Πηγή φωτογραφίας Vatican News
Εκατό τριάντα τρεις καρδινάλιοι εξέλεξαν στο 78ο κονκλάβιο ως 267ο Ποντίφικα τον Ρόμπερτ Φράνσις Πρέβοστ. Για το ποντιφικάτο επέλεξε το όνομα Λέων XIV. O Πρέβοστ προέρχεται από το τάγμα των Αυγουστινών και είναι ο πρώτος αμερικανός Πάπας, με σπουδές στη Θεολογία, το Κανονικό Δίκαιο, και με πτυχίο στις Μαθηματικές Επιστήμες. Χαρακτηριστικό ασυνήθιστο και ενδιαφέρων συνδυασμός σπουδών, θεωρώντας το σαν δείγμα «συμφιλίωσης» των μαθηματικών ( έκφραση της ανθρώπινης λογικής) και της μεταφυσικής διάστασης της θρησκευτικής πίστης. Πώς μπορεί να συμφιλιωθεί η επιστήμη με την πίστη; Ο Πασκάλ μας καλούσε να πιστέψουμε στον θεό μέσω συλλογισμού, που λίγα χρόνια αργότερα θα ονομαζόταν «πιθανοτικός», ενώ ο Κουρτ Γκέντελ χρησιμοποίησε την τυπική λογική για να προτείνει οντολογική απόδειξη της ύπαρξης του θεού.
Εσωτερική και εξωτερική ειρήνευση
Με το εμβληματικό και έντονα συμβολικό εισαγωγικό μήνυμα «εν ειρήνη υμίν», ο Πάπας Λέων XIV, στην πρώτη δημόσια τοποθέτηση του, φάνηκε να προσκαλεί, πρώτα απ’ όλα, για εσωτερική ειρήνευση ενός «μυστικιστικού σώματος» της εκκλησίας το οποίο εμφανίζεται διαιρεμένο.
Ο Πάπας Φραγκίσκος αφήνει μια δυναμική κληρονομιά, όχι όμως ενιαία. Ο Πάπας Πρέβοστ αναγνωρίζει το πρόβλημα και το διαχειρίζεται φορώντας, στην πρώτη εμφάνιση του στο μπαλκόνι του Βατικανού, το κόκκινο επικάλυμμα πάνω στα λευκά άμφια, προκειμένου να καθησυχάσει τους ορφανούς του συντηρητικού γερμανού Πάπα Ράτσινγκερ. Ενώ για να επισημάνει τη συνέχεια στα χνάρια του Φραγκίσκου, επιλέγει την αναφορά στη «συνοδικότητα», συνώνυμο σε γενικές γραμμές του «δημοκρατικού» που αντιπροσωπεύει, δυνητικά, τηνπιο ανατρεπτική καινοτομία, σε θεσμικό επίπεδο.
Από την προέλευση του (ΗΠΑ) και τη μακροχρόνια αποστολική του δράση (Περού), ο νεοεκλεγής προκαθήμενος είναι ευαίσθητος στις γεωπολιτικές εξελίξεις: στην πρώτη του εμφάνιση επικαλέστηκε πολλές φορές τη λέξη «ειρήνη», διευκρινίζοντας «αφοπλισμένη και αφοπλιστική» (σημαντική και όχι προφανής επισήμανση), και ως καλός Αυγουστινιανός δήλωσε ότι το «κακό δεν θα επικρατήσει», έκφραση που δεν μπορεί παρά να εκτιμηθεί θετικά από όσους κλαυθμυρίζουν ότι η εκκλησία του Φραγκίσκου υπήρξε ελάχιστα προσεκτική στα θέματα της αιωνιότητας.
