ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΧΟΥΛΙΟ ΓΚΑΜΠΙΝΑ, ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ
ΣΤΗΝ ΑΡΓΕΝΤΙΝΗ
** Οι προτεραιότητες της νέας κυβέρνησης και ο οικονομικός στραγγαλισμός
Με πολλές λαϊκές προσδοκίες, αλλά έχοντας να αντιμετωπίσει και μια σειρά από σημαντικά προβλήματα, αναλαμβάνει καθήκοντα την Τρίτη η νέα κεντροαριστερή αργεντίνικη κυβέρνηση του Αλμπέρτο Φερνάντες. Ο Χούλιο Γκαμπίνα, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο πανεπιστήμιο του Ροζάριο, μιλάει στην «Εποχή» για την τεράστια κοινωνική καταστροφή που προκάλεσε η κυβέρνηση Μάκρι, την κρίση ρευστότητας, τις διαπραγματεύσεις με το ΔΝΤ για το χρέος, και την επόμενη μέρα.
Τη συνέντευξη πήρε
ο Δημήτρης Γκιβίσης
Ποια είναι η κατάσταση στην Αργεντινή μετά τα τέσσερα χρόνια σκληρού νεοφιλελευθερισμού από την κυβέρνηση Μάκρι;
Η κατάσταση είναι πολύ άσχημη, με έναν υψηλό πληθωρισμό κοντά στο 60% για το 2019 και πρόβλεψη για 40% το 2020, ο οποίος επιδεινώνεται από την ύφεση, που θα επιφέρει μείωση του ΑΕΠ κατά 3% το 2019, και θα δημιουργήσει συρρίκνωση το 2020, ιδίως στο βιομηχανικό τομέα που για δεκαεπτά μήνες έχει πτώση της παραγωγικής του ικανότητας. Στα τέσσερα χρόνια της κυβέρνησης Μάκρι υπήρξε συνεχόμενη οικονομική συρρίκνωση. Ο κύριος αντίκτυπος αυτής της κατάστασης είναι η ανεργία, που σύμφωνα με τις τελευταίες μετρήσεις ανέρχεται στο 10,6% και βρίσκεται σε άνοδο. Το ένα τρίτο του εργατικού δυναμικού εργάζεται χωρίς νόμιμη σύμβαση και κοινωνική ασφάλιση, και αν προσθέσουμε τους άνεργους και τους υποαπασχολούμενους, φτάνουμε στο 50% του εργατικού δυναμικού που αντιμετωπίζει μεγάλα προβλήματα με την απασχόληση και το εισόδημά του. Το δημόσιο χρέος αυξήθηκε κατά 100 δισεκατομμύρια δολάρια, δηλαδή όσος είναι ο μηχανισμός χρηματοδότησης της κυβέρνησης Μάκρι. Η ανισότητα και η φτώχεια αυξήθηκαν δραματικά, και το 35,6% του πληθυσμού βρίσκεται κάτω από τα όρια της φτώχειας σύμφωνα με μέτρηση στα μέσα του 2019. Οι επιπτώσεις από την οικονομική ύφεση εξαπλώνονται σε πολλούς τομείς.
Οι προσδοκίες για τη νέα κυβέρνηση
Πολλοί προσδοκούν μια επιστροφή στις πολιτικές του «προοδευτικού κύκλου». Ποια είναι η γνώμη σου; Τι περιθώρια έχει ο Φερνάντες για να ασκήσει μια φιλολαϊκή πολιτική;
Ο Φερνάντες πρέπει να ανταποκριθεί σε αυτή την προσδοκία για να αποφύγει ένα κοινωνικό ξέσπασμα, που δεν έχει εκδηλωθεί ακόμα εν αναμονή της κυβερνητικής αλλαγής. Αν η Αργεντινή δεν «μολύνθηκε» από τις περιφερειακές κοινωνικές συγκρούσεις, αυτό οφείλεται στις προσδοκίες που υπάρχουν από την νέα κυβέρνηση. Για να γίνει αυτό, θα πρέπει επειγόντως να εφαρμόσει πολιτικές με στόχο να ανακτηθεί το επίπεδο της οικονομικής δραστηριότητας που στηρίζεται στην ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς. Για να το πετύχει θα πρέπει να αντιμετωπίσει τις απαιτήσεις των ισχυρών τομέων του ντόπιου και του εξωτερικού κεφαλαίου, που πιέζουν για δημοσιονομική προσαρμογή και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις ενάντια στην πλειοψηφία της κοινωνίας. Δεν θα είναι εύκολο να εφαρμόσει τις πολιτικές του «προοδευτικού κύκλου», αφού η κοινωνική και πολιτική δεξιά ήδη οργανώνονται. Ας μην ξεχνάμε, ότι η δεξιά φτάνει στο 45%, αν στο 40% του Μάκρι προσθέσουμε και τις ψήφους των μικρότερων κομμάτων.
