Νατάσα Παπαδοπούλου Τζαβέλλα «Πάνος Τζαβέλλας – από ατσάλι και βελούδο», επιμέλεια: Αναστασία Βούλγαρη, εκδόσεις Παπαζήση, 2025
Τα τραγούδια και η παρουσία του Πάνου Τζαβέλλα ήταν ένα από εκείνα τα πράγματα που σημάδεψαν τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης, καθώς το όνομά του ταυτίστηκε με την εποχή της αναβίωσης των αντάρτικων τραγουδιών, μετά από δεκαετίες απαγόρευσης, χωρίς όμως το έργο του να περιορίζεται μόνο σε αυτό.
Την ιστορία, την προσωπικότητα και το έργο του Πάνου Τζαβέλλα έρχεται να μας θυμίσει τώρα το βιβλίο Πάνος Τζαβέλλας – από ατσάλι και βελούδο, που έγραψε η Νατάσα Παπαδοπούλου Τζαβέλλα, η οποία έζησε και δούλεψε μαζί με τον Τζαβέλλα από το 1971, οπότε γνωρίστηκαν, μέχρι τον θάνατό του, στις 26 Ιανουαρίου του 2009.
Ο Πάνος Τζαβέλλας γεννήθηκε στην Κοζάνη το 1925. Μέλος της ΕΠΟΝ, συνελήφθη, βασανίστηκε και φυλακίστηκε το 1945 και το 1946, και το 1948 κατάφερε να διαφύγει στο βουνό και να ενταχθεί στον Δημοκρατικό Στρατό. Τραυματίστηκε το 1949 («έχασα το πόδι μου. Μου το αφαίρεσαν χωρίς να το ξέρω. Ξύπνησα και δεν είχα πια πόδι»), συνελήφθη από τον στρατό και καταδικάστηκε σε θάνατο. Μένει στη φυλακή μέχρι το 1959 («για να μην πεθάνω στα χέρια τους, με απολύουν τέλη του 1959») και το 1961 μεταβαίνει σε νοσοκομείο της Μόσχας. Επιστρέφει στην Ελλάδα το 1964, παίζει μουσική σε κάθε είδους μαγαζιά. Στη χούντα εντάχθηκε στο ΠΑΜ, συνελήφθη και καταδικάστηκε σε 20 χρόνια φυλακή. Αποφυλακίστηκε το 1971 λόγω ανηκέστου βλάβης της υγείας του.
Μετά τη Μεταπολίτευση, ο Τζαβέλλας, παράλληλα με τη δημιουργία του δικού του, προσωπικού έργου, αφοσιώνεται και στη διάσωση και διάδοση των τραγουδιών του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Όπως λέει ο ίδιος, «κατά τη διάρκεια της φυλάκισής μου επί χούντας, διαπίστωσα ότι τα νέα παιδιά δεν γνώριζαν τίποτα για τα τραγούδια της Εθνικής Αντίστασης. Και στη φυλακή μού ήρθε η ιδέα να καλύψω αυτό το κενό. […] Άρχισα, λοιπόν, να γράφω και να συλλέγω όλα αυτά τα τραγούδια, νότα προς νότα». Μετά το 1974, λοιπόν, αρχίζει να γράφει την ιστορία του το «Αντάρτικο λημέρι». Χρόνια με έντονη πολιτιστική δραστηριότητα, μουσική και ποίηση, συναυλίες μέσα κι έξω από την Ελλάδα, συνεργασίες με σημαντικούς καλλιτέχνες.
Όλη αυτή την καλλιτεχνική και πολιτική ιστορία, αλλά και την προσωπικότητα του Τζαβελλα κάτω από τη σκηνή, αποτυπώνει στο βιβλίο της η «σύντροφός του στη ζωή και στο τραγούδι» Νατάσα Παπαδοπούλου Τζαβέλλα, συνδυάζοντας μάλιστα τις πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις της με κείμενα του ίδιου του Τζαβέλλα και θυμίζοντάς μας, με τον τρόπο αυτό, μια ολόκληρη εποχή.
Επιπλέον, στο πλούσιο παράρτημα του βιβλίου υπάρχει πλήρης εργογραφία του Πάνου Τζαβέλλα, φωτογραφίες από τα εξώφυλλα όλων των δίσκων του, ποιήματά του και στίχοι τραγουδιών, αναφορές σε βιβλία και περιοδικά, κείμενα για τον Τζαβέλλα, φωτογραφίες, αφίσες, αποσπάσματα από τον φάκελό του στην Ασφάλεια και άλλα υλικά.
info:
Το βιβλίο θα παρουσιαστεί την Πέμπτη 22 Ιανουαρίου, στις 6.30 μμ, στην αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός». Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης, ιστορικός, ο Δημήτρης Πατέλης, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πολυτεχνείο Κρήτης και ο Ανδρέας Μάρκου, συνθέτης, μουσικολόγος. Αποσπάσματα από το βιβλίο θα διαβάσουν οι ηθοποιοί Γεωργία Ζώη και Κώστας Ζωγραφόπουλος. Την εκδήλωση θα συντονίσει η λογοτέχνις και επιμελήτρια του βιβλίου Αναστασία Βούλγαρη. Τραγούδια του Τζαβέλλα θα ερμηνεύσει το μουσικό σύνολο Ρωμιοσύνη.
