Από την εβδομαδιαία εφημερίδα «der Freitag». Ο Μαρξ κρατάει ένα πλακάτ, που γράφει «Η προστασία του κλίματος είναι ταξική πάλη».
Το Βερολίνο αλλά και οι γερμανικές πρεσβείες ανά τον κόσμο ετοιμάζονται να γιορτάσουν την ημέρα της επανένωσης στις 3 του Οκτώβρη, χωρίς τον ενθουσιασμό και τις ψευδαισθήσεις που συνόδευαν άλλοτε αυτή την επέτειο. Οι λόγοι για την εμφανώς «πεσμένη διάθεση» είναι πολλοί και κανένα από τα παραδοσιακά κόμματα δεν φαίνεται να έχει έτοιμες απαντήσεις. Το ίδιο αμήχανα, στατικά και με μια επικίνδυνα ιδεοληπτική προσκόλληση σε λογικές του παρελθόντος δείχνει να αντιμετωπίζει και τις σύγχρονες προκλήσεις η τραπεζική-βιομηχανική ελίτ της χώρας, την ώρα που εκατομμύρια νεολαίοι απαιτούν να αλλάξει επιτέλους το «σύστημα».
Του Δημήτρη Σμυρναίου
Φτάνει η «εβδομάδα της επανένωσης». Στις 3 Οκτώβρη η Γερμανία θα γιορτάσει την «ημέρα της ενότητάς» της, 29 χρόνια μετά από εκείνο τον Οκτώβρη, που ο Χέλμουτ Κολ έβλεπε να ολοκληρώνεται, με διαδικασίες εξπρές και παρά τις ανησυχίες πολλών Ευρωπαίων, αυτό που είχε βάλει στο μυαλό του από την πρώτη μέρα «πτώσης του τείχους» 11 μήνες νωρίτερα: Να «προσαρτήσει» ουσιαστικά την ανατολική στη δυτική Γερμανία.
Στο Βερολίνο, πάντως, το κλίμα κάθε άλλο παρά εορταστικό μοιάζει. Η πολιτική αστάθεια συνεχίζεται, η οικονομική ύφεση χτυπά δυνατά την πόρτα, η κοινωνία μοιάζει όσο ποτέ διχασμένη και κανείς δεν πιστεύει πλέον ούτε σε άμεσες λύσεις, ούτε στα «ανθισμένα τοπία», που υποσχόταν κάποτε ο «καγκελάριος της ενοποίησης».
Η σημερινή πραγματικότητα επιβεβαιώνει ότι οι πληγές της ενοποίησης παραμένουν ανοικτές, οι κοινωνικές ανισότητες διογκώνονται, οι Γερμανοί και στις δύο άλλοτε πλευρές του τείχους γκρινιάζουν περισσότερο από ότι θα το ήθελαν οι κυβερνήτες τους. Αλλά, όταν για παράδειγμα επίσημες στατιστικές επιβεβαιώνουν ότι πάνω από 1,5 εκατομύριο άνθρωποι εξαρτώνται από συσσίτια, είναι λογικό να υπάρχει λόγος για γκρίνια.
Όταν η βιομηχανία συνεχίζει να επικαλείται το προβάδισμα της Κίνας και των ΗΠΑ, για να ζητήσει ακόμα πιο ευέλικτες μορφές εργασίας κι ακόμα περισσότερη κρατική προστασία, για να μπορέσει να ανταγωνιστεί τους γίγαντες του παγκόσμιου εμπορίου, τότε οι ανησυχίες δεν μπορεί να είναι αδικαιολόγητες.
