Ξεκινάω το σημείωμά μου με τη συνάντηση στη Βαρκελώνη, την οποία συγκάλεσε ο ισπανός πρωθυπουργός. Ήταν μία πολύ καλή πρωτοβουλία. Μπράβο στον Σάντσεθ που κρατά τόσο σθεναρή στάση στο θέμα του πολέμου και παραδειγματίζει και άλλους, μπράβο σε όσους και όσες κρατούν την ίδια στάση, μπράβο σε όσους και όσες ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμά του. Για έναν απλό λόγο: γιατί η Μαύρη Διεθνής αντιμετωπίζεται μόνο με αντίστοιχη διεθνή δικτύωση. Η διάθεση αλληλοϋποστήριξης και συνεργασίας είναι εμφανής στο δεξιό ημισφαίριο, είναι ώρα να γίνει εμφανής και στο αριστερό ημισφαίριο. Είτε μιλάμε για την ενότητα των προοδευτικών/δημοκρατικών δυνάμεων (βλ. Τσίπρας) είτε για το Λαϊκό Μέτωπο (βλ. Χαρίτσης) είτε για τη συνεργασία των δυνάμεων από την αριστερή Σοσιαλδημοκρατία μέχρι την Αριστερά (βλ. Σακελλαρίδης) μιλάμε για το ίδιο πράγμα.
Φυσικά οι πολιτικές συμμαχίες εκφράζουν κοινωνικές συμμαχίες, κάτι που βλέπουμε καθαρά στη χώρα μας. Μας κυβερνά μια κοινωνικοπολιτική συμμαχία κάθε είδους βολεμένων με το στάτους κβο: επιχειρηματίες και ιδιοκτήτες με την κοινωνική τους ενδοχώρα, από τη μια, συντηρητικοί και φοβισμένοι από τις αλλαγές που επέφερε η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση και απορρύθμιση. Κοινοί τους εχθροί, όσοι επιδιώκουν αλλαγές προς την αντίθετη κατεύθυνση διαταράσσοντας είτε τη νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία είτε τα πολιτισμικά θεμέλια που χρησιμεύουν ως αντιστάθμισμα στην κοινωνία της διακινδύνευσης. Όπως γίνεται αντιληπτό, τα δύο μεγάλα συστατικά αυτής της συμμαχίας εμφορούνται από διαφορετικές ιδεολογίες: οι μεν από τον νεοφιλελευθερισμό, ή τα συστατικά του στοιχεία που προβάλλονται ως κοινός νους, οι δε από τον συντηρητισμό, ή από τα αντίστοιχα συστατικά στοιχεία που προβάλλονται ως «φυσικές» ιδέες. Δηλαδή, με λίγα λόγια, μας κυβερνά μια ετερόκλητη συμμαχία, με εσωτερικές ιδεολογικές και κοινωνικοοικονομικές εντάσεις, εμφανώς μεγαλύτερες από ό,τι θα προέκυπτε στην περίπτωση σύμπηξης μιας ετερόκλητης κοινωνικοπολιτικής συμμαχίας με αναφορά στο αριστερό ημισφαίριο. Η παρατήρηση αυτή είναι χρήσιμη, καθώς συχνά ξεχνάμε ότι οι συμμαχίες που δεν είναι συμμαχίες με τον εαυτό μας, οι μεγάλες –και νικηφόρες– κοινωνικοπολιτικές συμμαχίες, δεν είναι ομοιογενείς. Αντιθέτως, είναι εύθραυστες, προϊόντα συμβιβασμών, αμήχανης και προσωρινής επίλυσης των εσωτερικών αντιφάσεων. Η δε ηγεμονία στο εσωτερικό αυτών των συμμαχιών, όταν υφίσταται, είναι επίσης εύθραυστη και απηχεί πάντα κάτι λιγότερο από τους ιδεολογικούς διακηρυγμένους στόχους.
