Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σε δύο εμβληματικές αποφάσεις του την Τρίτη που μας πέρασε, καταδίκασε για πρώτη φορά τη συστηματική πολιτική επαναπροωθήσεων προσφύγων που ασκεί η ελληνική κυβέρνηση, τόσο στον Έβρο όσο και στα νησιά του Αιγαίου.
Ενοχλητική λεπτομέρεια, η κυβέρνηση καταδικάστηκε μόνο στη μία από τις δύο υποθέσεις (A.R.E), και είναι αυτή που αφορούσε περιστατικό επαναπροώθησης Τουρκάλας από τον Έβρο τον Μάϊο 2019 επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, την οποία χειρίστηκε το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες. Στην άλλη υπόθεση (G.R.J.), από εσφαλμένους δικονομικούς χειρισμούς, το Δικαστήριο, παρότι δέχθηκε ότι δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο ότι έφθασαν πράγματι πρόσφυγες στη Σάμο στις 8 Σεπτεμβρίου 2020 και ότι επαναπροωθήθηκαν τουλάχιστον 2 ανήλικοι την επόμενη στην Τουρκία, δεν μπόρεσε να δεχθεί, πέραν πάσης αμφιβολίας, ότι ο συγκεκριμένος προσφεύγων ήταν ένας από αυτούς.
Έτσι έγινε το ιστορικό ατύχημα να καταδικαστεί η Ελλάδα για επαναπροωθήσεις επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ και όχι επί κυβέρνησης ΝΔ, που βιομηχανοποίησε τη συγκεκριμένη πρακτική με τη συστηματική χρησιμοποίηση liferafts και την εγκατάλειψη προσφύγων στα τουρκικά παράλια. Όχι ότι δεν έγιναν επαναπροωθήσεις επί ΣΥΡΙΖΑ. Αλλά με τον τρόπο που η πρακτική αυτή γιγαντώθηκε, απαξιώνοντας ακόμη και την ανθρώπινη ζωή, από τον Μάρτιο του 2020 και εφεξής, όχι.
Από τις εν λόγω αποφάσεις, θα πρέπει να προσεχθούν επίσης δύο σημεία:
Το πρώτο η ένοχη σιωπή, τόσο της ελληνικής κυβέρνησης, όσο και των επίσημων ελεγκτικών μηχανισμών. «Αρνούμαι τα πάντα» η τακτική της κυβέρνησης: τα βίντεο και οι φωτογραφίες που προσκομίζετε και δείχνουν τους ανθρώπους που μετέπειτα εξαφανίστηκαν, αφού συνελήφθησαν από τις ελληνικές αρχές, δεν φέρουν ημερομηνία, ώρα, μεταδεδομένα, δεν είναι τα πρωτότυπα, αλλά αυτά που έχουν σταλεί σε άλλα κινητά τηλέφωνα ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Βέβαια αυτοί που θα έπρεπε να ελέγξουν τις φωτογραφίες, τα βίντεο, τα κινητά τηλέφωνα, τα μεταδομένα, είναι καταρχήν οι αυτουργοί των εγκληματικών αυτών πράξεων.
Ή όσοι έχουν θεσμικό ρόλο να τους ελέγξουν. Με την εξαίρεση των ανεξάρτητων αρχών μας, του Συνήγορου του Πολίτη και της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, που καταγράφονται στις δύο αποφάσεις, μαζί με όλους τους επίσημους διεθνείς φορείς και οργανισμούς, τόσο του ΟΗΕ όσο και του Συμβουλίου της Ευρώπης, οι λοιποί φορείς δυστυχώς αδρανούν, αν δεν συσκοτίζουν και συγκαλύπτουν τις εγκληματικές πρακτικές που λαμβάνουν χώρα στα ελληνικά σύνορα, όπως η μη ανεξάρτητη Εθνική Αρχή Διαφάνειας.
Ως προς τη δικαστική εξουσία; Η πρώτη υπόθεση, για την οποία αποφάνθηκε το Δικαστήριο, χαρακτηρίστηκε παράδειγμα αναποτελεσματικότητας της δικαστικής διαδικασίας. Και πώς να μην είναι, όταν η σχετική καταγγελία, χωρίς να λάβει υπόψη κατάθεση αυτόπτη μάρτυρα δικηγόρου, απορρίφθηκε από τον αρμόδιο εισαγγελέα με την παραδοχή ότι η ελληνική αστυνομία δεν προβαίνει ποτέ (ζαμέ) σε τέτοιες πράξεις επαναπροώθησης προς την Τουρκία.
Το δεύτερο σημείο που πρέπει να προσεχθεί από τις αποφάσεις, είναι η διαπίστωση για τη δημιουργία εχθρικού περιβάλλοντος ως προς τους υπερασπιστές δικαιωμάτων προσφύγων στη χώρα.
Στην απόφαση A.R.E. καταγράφεται ότι καμία από τις πολυάριθμες καταγγελίες δεν έχει ξεπεράσει ποτέ το προκαταρκτικό στάδιο διερεύνησης. Αντίθετα, γνωρίζουμε ότι εκκρεμούν δικαστικές διαδικασίες, όσο και παρενοχλήσεις με ελέγχους νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, σε βάρος των προσώπων που έχουν προβεί σε αυτές τις καταγγελίες. Πέρα από δικαστικές διαδικασίες που εκκρεμούν στο Δικαστήριο της Μυτιλήνης (η γνωστή υπόθεση της μίας εκ των δύο κολυμβητριών συμβόλων της αλληλεγγύης του 2015-2016), εκκρεμεί βέβαια δικαστική διαδικασία στο Δικαστήριο της Κω, κατά:
- του ανθρώπου που εκπροσωπεί την οργάνωση Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι που παρενέβη ως τρίτο μέρος στη διαδικασία ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, θεωρούμενη, όπως εδώ και πάρα πολλά χρόνια στο Συμβούλιο της Ευρώπης, ως αξιόπιστος φορέας υπεράσπισης δικαιωμάτων του ανθρώπου και
- του ανθρώπου που εκπροσωπεί την οργάνωση Aegean Boat Report, η οποία και δημοσίευσε τις επίμαχες φωτογραφίες και βίντεο, οι οποίες εξετάστηκαν επισταμένα από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (στην υπόθεση G.R.J), ώστε να μην μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο ότι έγινε η συγκεκριμένη επαναπροώθηση.
Παρά ταύτα, και οι δύο κατηγορούνται ως διακινητές, ο πρώτος με βαριούς περιοριστικούς όρους (ο όρος της απαγόρευσης ενασχόλησης με την οργάνωση που εκπροσωπεί, μετά από κατακραυγή, απαλείφθηκε –εξάλλου παρεμβαίνει ως τρίτο μέρος και ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου), ενώ σε βάρος του δεύτερου εκκρεμεί ένταλμα σύλληψης στη Νορβηγία.
Μετά τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, αναμένουμε την απόκριση τόσο της κυβέρνησης, όσο και των ελεγκτικών μηχανισμών και ιδίως της δικαστικής εξουσίας.