Συσπείρωση βιομηχάνων
Όταν ο υπουργός Οικονομίας και δεξί χέρι της Μέρκελ, Πέτερ Αλτμάιερ έκανε στις αρχές του χρόνου λόγο για μια «εθνική βιομηχανική στρατηγική» πολλοί από τους φανατικούς της «αγοράς» αναρωτήθηκαν, πού εξαφανίστηκαν οι φιλελεύθερες καταβολές του. Αυτές τις ημέρες, η συντηρητική «ντι Βελτ» αποκαλύπτει ότι εννέα μεγάλες γερμανικές βιομηχανίες, υπό την ομπρέλα της Deutsche Bank, επεξεργάζονται πλέον στρατηγικές στενότερης συνεργασίας, με στόχο το «εθνικό συμφέρον». Μιλάμε φυσικά για την ίδια την τράπεζα, αλλά και ονόματα όπως Daimler, Siemens, Lufthansa, SAP, Bayer, Axel Springer γερμανικό χρηματιστήριο…
Καλύπτουν, δηλαδή, σχεδόν όλο το φάσμα της οικονομικής δραστηριότητας και επιδιώκουν να μειώσουν την απόσταση, που αισθάνονται ότι τους χωρίζει από άλλες οικονομίες σε μια περίοδο, που όλοι προβλέπουν σύννεφα ύφεσης πάνω από τη χώρα. Εξυπακούεται ότι αυτό δεν μπορεί φυσικά να σημαίνει καλύτερες συνθήκες εργασίας ή καλύτερες αμοιβές, αφού το κλασσικό αφήγημα της «ανταγωνιστικότητας», όπως το ψέλνουν οι νεοφιλελεύθεροι εγκέφαλοι σε ολόκληρη την Ευρώπη, περνά πρωτίστως μέσα από τη μείωση του κόστους της εργασίας. Φυσικά, στις σχετικές της «αποκαλύψεις» η γερμανική εφημερίδα κάνει λόγο για ζητήματα ,όπως αξιοποίηση νέων τεχνολογιών, καλύτερη εκπαίδευση και εξειδίκευση των εργαζομένων, εφαρμογή ευρεσιτεχνιών και περισσότερες επενδύσεις. Ειδικά για τις επενδύσεις, έχει μεγάλο ενδιαφέρον να δει κανείς το επόμενο διάστημα αν η κυβέρνηση, η οποία εδώ και μια πενταετία τουλάχιστον κατηγορείται για τον πολύ χαμηλό δείκτη των δημοσίων επενδύσεων, θα προχωρήσει τώρα σε «δώρα» προς συγκεκριμένες βιομηχανίες, που αποτελούν κατά κάποιο τρόπο και «σημαίες» της γερμανικής υπεροχής.
Αντιδράσεις, πάντως, εκφράζονται ήδη από τους αποκαλούμενους μικρομεσαίους, οι οποίοι φοβούνται ότι ένα τέτοιο σχέδιο αποσκοπεί απλά στην ενίσχυση μεγάλων καρτέλ και θα απειλήσει ακόμα περαιτέρω τη δική τους ύπαρξη. Αλλοι πάλι, που έχουν διαβάσει τις σχετικές προτάσεις του κειμένου, το οποίο φέρει τη σφραγίδα του επικεφαλής της Deutsche Bank, Κρίστιαν Σιούινγκ, μιλούν για αοριστολογίες και αναρωτιούνται πώς η ηγεσία μιας τράπεζας, που έχει εμπλακεί σε διάφορες σκοτεινές υποθέσεις και κάθε τόσο φημολογείται μια πιθανή κατάρρευσή της μπορεί να αναλάβει ένα τέτοιο ηγεμονικό ρόλο και μάλιστα με τις ευλογίες της κυβέρνησης.
