ΑΠΕΠΛΕΥΣΕ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΤΟ ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΛΟΙΟ «ΑΜΠΕΪΓ ΜΑΡΕΝΓΚΟ»(ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΡΑΠΑΝΗΣ/EUROKINISSI)
Ο απόπλους του γαλλικού ερευνητικού από το Ηράκλειο επαναφέρει τη διαφορά για την υφαλοκρηπίδα στην Ανατολική Μεσόγειο. Στην Αθήνα, η αντιπαράθεση αφορά τη γαλλική διακοίνωση προς την Τουρκία, τη χρηματοδότηση του έργου και το δημόσιο όφελος.
Το απόγευμα της Τρίτης 10 Νοεμβρίου, το υπό γαλλική σημαία ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo απέπλευσε από το Ηράκλειο με κατεύθυνση τη θαλάσσια περιοχή νοτιοανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου. Αποστολή του είναι να συγκεντρώσει στοιχεία για τον βυθό κατά μήκος της σχεδιαζόμενης ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης–Κύπρου. Το πρόγραμμα προβλέπει βαθμονόμηση του εξοπλισμού, γεωτεχνικές δειγματοληψίες και δοκιμές. Τα ευρήματα θα χρησιμοποιηθούν στον λεπτομερή σχεδιασμό της εγκατάστασης του καλωδίου.
Λίγες ώρες μετά τον απόπλου, η Τουρκία εξέδωσε δική της NAVTEX, στην οποία υποστήριξε ότι οι έρευνες αφορούν περιοχή της τουρκικής υφαλοκρηπίδας και ότι θα γίνουν με τη συγκατάθεση των τουρκικών αρχών. Η Αθήνα απάντησε με αντι-NAVTEX λίγο μετά τα μεσάνυχτα της 11ης Νοεμβρίου. Χαρακτήρισε άκυρη την τουρκική αγγελία και δήλωσε ότι σημαντικό μέρος των γραμμών έρευνας βρίσκεται εντός της ελληνικής ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας. Πηγές του ελληνικού ΥΠΕΞ ανέφεραν ότι οι μόνες χώρες στις οποίες υποβλήθηκε αίτημα άδειας εργασιών ήταν η Ελλάδα και η Κύπρος.
Τι υποστηρίζει η Άγκυρα
Η τουρκική αντίδραση είχε εκδηλωθεί πριν από τον απόπλου. Στις 6 Νοεμβρίου, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι γαλλικό πλοίο επρόκειτο να πραγματοποιήσει μη αδειοδοτημένη θαλάσσια επιστημονική έρευνα σε περιοχή που η Άγκυρα θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της. Επικαλέστηκε τις συντεταγμένες που είχε κοινοποιήσει στον ΟΗΕ τον Μάρτιο του 2020 και ανέφερε ότι η διαδικασία για τη χορήγηση συγκατάθεσης εκκρεμούσε. Στις 10 Νοεμβρίου, η τουρκική NAVTEX παρουσίασε πλέον τη συγκατάθεση και τον συντονισμό ως δεδομένα.
Το τουρκικό SSBülten συνέδεσε την ανακοίνωση της 6ης Νοεμβρίου με το Abeille Marengo, παρότι το τουρκικό ΥΠΕΞ δεν κατονόμαζε το πλοίο. Αντιπαρέβαλε τις αγγελίες Ηρακλείου, Λάρνακας και Αττάλειας και κατέγραψε τη σχεδιαζόμενη πορεία από την Κρήτη προς την Κύπρο, μέσω της θαλάσσιας περιοχής της Κάσου και της Καρπάθου. Η τουρκόφωνη έκδοση του Euronews έδωσε βάρος στην ένσταση της Άγκυρας περί έρευνας χωρίς άδεια, καταγράφοντας παράλληλα τις αδειοδοτικές ενέργειες της ελληνικής πλευράς. Τα δύο δημοσιεύματα αφορούν την πρώτη τουρκική αντίδραση, πριν από τον απόπλου.
