Επιστρέφοντας στο Κάιρο της παιδικής ηλικίας

Κώστας Φέρρης, Πέρσα Κουμούτση «Η γέφυρα των λεμονιών», εκδόσεις Ποταμός, 2023

 

Σούμπρα, φτωχογειτονιά του Καΐρου. Εκεί γεννιέται το 1935 ο Τάκης, εκεί θα μεγαλώσει, εκεί θα γνωρίσει και θα αγαπήσει τον κινηματογράφο, εκεί θα ονειρευτεί να ταξιδέψει στην Ελλάδα και να ασχοληθεί με αυτόν. Και από εκεί θα ξεκινήσει για την Αλεξάνδρεια, το 1957, για να πάρει το ατμόπλοιο Κορινθία που θα τον πάει στην Αθήνα.

Ένα αυτοβιογραφικό σενάριο του Κώστα Φέρρη, ξαναγραμμένο σε μορφή αφηγήματος είναι Η γέφυρα των λεμονιών: μια ιστορία που αποτυπώνει, όχι μόνο τα πρώτα 22 χρόνια της ζωής του σκηνοθέτη του Ρεμπέτικου και των Δύο φεγγαριών τον Αύγουστο, αλλά και όλη την κατάσταση και το κλίμα στο Κάιρο εκείνης της εποχής.

Η Γέφυρα των Λεμονιών, η Κούμπρι ελ Λεμούν, είναι η παλιά σιδερένια γέφυρα που συνδέει το αστικό κέντρο του Καΐρου με τη Σούμπρα: μια «συνοικία της φτωχολογιάς, με αμυδρή ταξική διαστρωμάτωση και έντονη αλληλεγγύη που ξεπερνούσε τις εθνικές, φυλετικές ή θρησκευτικές της διαφορές, σε αντίθεση με τη χλιδή και τον κοσμοπολιτισμό στις περιοχές των πλουσίων της Ηλιούπολης και της Αλεξάνδρειας».

Καθώς ο Φέρρης θυμάται εκείνα τα χρόνια και εκείνο το Κάιρο, στις σελίδες του βιβλίου σκιαγραφούνται όλα αυτά που υπήρξαν ο κόσμος της παιδικής και νεανικής ηλικίας του: τα σπίτια και οι αυλές της γειτονιάς, ο (Δεύτερος Παγκόσμιος) Πόλεμος και οι «εθελοντές στον Αγγλικό στρατό της Μέσης Ανατολής», η «πολυεθνική άτακτη συμμορία» των τριών επτάχρονων («ο εβραϊκής καταγωγής Νταβίντ, ο Σαλάχ ο Αιγύπτιος και ο Τάκης ο Έλληνας»), η εκστατική ανακάλυψη του σινεμά, η Αλεξάνδρεια («η αστική μεγαλοπρέπεια υπογραμμίζεται με την παρουσία μελαμψών ανδρών που υπηρετούν την οριενταλίζουσα αποικιοκρατία»), το ζεϊμπέκικο του πατέρα, οι πρώτοι έρωτες, η στιγμή που «ο λαός της Αιγύπτου έχει αρχίσει να ξεσηκώνεται πλέον για τα καλά κατά του κατακτητή που απομυζούσε το βιός του», οι διαδηλώσεις και η καταστολή, τα συνθήματα «Ζήτω η Αίγυπτος» και «Κάτω οι Άγγλοι», η ελπίδα («Θα διώξουμε επιτέλους τους Εγγλέζους από το κανάλι»), η εκδίωξη του βασιλιά Φαρούκ, η φωνή του Νάσερ στο ραδιόφωνο να αναγγέλλει την εθνικοποίηση της Διώρυγας του Σουέζ, αλλά και ο Μιχάλης Κακογιάννης και ο Σεσίλ ντε Μιλ και ο νεαρός που προσπαθεί να ρουφήξει το σινεμά δουλεύοντας ως κομπάρσος. Το Κάιρο, η Αίγυπτος, απ’ όπου τελικά ο Τάκης/Φέρρης θα φύγει το 1957, αφήνοντας όμως πίσω, όπως λέει και ο ίδιος, την ψυχή του.