Πώς επιτυγχάνονται, όμως, αυτές οι κοινωνικοπολιτικές συμμαχίες σε πολιτικό επίπεδο; Η ερμηνευτική και αξιακή πλαισίωση της πραγματικότητας είναι πολύ κρίσιμη στο σημείο αυτό, και ιδιαίτερα η γεφύρωση μεταξύ διαφορετικών ερμηνειών και αξιών. Ας αφήσουμε όμως την αποτελεσματική γεφύρωση νεοφιλελευθερισμού και συντηρητισμού, και ας πάμε στην εποχή που η καθ’ ημάς Αριστερά κατάφερε να ανέλθει στην κυβέρνηση χάρη σε μια εξίσου πετυχημένη γεφύρωση, που φυσικά δεν ήταν αποκλειστικά έργο δικό της. Αναφέρομαι στην αντιμνημονιακή ρητορική και τη γεφύρωση μεταξύ μιας αριστερόστροφης πλαισίωσης, που έδινε έμφαση στην αντιλιτότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη, και μιας δεξιόστροφης, που εστίαζε στην ανάκτηση της εθνικής κυριαρχίας από την Τρόικα. Ο ΣΥΡΙΖΑ της εποχής εκείνης κατάφερε να συνθέσει σε ένα ενιαίο αφήγημα και τα δύο αιτήματα, που εκφέρονταν από τους πολίτες διαφορετικών πληττόμενων κοινωνικών στρωμάτων, και της πάνω και της κάτω πλατείας, και αντλούσαν από δύο διαφορετικές νομιμοποιητικές έννοιες, την πατρίδα και τον λαό. Η ίδια η σύμπραξη ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ έγινε τόσο εφικτή όσο και επιβεβλημένη ακριβώς λόγω αυτής της αξιακής γεφύρωσης. Δεν θα επιμείνω, γιατί σας είναι γνωστό ότι το ΕΑΜ, η ΕΔΑ και το ΠΑΣΟΚ είχαν αξιοποιήσει τον ίδιο μηχανισμό γεφύρωσης, αλλά θα ήθελα, πριν προχωρήσω, να αναφέρω μια αντίστοιχη γεφύρωση από τη δεκαετία του ’60 που πάντα την έβρισκα παραδειγματική: η Αριστερά της εποχής πραγματοποιούσε εκδηλώσεις υπεράσπισης ταυτόχρονα της Κούβας και της Κύπρου στο πλαίσιο του αντιιμπεριαλισμού.
Ας επανέλθουμε. Τόσο η ΝΔ όσο και ο ΣΥΡΙΖΑ ανήλθαν στην εξουσία χάρη σε μια ετερόκλητη συμμαχία, βασισμένη σε μια αξιακή γεφύρωση. Οποιαδήποτε πιθανότητα ανατροπής της ΝΔ δεν μπορεί παρά να βασιστεί στη σύμπηξη μιας ετερόκλητης κοινωνικοπολιτικής συμμαχίας, βγαλμένη από τα δύο τρίτα της κοινωνίας που ασφυκτιά στο νεοδημοκρατικό καθεστώς, καθώς και σε μια πετυχημένη γεφύρωση αιτημάτων που απηχούν διαφορετικές αξιακές μέριμνες. Για παράδειγμα, μπορούν να γεφυρωθούν τα αριστερόστροφα οικονομικά και εργασιακά αιτήματα με τα δεξιόστροφα αιτήματα για ασφάλεια και μέτρα κατά της δημογραφικής παρακμής της χώρας (και αυτό το τελευταίο μπορεί να γεφυρωθεί με το αριστερόστροφο αίτημα για ένταξη όλων των μεταναστών στο κοινωνικό σώμα ώστε να ενισχυθεί δημογραφικά η γηράσκουσα ελληνική κοινωνία). Μπορεί να γεφυρωθεί το αριστερόστροφο αίτημα για απαγκίστρωση από τους αμερικανοϊσραηλινούς σχεδιασμούς στη Μέση Ανατολή με το δεξιόστροφο αίτημα για εθνική ασφάλεια. Μπορεί να γεφυρωθεί το αριστερόστροφο οικολογικό αίτημα για απαγκίστρωση από τα ορυκτά καύσιμα με το δεξιόστροφο αίτημα της προστασίας της ομορφιάς της χώρας μας (από την οποία εξαρτώνται και τα έσοδα από τον τουρισμό). Το κοινό αίτημα κατά της γενικευμένης νεοδημοκρατικής διαφθοράς μας βοηθά εν προκειμένω.
Σε κάθε περίπτωση, η αξιακή γεφύρωση που στοχεύει στη σύμπηξη κοινωνικοπολιτικών συμμαχιών είναι μείζον πολιτικό διακύβευμα. Όσοι και όσες το αποφεύγουν αδυνατούν στη συνέχεια να γεφυρώσουν την επιθυμία τους να αλλάξουν τα πράγματα με τις πραγματικές τους δυνατότητες να το κάνουν.
ΥΓ. Μην ξεχνάτε το μποϋκοτάζ στο Ισραήλ.
Φωτο: Michal Jarmoluk / Pixabay