Στη διπλωματική αντιπαράθεση έχει προστεθεί η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του ΣΚΑΪ για τη διακοίνωση, η Αθήνα αντιμετωπίζει τη γαλλική επικοινωνία ως ενημέρωση, χωρίς αίτημα άδειας ή αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας. Το πλήρες κείμενο της διακοίνωσης δεν ήταν διαθέσιμο στις πηγές που εξετάστηκαν. Η ακριβής διατύπωσή του έχει σημασία, καθώς η Αθήνα μιλά για ενημέρωση και η Άγκυρα για συντονισμό και συγκατάθεση.
Ας σημειωθεί πως η Meridiam – γαλλική επενδυτική εταιρεία με έδρα το Παρίσι, η οποία ειδικεύεται στη χρηματοδότηση, την ανάπτυξη και τη μακροχρόνια διαχείριση έργων υποδομής- στην ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης–Κύπρου κατέχει το 66% της Great Sea Interconnector Α.Ε., της εταιρείας που έχει αναλάβει την υλοποίηση και τη λειτουργία του έργου, ενώ ο ΑΔΜΗΕ διατηρεί το υπόλοιπο 34%. Την κατασκευή και την εγκατάσταση του καλωδίου έχει αναλάβει η επίσης γαλλική Nexans. Η Meridiam δραστηριοποιείται εδώ και χρόνια και στην Τουρκία, όπου έχει επενδύσει μαζί με την τουρκική Rönesans σε νοσοκομειακές υποδομές στα Άδανα, το Γιοζγκάτ και το Ελαζίγκ.
Η διαφορά για τις έρευνες στον βυθό
Οι NAVTEX είναι αγγελίες προς ναυτιλλομένους. Η ανταλλαγή τους καταγράφει τη διαφωνία για την αρμοδιότητα στην περιοχή, ενώ η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας παραμένει χωριστό ζήτημα. Το άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει το δικαίωμα πόντισης υποβρύχιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα. Η ρητή διάταξη περί συναίνεσης για τη χάραξη της διαδρομής αφορά τους αγωγούς.
Στην παρούσα φάση, η Άγκυρα χαρακτηρίζει τις εργασίες του πλοίου θαλάσσια επιστημονική έρευνα και στηρίζει σε αυτόν τον χαρακτηρισμό την αξίωσή της για προηγούμενη συγκατάθεση. Ο ΑΔΜΗΕ περιγράφει τις έρευνες ως μέρος των τεχνικών εργασιών για τον σχεδιασμό της διασύνδεσης, ενώ η ελληνική αντι-NAVTEX αμφισβητεί την τουρκική αξίωση αρμοδιότητας στην περιοχή των ερευνών.
Οι θέσεις των ελληνικών κομμάτων
Η κυβέρνηση της ΝΔ παρουσιάζει τη διασύνδεση ως έργο εθνικής και ευρωπαϊκής στρατηγικής σημασίας. Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου υποστήριξε στη Βουλή ότι το έργο θα τερματίσει την ηλεκτρική απομόνωση της Κύπρου και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικής επέκτασης προς το Ισραήλ. Η επέκταση αφορά τον ευρύτερο σχεδιασμό του έργου. Η αποστολή του Abeille Marengo αφορά το σκέλος Κρήτη–Κύπρος.
Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (Ε.ΛΑ.Σ.) επικρίνει τους κυβερνητικούς χειρισμούς για τη γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα. Ο Αλέξης Τσίπρας, μιλώντας στις 9 Νοεμβρίου στο ITV Ιωαννίνων, χαρακτήρισε τη διακοίνωση «μείζονα υποχώρηση». Επικαλέστηκε το προηγούμενο της Κάσου, όπου είχε παρεμποδιστεί το ιταλικό ερευνητικό πλοίο, και υποστήριξε ότι η πόντιση υποβρύχιου καλωδίου αποτελεί δικαίωμα για την άσκηση του οποίου δεν απαιτείται άδεια ή προηγούμενη ενημέρωση των γειτονικών χωρών, διακρίνοντας την περίπτωση του καλωδίου από εκείνη του αγωγού. Ρεπορτάζ του Euro2day για τη συνέντευξη Τσίπρα.
