσης, και έτσι η ποινή της Λι Γιαν ανεστάλη. Τώρα η υπόθεση της Λι Γιαν αποτελεί δεδικασμένο για τη βελτίωση διατάξεων του νόμου.
Ανεφάρμοστες διατάξεις
Πλέον είμαστε αντιμέτωπες με την πρόκληση να εφαρμοστεί ο νόμος και να συμβάλει στην πρόληψη της βίας, στη δέσμευση των αρμόδιων φορέων πως θα τηρήσουν τις διατάξεις του, στην καταδίκη των δραστών, όπως και στη στήριξη των θυμάτων. Ο νόμος δίνει την ευχέρεια στην αστυνομία σε περίπτωση άσκησης μικρού επιπέδου βίας να επιδώσει προειδοποίηση στον δράστη. Σύμφωνα με καταγγελία γυναίκας από την επαρχία Σάνξι, η αστυνομία ισχυρίστηκε πως δεν γνωρίζει αυτή τη διάταξη και αρνήθηκε να την εφαρμόσει. Τότε, η γυναίκα απευθύνθηκε στο δικαστήριο ζητώντας να εκδώσει ασφαλιστικά μέτρα. Το δικαστήριο τα απέρριψε, με το σκεπτικό πως αυτά θα σημάνουν και τη λύση του γάμου. Όταν έπεσε ξανά θύμα κακοποίησης πήγε στην αστυνομία ζητώντας και πάλι να του επιδοθεί προειδοποίηση για τις πράξεις του. Όταν ο σύζυγός της αρνήθηκε να παραλάβει την προειδοποιητική επιστολή, η αστυνομία σήκωσε και πάλι τα χέρια ψηλά και της δήλωσε πως δεν μπορεί να κάνει κάτι άλλο να τη βοηθήσει. Πήγε και πάλι στο δικαστήριο, όπου κατέθεσε μήνυση. Ο δικαστής έδωσε αντίγραφο των πειστηρίων κακοποίησης του θύματος στο σύζυγό της και της ζήτησε να αποσύρει τη μήνυσή της. Η γυναίκα δεν ένιωθε ασφαλής και πήγε να μείνει σε κάποιους φίλους. Όταν επέστρεψε για να είναι κοντά στο παιδί της, ο σύζυγός της κατέσχεσε το κινητό της και διέγραψε όλες τις επαφές της. Όταν απευθύνθηκε στο τοπικό παράρτημα της Ομοσπονδίας γυναικών, εκπρόσωπος αυτού τη συμβούλεψε να σκεφτεί το γάμο της και να είναι πιο στοργική απέναντι στο σύζυγό της και το παιδί της.
Ίσως πρόκειται για ένα ακραίο περιστατικό. Ίσως και όχι. Αυτό που μας δείχνει είναι πως υπάρχει χάσμα ανάμεσα στις προθέσεις του νομοθέτη και στις πράξεις των φορέων που εφαρμόζουν το νόμο (αστυνομία, δικαστήρια, ομοσπονδία γυναικών).
Τον περασμένο Αύγουστο, η κ. Ντάι, η γυναίκα που έχασε την επιμέλεια του γιου της, μαζί με δέκα ακόμα γυναίκες που βιώνουν παρόμοιες καταστάσεις, έδωσαν συνέντευξη τύπου. Οι εξιστορήσεις τους τράβηξαν την προσοχή των δημοσιογράφων. Φεμινίστριες ενθαρρύνουν θύματα ενδοοικογενειακής βίας να σπάσουν τη σιωπή τους, να δημοσιοποιούν τις ελλείψεις και παραλείψεις του νόμου. Η κατάρτιση συνεχίζεται και έχουμε ξεκινήσει να ενημερώνουμε τους νέους ανθρώπους. Μπορούμε επιτέλους να παρακολουθούμε την εφαρμογή του νόμου, καθώς αυτή έχει την απαραίτητη δημοσιοποίηση.
Μετά από 1.000 μέρες η κ. Ντάι δεν έχει δει ακόμα το παιδί της, ενώ δεν έχει εκδικαστεί ακόμα η έφεσή της.
* Η Γιαν Φενγκ είναι συνιδρύτρια της ΜΚΟ Ισότητα, με έδρα το Πεκίνο, για τα δικαιώματα των γυναικών και την ισότητα των φύλων. Έχει στηρίξει σειρά πρωτοβουλιών για τα δικαιώματα των γυναικών, ενώ είναι ιδρυτικό μέλος του Δικτύου Ενάντια στην Ενδοοικογενειακή Βία. Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο opendemocracy.net στις 29 Νοεμβρίου. Μετάφραση: Ιωάννα Δρόσου.
