Extract of non-spaces #3, 2021, 120×150 εκ., mixed media on MDF board
Καλλιτέχνιδα: Κατερίνα Μπότσαρη
Εμπλουτίζοντας το κείμενο του Μπρεχτ «Ερωτήσεις ενός εργάτη που διαβάζει», επιχειρούμε να κατανοήσουμε και να εξηγήσουμε την πρόσφατη απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο μέσω του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ελεγχόμενο από την πολιτική ηγεσία) απέρριψε το αίτημα του σκηνοθέτη Γιώργου Λάνθιμου, για ολιγόωρη χρήση του χώρου της Ακρόπολης, ως τόπου γυρισμάτων της τελευταίας κινηματογραφικής του ταινίας «Βugonia» με το αιτιολογικό ότι «τα πτώματα δεν ταιριάζουν με την Ακρόπολη».
Ας δούμε όμως τα πράγματα από την αρχή παρατηρώντας το περιβάλλον και την πολιτική συγκυρία, κάτω από την οποία συνέβη το γεγονός, που αντικειμενικά σήκωσε πολλή σκόνη, συζήτηση και αρνητικά σχόλια. Έχει προηγηθεί η επίθεση από ακροδεξιό βουλευτή του κόμματος Νίκη στην Εθνική Πινακοθήκη με το σπάσιμο έργων καλλιτέχνη που συμμετείχε σε περιοδική έκθεση, φανατικοί χριστιανοί επιχειρούν να διακόψουν παραστάσεις γνωστού περφόρμερ σε Θεσσαλονίκη, Τρίκαλα και άλλες επαρχιακές πόλεις και όλα αυτά μέσα σε συνθήκες ευρύτερης κοινωνικής έντασης καθώς μεγάλο μέρος του λαού αγωνίζεται να επανέλθει στο προσκήνιο μέσα από τις κινητοποιήσεις που γεννήθηκαν από το έγκλημα των Τεμπών.
Το κλίμα, λοιπόν, φαίνεται να είναι ζοφερό -με φωτεινή εξαίρεση τα Τέμπη- και εντάσσεται στην ευρύτερη «μαύρη» περίοδο που ζούμε παγκοσμίως (Τραμπ, άνοδος ακροδεξιάς και φασιστικών κομμάτων, γενοκτονία του Ισραήλ στην Παλαιστίνη). Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η απόφαση του ΥΠΠΟ, δια του ΚΑΣ, να απορρίψει για ξεκάθαρα αισθητικούς-ιδεολογικούς λόγους το αίτημα για χρήση του χώρου του Λόφου του Παρθενώνα, γεννά τουλάχιστον προβληματισμό έως και αποστροφή, καθώς φανερώνει την κτητική – καθεστωτική λογική που διέπει το Υπουργείο για τα δημόσια μνημεία – πέρα βέβαια από τη φοβική και καχύποπτη στάση του απέναντι σε ό,τι έχει να κάνει με έργα του σύγχρονου πολιτισμού που δεν υπηρετούν το νεοφιλελεύθερο modus vivendi.
Ο Λάνθιμος μέσα του
Τα παραπάνω γίνονται αντιληπτά και από τα λόγια του Μιχάλη Τιβέριου, μέλους του ΚΑΣ και προέδρου της Ακαδημίας Αθηνών, ο οποίος, εξηγώντας τους λόγους άρνησης σε τηλεοπτική του εμφάνιση, δηλώνει:
«Ο Λάνθιμος είναι ένα μεγάλο όνομα και για τον κινηματογράφο και για την Ελλάδα γι’ αυτό η πρότασή του μας προβλημάτισε πάρα πολύ στο ΚΑΣ. Το να γεμίσουμε τον Παρθενώνα πτώματα κατά την άποψη μας δεν ταιριάζει με αυτό που αντιπροσωπεύει ο Παρθενώνας». Και συνεχίζει: «Επειδή είναι όμως ο Λάνθιμος του προτείναμε εναλλακτικές λύσεις στον Φιλοπάππου, γύρω από την Ακρόπολη ή στην Αρεοπαγίτου. Να βάλει τα πτώματα αυτά και να έχει φόντο απέναντι την Ακρόπολη, το οποίο δεν φαίνεται να έγινε δεκτό από τους συνεργάτες του κύριου Λάνθιμου».
Εδώ το μέλος του ΚΑΣ, πάει ένα βήμα παρακάτω τον συλλογισμό και με όρους λογοκρισίας υποδεικνύει το πού επιτρέπεται και πού όχι να κινηματογραφεί ο Λάνθιμος και ποιός χώρος είναι κατάλληλος και συμβατός για τα κινηματογραφικά γυρίσματα με ύφος επιθεωρητή άλλων σκοτεινών εποχών.
Περί ασυμβατότητας
Σίγουρα δεν τασσόμαστε υπέρ της άκρατης εμπορευματοποίησης των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων, όπως έχει γίνει στο παρελθόν κατά κόρον από αυτή τη κυβέρνηση (διαφημίσεις προϊόντων, αυτοκινήτων, γυρίσματα γλυκανάλατων ταινιών επίπλαστης πραγματικότητας) με συνέπειες όχι πάντα επωφελείς για τις τοπικές κοινωνίες και κοινότητες (υπερτουρισμός, καταστροφή περιβάλλοντος, αύξηση ενοικίων, gentrification, εκτοπισμός κατοίκων).
Ωστόσο, πέρα από τον αδέξιο επικοινωνιακό χειρισμό από πλευράς ΥΠΠΟ με διαρροές και ανακρίβειες σε φίλια κυβερνητικά μμε για τη διάρκεια και το περιεχόμενο των γυρισμάτων, αυτό που χρειάζεται να επισημανθεί και να μας προβληματίσει είναι η αναδυόμενη συντηρητικοποίηση και επιστροφή στο τρίπτυχο πατρίδα-θρησκεία-οικογένεια, που εκφράζεται από τους επίσημους κρατικούς φορείς. Είναι η επικίνδυνη επιχείρηση λογοκρισίας μη αρεστών έργων και η υποβοήθηση/ανοχή από πλευράς κράτους στην εκδήλωση τέτοιων ενεργειών από οργανωμένες ομάδες μίσους, ρατσισμού και μισαλλοδοξίας. Είναι η «λογική» πως ό,τι δεν συμβαδίζει με τις αξίες της αρχαιολατρείας και προγονολατρείας μιας κατασκευασμένης εθνικής ταυτότητας, δεν επιτρέπεται να εκτίθεται και να δίνει νέο νόημα στα μνημεία του σήμερα.
Όλα τα παραπάνω συνοψίζονται στο δογματικό λεκτικό της απάντησης του ΚΑΣ στο αίτημα παραχώρησης ότι «οι σκηνές που προτείνεται να κινηματογραφηθούν στον μνημειακό χώρο είναι ασύμβατες με τους συμβολισμούς που εκπέμπει και τις αξίες που προβάλλει η Ακρόπολη και ιδιαιτέρως ο Παρθενώνας, ως ένα οικουμενικό μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς».
Εμείς, θα θέλαμε να θυμίσουμε στο ΚΑΣ και το ΥΠΠΟ τα λόγια του Μπρεχτ: «Ποιος έχτισε τη Θήβα την εφτάπυλη; Στα βιβλία δεν βρίσκεις παρά των βασιλιάδων τα ονόματα. Οι βασιλιάδες κουβάλησαν τ’ αγκωνάρια;».
Όπου Θήβα, βάλτε Ακρόπολη. Και σίγουρα υπάρχουν πολλά πτώματα θαμμένα στο μνημείο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς μας.