Το ΠΑΣΟΚ τάσσεται υπέρ της υλοποίησης του έργου στο πλαίσιο του Δικαίου της Θάλασσας. Στις 3 Νοεμβρίου, ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος Δημήτρης Μάντζος υποστήριξε ότι δεν απαιτείται ούτε τουρκική άδεια ούτε ειδική γραπτή γνωστοποίηση με συντεταγμένες και χάρτες. Αμφισβήτησε έτσι και την επάρκεια της κυβερνητικής διάκρισης ανάμεσα στην ενημέρωση και το αίτημα άδειας.
Ο ΣΥΡΙΖΑ, με ανακοίνωση στις 10 Νοεμβρίου, έβαλε στο επίκεντρο τη γαλλική διακοίνωση. Κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι με τον χειρισμό της έδωσε στην Τουρκία ρόλο συνομιλητή και έθεσε το ερώτημα αν η διαδικασία συνιστά έμμεση αποδοχή του τουρκολιβυκού μνημονίου. Το ελληνικό ΥΠΕΞ επιμένει ότι το αίτημα αδειοδότησης υποβλήθηκε αποκλειστικά στις ελληνικές και κυπριακές αρχές.
Η Νέα Αριστερά, σε προγενέστερη ανακοίνωση, αναγνώρισε την ενεργειακή και γεωπολιτική σημασία του έργου, θέτοντας ως όρους τη διαφάνεια, το δημόσιο όφελος και την αποφυγή οικονομικής επιβάρυνσης των πολιτών. Ζήτησε απαντήσεις για τη χρηματοδότηση και τη βιωσιμότητα, καθώς και κοινό σχέδιο με την Κυπριακή Δημοκρατία στη βάση του διεθνούς δικαίου.
Το Γραφείο Τύπου του ΚΚΕ εξέδωσε σχόλιο στις 10 Νοεμβρίου για τη γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία. Ζητά να δημοσιοποιηθεί το πλήρες περιεχόμενό της και αμφισβητεί τον κυβερνητικό χαρακτηρισμό της ως «γενικής μορφής ενημέρωσης», επισημαίνοντας ότι για την ενημέρωση των ναυτιλλομένων είχε ήδη εκδοθεί NAVTEX. Κατά το ΚΚΕ, η διακοίνωση δίνει στην Τουρκία τη δυνατότητα να διεκδικεί δικαιοδοσία στην ελληνική υφαλοκρηπίδα και, με ευθύνη της κυβέρνησης, η Γαλλία «χρίστηκε μεσολαβητής σε ένα μεγάλο παζάρι σε βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας». Το πλήρες σχόλιο του ΚΚΕ.
H ανάρτηση του Αλέξη Χαρίτση συμπυκνώνει και κεντράρει στον πυρήνα του ζητήματος
Ο πρώην Πρόεδρος της Νέας Αριστεράς έκανε μια ανάρτηση χθες βράδυ που θέτει το δάχτυλο επί τον τύπον των ήλων:
“Το καλώδιο-θηλιά
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη είναι η κυβέρνηση των «Μεγάλων Ιδεών».
Το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου είναι μία ακόμα από αυτές.
Ένα πανάκριβο και με ιδιαίτερες τεχνικές δυσκολίες ενεργειακό έργο παρουσιάστηκε ως σύμβολο της γεωπολιτικής αναβάθμισης της χώρας και της ισχύος της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μόνο που και αυτή η «Μεγάλη Ιδέα» μετατρέπεται σιγά σιγά σε θηλιά.
Η κυβέρνηση έχει επενδύσει τόσο πολύ πολιτικά στην υλοποίηση του συγκεκριμένου έργου, ώστε κάθε αμφισβήτηση της σκοπιμότητάς του καταδικάζεται ως υπονόμευση των εθνικών συμφερόντων. Και κάθε εμπόδιο στην κατασκευή του μετατρέπεται, αυθαίρετα, σε δοκιμασία της αποφασιστικότητας της χώρας απέναντι στην Τουρκία.
Το αποτέλεσμα είναι ένας επικίνδυνος εγκλωβισμός.