Ποιες θα πρέπει κατά τη γνώμη σου να είναι οι κυβερνητικές προτεραιότητες;
Επείγει να επιλυθεί το πρόβλημα της φτώχειας, που μέχρι το τέλος του χρόνου υπολογίζεται ότι θα φτάσει στο 40%, συμπεριλαμβανομένων των αναγκών σε τρόφιμα, αφού η πείνα καθιστά δύσκολη την καθημερινή ζωή περίπου 16.000.000 ανθρώπων. Επίσης, να είναι άμεση η ενίσχυση του λαϊκού εισοδήματος: μισθοί, συντάξεις, και κοινωνικά επιδόματα. Πρέπει να ενθαρρυνθεί η κατανάλωση για την πλειοψηφία του πληθυσμού. Αυτό είναι το 80% της τρέχουσας μακροοικονομικής εξίσωσης, λόγω των χαμηλών επενδύσεων και του μικρού όγκου του εξωτερικού εμπορίου. Από την άποψη της οικονομικής πολιτικής, πρέπει να αυξηθούν οι εξαγωγές και να διαφοροποιηθούν, παρόλο που αυτό δεν είναι εύκολο. Η αύξηση των εξαγωγών θα έρθει μόνο αν αυξηθούν οι επενδύσεις, κάτι που είναι δύσκολο αν δεν δημιουργηθούν ευνοϊκές συνθήκες για το ποσοστό κέρδους, σε αντίθεση με τον «προοδευτικό κύκλο». Η διαφοροποίηση απαιτεί τον προγραμματισμό του παραγωγικού μοντέλου με βάση έναν νέο προσανατολισμό, κάτι που δεν υπάρχει εδώ και δεκαετίες στην Αργεντινή.
Η κρίση ρευστότητας και το ΔΝΤ
Πώς μπορεί η νέα κυβέρνηση να αντιμετωπίσει την κρίση ρευστότητας;
Αυτό θα το λύσει με την έκδοση νομίσματος και με την αναβολή των πληρωμών του δημόσιου χρέους. Η Αργεντινή είναι σε επιλεκτική αδυναμία πληρωμής, η οποία πρέπει να παραταθεί λόγω της αδυναμίας αντιμετώπισης των ληξιπρόθεσμων οφειλών. Αυτό θα επιδεινώσει τις δυνατότητες χρηματοδότησης στην κεφαλαιαγορά, στην πραγματικότητα η χώρα θα πρέπει να επεξεργαστεί την οικονομική της πολιτική χωρίς να καταφύγει σε εξωτερική πίστωση, και να ευνοήσει μια δυναμική διαδικασία συσσώρευσης με βάση τις δημόσιες επενδύσεις, η οποία είναι δυνατή μόνο με την καθυστέρηση της πληρωμής των τόκων και του κεφαλαίου του χρέους, πέρα από μια προοδευτική φορολογική μεταρρύθμιση. Επιπλέον, πρέπει να μεταρρυθμιστεί το τραπεζικό σύστημα, το οποίο χρονολογείται από την εποχή της δικτατορίας με το νόμο περί χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων του 1977, προκειμένου να προωθηθούν μηχανισμοί για την κοινωνικοποίηση των τραπεζών, με κοινωνική συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων. Ταυτόχρονα, πρέπει η κυβέρνηση να προχωρήσει στον έλεγχο των συναλλαγματικών ισοτιμιών και του εξωτερικού εμπορίου, πράγμα που σημαίνει την επανεθνικοποίηση των λιμανιών και των μεταφορών. Επίσης, είναι καθοριστικής σημασίας ο έλεγχος του πληθωρισμού, και αυτό απαιτεί να δοθεί σκληρή μάχη με τα κερδοσκοπικά κυκλώματα που αυξάνουν τις τιμές, γεγονός που θα δημιουργήσει σε μια πολύ ισχυρή αντίσταση από τους οικονομικά δυνατούς.