Η επιλογή του ονόματος Λέων εμπεριέχει συμβολισμούς και ιστορικές αναφορές. Στην ιστορική εικονογραφία βρίσκουμε ένα λιοντάρι που σταμάτησε τον Αττίλα και έσωσε τη Ρώμη, ένα λιοντάρι που έστεψε τον Καρλομάγνο, το λιοντάρι έπρεπε να αντιταχθεί στον Λούθηρο. Πάνω από όλα η ιστορική αναφορά/σύνδεση με τον προγενέστερο πάπα Λέοντα τον ΧΙΙΙ του τέλους του 19ου αιώνα, που αναφέρεται ως ιδρυτής και διαμορφωτής του Κοινωνικού Δόγματος της Εκκλησίας, όπως αυτό αποτυπώνεται και εκφράζεται στην εγκύκλιο Rerum Novarum του 1891, που σε συνέχεια της προγενέστερης εγκυκλίου Quod apostolici mumeris του 1878, που συγκροτούν την κανονιστική αντιμετώπιση της καθολικής εκκλησίας απέναντι στις νέες κοινωνικές ανισότητες που δημιουργούσε η εγκαθίδρυση της βιομηχανικής επανάστασης. Στο κείμενο της εγκυκλίου, που έχει καταγραφεί στα χρονικά ως ιστορικό σημείο καμπής για την εκκλησία, αναφέρεται ότι «ο εργοδότης πρέπει να αναγνωρίσει στον εργαζόμενο τον “δίκαιο μισθό”, μια “δίκαιη αποζημίωση”», υπό την προϋπόθεση ότι ο εργαζόμενος θα ήταν «λιτός και συμπεριφερόταν καλά»… Το έτος δημοσίευσης της Rerum Novarum συμπίπτει με το έτος ίδρυσης του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος και τις νέες κοινωνικές συνθήκες.
Οι αντιδράσεις
Οι αντιδράσεις στις θέσεις του Πρέβοστ από την αμερικανική αντιδραστική νέο-δεξιά εκφράστηκαν πριν από την εκλογή του, από τον Στίβ Μπάνον, ιδεολόγο του Τραμπ. Σε συνέντευξή του είχε δηλώσει: «Πιστεύω ότι ένα από τα αουτσάιντερ, δυστυχώς αντιπροσωπεύει έναν από τους πιο προοδευτικούς και κοντά στη γραμμή του Φραγκίσκου». Ένας «woke» και «μαρξιστής» πάπας. Αμερικανός, αλλά που δεν βάζει, όμως, πρώτα την Αμερική –MAGA (make America great again).
Ως καρδινάλιος ο Ρόμπερτ Πρέβοστ, τώρα Πάπας Λέων XIV, δεν δίστασε να επικρίνει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θέσεις της αμερικανικής κυβέρνησης, ειδικά στο θέμα της καταπολέμησης της μετανάστευσης και της χριστιανικής αγάπης. Συγκεκριμένα, στο social X, επέκρινε τον αντιπρόεδρο Τζ. Ντ. Βανς, γράφοντας: «Ο Τζ. Ντ. Βανς κάνει λάθος! ο Ιησούς δεν μας ζητά να κάνουμε μια κατάταξη της αγάπης μας για τους άλλους», σε απάντηση τοποθέτησης του Βανς, που είχε γράψει: «κάποιος πρέπει να αγαπά πρώτα την οικογένειά του, μετά τον πλησίον του, μετά την κοινότητά του, μετά τους συμπολίτες του και, τέλος, τον υπόλοιπο κόσμο. Η Αριστερά αντιστρέφει εντελώς αυτή την ιδέα».
Τη Δευτέρα 12 Μαΐου, μπροστά σε περίπου 3.000 εργαζόμενους στα μέσα ενημέρωσης, ο Πάπας θέλησε να υπενθυμίσει ότι η ελευθερία του Τύπου είναι το πρώτο θύμα κάθε πολέμου: «Επιτρέψτε μου να επαναλάβω σήμερα την αλληλεγγύη της εκκλησίας προς τους δημοσιογράφους που φυλακίστηκαν επειδή προσπάθησαν να πουν την αλήθεια και να ζητήσω επίσης την απελευθέρωση όλων φυλακισμένων δημοσιογράφων. Αφοπλίζοντας τις λέξεις είναι το πρώτο βήμα για τον αφοπλισμό της Γης».
Είναι σκόπιμο, σε κάθε περίπτωση, να επισημανθεί ότι παρά τις καινοτομίες ο χρονικός ορίζοντας της καθολικής εκκλησίας δεν συμπίπτει, απαραίτητα, με εκείνον της πολιτικής. Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από ένα εμμονικό «παροντισμό» (presentism) και η επιφυλακτικότητα για τις εξελίξεις είναι φρόνιμη προσέγγιση.
Αυτό μπορεί να είναι λίγο απογοητευτικό, για όσους αναζητούν ηθική ή και πολιτική καθοδήγηση από την εκκλησιαστική ηγεσία. Είναι μόνο μια υπενθύμιση του επείγοντος και της ανάληψης δεσμεύσεων από όλους, για μια πιο δίκαιη κοινωνία, εδώ και τώρα.