Συζητάμε διαρκώς πώς θα προχωρήσει το καλώδιο, πώς θα αντιμετωπιστούν οι τουρκικές αντιδράσεις, ποιος θα εκδώσει τις αναγκαίες NAVTEX και ποιος θα επιδείξει –αν είναι δυνατόν!– μεγαλύτερη πυγμή.
Δεν συζητάμε όμως το θεμελιώδες ερώτημα: γιατί πρέπει να κατασκευαστεί το συγκεκριμένο καλώδιο;
Έχει αποδειχθεί ότι η διασύνδεση των 1.000 MW είναι η οικονομικά και ενεργειακά καλύτερη επιλογή για την Κύπρο, σε σύγκριση με την ανάπτυξη εγχώριας παραγωγής, ΑΠΕ και συστημάτων αποθήκευσης;
Δικαιολογείται μια επένδυση σχεδόν 2 δισ. ευρώ, με τεράστιες τεχνικές δυσκολίες λόγω του μεγάλου βάθους πόντισης αλλά και της εξαιρετικά σύνθετης και ποικιλόμορφης μορφολογίας του βυθού, κάτι που συνεπάγεται σοβαρό κίνδυνο υπερβάσεων κόστους;
Γιατί η κυβέρνηση ανέλαβε μέσω του ΑΔΜΗΕ ένα έργο που ο αρχικός ιδιώτης επενδυτής αδυνατούσε να χρηματοδοτήσει;
Και γιατί πρέπει να επιβαρυνθούν οι καταναλωτές και μάλιστα πριν καν ολοκληρωθεί;
Όμως, το ζήτημα δεν είναι μόνο πόσο θα κοστίσει το έργο.
Αλλά και σε ποιο ενεργειακό μέλλον επενδύουμε.
Στην αποκεντρωμένη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ, με τοπικά δίκτυα, συστήματα αποθήκευσης και παραγωγή κοντά στην κατανάλωση ή σε μια πανάκριβη διασύνδεση ως μονόδρομο;
Και τελικά, ποιο προσδοκώμενο όφελος μπορεί να δικαιολογήσει την έκθεση της χώρας σε μια τόσο επικίνδυνη γεωπολιτική αντιπαράθεση;
Και κυρίως, γιατί συγχέεται η σκοπιμότητα αυτής της επένδυσης με την υπεράσπιση των ελληνικών δικαιωμάτων στη θάλασσα;
Στα ερωτήματα αυτά η κυβέρνηση δεν απαντά.
Η συζήτηση κινείται αποκλειστικά γύρω από τη γεωπολιτική σημασία του έργου.
Και η προοδευτική και αριστερή αντιπολίτευση όμως φαίνεται να πέφτει στην παγίδα.
Αντί να αμφισβητήσει την κυβερνητική στρατηγική στον πυρήνα της, εγκαλεί τον κ. Μητσοτάκη για ανεπαρκή αποφασιστικότητα απέναντι στην Τουρκία.
Αντί να αμφισβητήσει μια αδιέξοδη (ενεργειακά, οικονομικά, αλλά και γεωπολιτικά) επιλογή, απαιτεί μεγαλύτερη αποφασιστικότητα στην υλοποίησή της.
Και αντί να συζητάμε αν το έργο είναι βιώσιμο, πόσο τελικά θα μας κοστίσει και ποιος θα πληρώσει το μάρμαρο, συζητάμε για τα κυριαρχικά δικαιώματα.”
Τι μένει να φανεί
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εγκρίνει επιχορήγηση 657 εκατ. ευρώ για την πρώτη ηλεκτρική σύνδεση της Κύπρου με το ευρωπαϊκό δίκτυο. Η επανέναρξη των ερευνών δοκιμάζει στην πράξη αν μπορεί να ολοκληρωθεί η αποτύπωση της διαδρομής στις περιοχές όπου συγκρούονται οι αξιώσεις Αθήνας και Άγκυρας. Μέχρι το πρωί της 11ης Νοεμβρίου είχε επιβεβαιωθεί ο απόπλους του ερευνητικού πλοίου. Παρέμενε αδιευκρίνιστο αν το πλοίο είχε αρχίσει τις έρευνες στο επίμαχο τμήμα της διαδρομής.
