70 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΑΡΗ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗ
Εμείς να γινόμαστε η μαγιά του κινήματος
Kάτι που λείπει πολύ στην Αριστερά, είναι η εμπιστοσύνη στους νέους. Δεν έχει σημασία αν τους επικαλούμαστε, σημασία έχει αν τους δίνουμε τη δυνατότητα.
Του Νίκου Μανιού
Αν θέλει κάποιος να μιλήσει για τον Άρη, ανοίγονται μπροστά του δύο επιλογές: η μία είναι να μιλήσει ως ιστορικός, κάτι που δεν μπορώ να κάνω, αλλά και που δεν μου αρέσει, αφού είναι όλα γραμμένα, αλήθειες και ψέμματα έχουν γεμίσει χιλιάδες σελίδες. Η άλλη επιλογή είναι να μιλήσει ως ένας απλός άνθρωπος που έχει εμπνευστεί από τους αγώνες του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Χρειάζεται να προσεγγίσω το φαινόμενο Άρης Βελουχιώτης μέσα από τη γνώση και την εμπειρία μου και ίσως φανώ λίγο ανορθόδοξος.
Επειδή δίνω ιδιαίτερη σημασία στο συμβολισμό του αγώνα, θα ξεκινήσω επισημαίνοντας τί έκανε ο Άρης στις 7 Ιούνη στη Δομνίστα. Δεν άρχισε τις τουφεκιές, δεν έκανε διακηρύξεις κομματικές. Φώναξε τον δάσκαλο και τον παπά του χωριού, προσκύνησε τον δεύτερο, κομουνιστής όντας, γιατί είχε άποψη για το ρόλο που μπορούσε να παίξει η εκκλησία. Τον δάσκαλο τον κάλεσε γιατί πίστευε ότι η παιδεία ήταν ένα βασικό όπλο που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ο λαός για να απελευθερωθεί από τη σκλαβιά και τις δεισιδαιμονίες. Δεν είναι τυχαίο ότι, πριν έρθει εδώ, έκανε επαφή με ένα κομματικό μέλος, από τα ελάχιστα που υπήρχαν την εποχή εκείνη, τον δάσκαλο από το Κρίκελλο, ο οποίος του έδωσε τη σημαία του σχολείου, βάζοντας σε κίνδυνο τη ζωή του και ο οποίος βρήκε τραγικό τέλος από τους εχθρούς.
Αγροτική επανάσταση
Ο πρώτος συμβολισμός που έδωσε ο Άρης ήταν ότι χρειάζεται να πάμε σε αυτόν τον αγώνα με το λαό στο πλευρό μας και με τους εκφραστές του λαού, που είναι η εκκλησία και η παιδεία. Δεν είναι τυχαίο ότι αργότερα στρατεύθηκαν αρκετοί ιερείς στον αντάρτικο αγώνα ενάντια στους κατακτητές. Ο Άρης εξέφρασε κατι για το οποίο ακόμα αναρωτιόμαστε, ότι η παράδοση των αγώνων ενός λαού ποτέ δεν πάει χαμένη. Ποιός κουβέντιαζε το 1940 για την επανάσταση του 1821; Ο Άρης εμπνεύστηκε και ενέπνευσε με τα κηρύγματα του 1821. Θα όφειλε «λογικά» να ακολουθήσει τη θεωρία του κομουνιστικού κινήματος, δηλαδή εργατική επανάσταση. Έκανε, όμως, το ακριβώς αντίθετο, ακολούθησε την παράδοση και έκανε αγροτική επανάσταση. Όχι ότι δεν βγήκαν πολλοί εργάτες στα βουνά, ήδη είχε φέρει τον Μανώλη Τσάφο, εργάτη από την Καισαριανή, ο οποίος ήταν δίπλα του μέχρι τις τελευταίες ημέρες. Ο σύντροφος και συναγωνιστής του Άρη, Γιώργος Χουλιάρας, λέει ότι θα μπορούσαμε να κατηγορήσουμε τον Άρη ως πρώτης ταξης σωβινιστή. Απευθύνθηκε, λοιπόν, στο λαό, λύνει ευθύς εξαρχής τη σχέση αντάρτικου, στρατού και λαού, ότι δηλαδή δεν κάνει πλιάτσικο στις περιουσίες του κόσμου. Αντιθέτως η πρώτη πράξη του, όταν πήραν τρόφιμα από μια ιταλική αποθήκη, ήταν να τα μοιράσει στα χωριά, κάτι που έκανε συνεχώς.