Μπίζνες με το κλίμα;
Ένας τομέας, που σίγουρα θα μπορούσε να δώσει ώθηση στη γερμανική οικονομία αφορά τις πράσινες τεχνολογίες. Εδώ όμως η γερμανική βιομηχανία φαίνεται ότι έχασε κάποια στιγμή την ευκαιρία να αναλάβει ρόλο παγκόσμιου πρωταγωνιστή, με πιο χαρακτηριστικό το παράδειγμα της αυτοκινητοβιομηχανίας. Όσο και αν οι Γερμανοί αρέσκονται να σημειώνουν την πρωτοπορία προϊόντων «made in Germany» αυτό δεν ισχύει πλέον για όλους τους τομείς. Ισως εκεί να οφείλεται και το γεγονός ότι τα περιβόητα μέτρα της κυβέρνησης Μέρκελ για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, για τα οποία γράφαμε την περασμένη εβδομάδα, απογοήτευσαν τελικά όταν έγιναν γνωστές οι λεπτομέρειές τους στον επιστημονικό κόσμο. Για μια χώρα ηγέτη της ευρωζώνης θεωρούνται και λίγα και δειλά και καθυστερημένα, αλλά προφανώς εδώ έχουμε να κάνουμε και με τις δυνατότητες της γερμανικής βιομηχανίας να κάνει ένα μεγάλο «πράσινο άλμα», χωρίς να αναγκαστεί να ρίξει το περιθώριο κέρδους της. Οι καταδίκες μέσα στην περασμένη εβδομάδα τόσο της Daimler όσο και της Volkswagen από δύο διαφορετικές αρχές για σκάνδαλα, που σχετίζονται με τη χειραγώγηση της αγοράς, απόρροια του Dieselgate δείχνουν ότι πίσω από τη λαμπερή της βιτρίνα η γερμανική «ατμομηχανή» έχει δομικά προβλήματα.
Σε κάθε περίπτωση, όμως, η κλιματική κρίση θα επιβάλει αλλαγές και για τις μεγάλες επιχειρήσεις, αλλά και για τους πολίτες. Κάποιοι βλέπουν αυτές τις αλλαγές φοβικά και επικρίνουν τους διαδηλωτές για τη σωτηρία του πλανήτη ως «δούρειους ίππους» για μια μεγάλη μπίζνα. Η αντίληψη αυτή δεν είναι απλά ηττοπαθής, αλλά και βαθιά οπισθοδρομική. Η σύγχρονη Αριστερά θα πρέπει από τη μια να στηρίξει τις προτάσεις της επιστημονικής κοινότητας για δραστικά και γενναία μέτρα προστασίας της ζωής στον πλανήτη, αλλά παράλληλα να φροντίσει έτσι ώστε αυτές οι αλλαγές να μην «χρεωθούν» στους απλούς πολίτες. Να αποτελέσουν την αφορμή για μια δίκαιη ανακατανομή του πλούτου, για μια νέα προσέγγιση του ορισμού της «ανάπτυξης», που οι νεοφιλελεύθεροι συνεχίζουν να τη βλέπουν μόνο αριθμητικά και να επιδιώξει έτσι να κάνει πράξη αυτό που ακούγεται σε πάρα πολλές αν όχι σε όλες τις διαδηλώσεις της Παρασκευής. Να απαιτήσει να αλλάξει το «σύστημα» με δικαιοσύνη για τη μεγάλη πλειοψηφία των κατοίκων του πλανήτη.
Oπως σημείωνε η εφημερίδα «ντερ Φράιταγκ» πριν από λίγες μέρες η αριστερά (συνολικά όχι το κόμμα) αρχίζει να συνειδητοποιεί την ταξικότητα του προβλήματος της κλιματικής αλλαγής και προσπαθεί να το εκλαϊκεύσει, να το βάλει στη δημόσια πολιτική συζήτηση. Να εξηγήσει δηλαδή, ότι για την περιβαλλοντική κρίση ευθύνονται ασύμμετρα περισσότερο οι πολύ πλούσιοι, αλλά θα χτυπηθούν πάλι ασύμμετρα πολύ χειρότερα οι φτωχοί. Αν το κατανοήσει αυτό η κοινωνία θα είναι σε θέση να ζητήσει να πληρώσουν οι κύριοι φταίχτες.
Μπροστά στο νεοφιλεύθερο «πατριωτισμό» των βιομηχάνων η αριστερά θα πρέπει να βρει να αντιπαραθέσει μια παγκόσμια προοδευτική αντιπρόταση, η οποία όπως φαίνεται έχει πολλές πιθανότητες να κερδίσει τη νέα γενιά.