Τι μπορεί να πετύχει ο Φερνάντες στις διαπραγματεύσεις με το ΔΝΤ για το χρέος;
Το χρέος είναι μη πληρωτέο. Το 2020 λήγουν ομόλογα αξίας 63 δισ. δολαρίων. Μόνο σε ξένο νόμισμα το χρέος που λήγει το 2020 είναι 32 δισ. δολάρια, ενώ το εμπορικό πλεόνασμα είναι 15 δισ. δολάρια, που εφόσον ενεργοποιηθεί η οικονομία θα μειωθεί, καθώς η τοπική βιομηχανική παραγωγή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγόμενες εισροές. Δεν υπάρχουν αρκετά χρήματα για την κάλυψη του χρέους, γεγονός που οδηγεί στην αθέτηση ή στην αναστολή των πληρωμών, συμφωνηθέντων ή όχι. Προς το παρόν, ο Φερνάντες λέει ότι δεν θα απαιτηθούν εκταμιεύσεις για το υπόλοιπο της συμφωνίας που υπέγραψε το ΔΝΤ με την κυβέρνηση Μάκρι. Μέχρι σήμερα έχουν εκταμιευτεί 44,149 δισ. δολάρια από τα συνολικά 57 δισ. Έχει πει επίσης ότι το χρέος δεν θα πληρωθεί μέχρι να ανακάμψει η αργεντίνικη οικονομία. Με τις δύο αυτές δηλώσεις, προβλέπεται μια σκληρή σύγκρουση με το ΔΝΤ. Οι διαπραγματεύσεις έχουν ήδη ξεκινήσει, μπορεί να επιτευχθεί μια περίοδος αναστολής αλλά χωρίς να γίνουν λιγότερες παραχωρήσεις σχετικά με τους όρους, που περιλαμβάνουν μια σειρά από αντιδραστικές μεταρρυθμίσεις στα εργασιακά, στις συντάξεις και στη φορολογία, με την επιφύλαξη μιας βαθιάς δημοσιονομικής προσαρμογής απέναντι στις κοινωνικές δαπάνες. Το χρέος είναι ένας μηχανισμός κυριαρχίας. Επιβάλλεται να γίνει ένας διεξοδικός έλεγχος με την συμμετοχή των πολιτών, για να καθοριστεί η νομιμότητα όλων των χρεών, των νέων υπό την κυβέρνηση Μάκρι, και των προηγούμενων από τη δικτατορία του 1976.
Τι θα κάνει η νέα κυβέρνηση με την Mercosur; Ο Φερνάντεζ έχει πει ότι την αμφισβητεί.
Πρόκειται περισσότερο για ένα πολιτικό παρά για οικονομικό ζήτημα, δεδομένου ότι στα θέματα εμπορίου, τόσο η Αργεντινή όσο και η Βραζιλία, έχουν πολύ στενές σχέσεις και θα δράσουν ρεαλιστικά πέρα από τις πολιτικές διαμάχες. Το πρόβλημα είναι ότι όλες οι κυβερνήσεις των κρατών μελών έχουν έναν έντονο φιλελευθερισμό, μια αντίληψη για ανοιχτό και ελεύθερο εμπόριο, και έναν δεξιό και υπέρ των ΗΠΑ προσανατολισμό. Η διεθνής ένταξη της Αργεντινής πιθανώς θα καθοριστεί από μια πιο προσεκτική προσέγγιση με το Μεξικό, και από την παγίωση των οικονομικών δεσμών με την Κίνα και την Ρωσία, μεταξύ άλλων.
Σημ: Ο Χούλιο Γκαμπίνα είναι πρόεδρος στο Ίδρυμα Κοινωνικής Έρευνας και Πολιτικής FISYP, διευθυντής του Ινστιτούτου Μελετών και Εκπαίδευσης της Αυτόνομης Κεντρικής Ένωσης Εργαζομένων, πρόεδρος στην Εταιρεία Πολιτικής Οικονομίας και Κριτικής Σκέψης της Λατινικής Αμερικής (SEPLA), και μέλος του Ακαδημαϊκού Συμβουλίου της ATTAC Αργεντινής.