Η άλλη αιρετική προσέγγιση του Άρη ήταν ότι δεν πήρε εντολή από το κόμμα να ανέβει επάνω, αλλά πήρε έγκριση. Η άποψη ότι δεν κάνουμε ένοπλο αγωνα, αλλά κάνουμε αγώνα μέσα στις πόλεις, ήταν κυρίαρχη στο κομουνιστικό κίνημα το πρώτο διάστημα της Κατοχής. Μια ακόμα χαρακτηριστική επιλογή του Άρη ήταν ότι δεν βγήκε να κάνει προσηλυτισμό, να κάνει τους ανθρώπους και κομουνιστές και αντάρτες, πρώτα να φτιάξει οργανώσεις και μετά να ολοκληρώσει την έννοια της αντίστασης. Πρώτα δημιουργεί έναν ολόκληρο στρατό ανταρτών και έπειτα κάποιοι από αυτούς στη συνέχεια πέρασαν και στο κόμμα. Γι’ αυτό και η στρατιωτική δύναμη του ΚΚΕ ήταν δυσανάλογη σε σχέση με την πολιτική του δύναμη. Αυτό, βέβαια, δεν σήμαινε ότι οι καπεταναίοι και ο Άρης δεν ήταν υπάκουοι στη γραμμή του κόμματος μέχρι θανάτου. Ο Άρης, ήδη από τις αρχές του 1943, διατύπωσε την άποψη ότι ο επόμενος ζυγός στην Ελλάδα θα είναι ο εγγλέζικος. Παρόλα αυτά απέφευγε να κάνει πράξεις εναντίον των Εγγλέζων και δέχτηκε την υποταγή των αντιστασιακών οργανώσεων στο συμμαχικό στρατηγείο του Καΐρου, αν και με βαριά καρδιά.
Τρία χρόνια ήταν αρκετά
Θα μου επιτρέψετε να κάνω μια σύγκριση που δεν είναι ιστορικά δόκιμη, αλλά υπάρχουν κοινά στοιχεία. Με τον Τσε Γκεβάρα. Ο Άρης σε τρία χρόνια ιστορικής αντίστασης και δράσης ήταν ο πρώτος καπετάνιος και σύμβολο σε όλη την Ελλάδα. Στα τρία χρόνια ακριβώς ήρθε σε ρήξη με το κόμμα και κυριολεκτικά οδηγήθηκε στο θάνατο. Το ίδιο συνέβη με τον Τσε. Αφού απογοητεύθηκε από όσα συνέβαιναν από τον φίλο του τον Φιντέλ Κάστρο, έφυγε έξω από την Κούβα για να δείξει τη θεωρία του και την επαναστατική του δουλειά. Είχε το ίδιο τέλος με τον Άρη, προδομένος και περικυκλωμένος από παλιούς του συντρόφους. Το 2003, είχαμε την τύχη να κάνουμε μια παρουσίαση, στην Πάτρα, με έναν Κουβανό που ακολούθησε τον Τσε σε όλη τη Λατινική Αμερική, μέχρι το θάνατό του. Κι εκείνος είχε τον ίδιο καημό. Τρία χρόνια, λοιπόν, ήταν αρκετά για να δείξει, εκτός από την πίστη και την αγωνιστικότητά του, τις κατευθύνσεις. Ο Άρης δεν είχε στο νου του να τελειώσουμε με τον πόλεμο και να δώσουμε την εξουσία ξανά σε κάποιους επιτήδειους. Μιλούσε για λαοκρατία, για απελευθέρωση εθνική, αλλά όχι μόνο από τον κατακτητή.
Πίστη στους νέους
Κάτι ακόμα σημαντικό για τον Άρη: πίστεψε πολύ στους νέους. Δεν στράφηκε κυρίως στους ήδη οργανωμένους κομουνιστές να τους βγάλει στο βουνό. Είχε μεγάλη εμπιστοσύνη στη νεολαία και ήταν αυστηρός στους όρκους που έδιναν, γιατί ήξερε ότι ήταν 18 χρονών παιδιά. Ορκίζονταν ότι θα είναι πιστοί στον αγώνα, ότι δεν θα πειράξουν κανενός την περιουσία και την οικογένεια. Αν δεν είχαν απόλυτη πίστη στον αγώνα, δεν τους έπαιρνε μαζί του. Επομένως, κάτι που λείπει πολύ, όλα τα χρόνια που εγώ είμαι στην Αριστερά, είναι η εμπιστοσύνη στους νέους. Δεν έχει σημασία αν τους επικαλούμαστε, σημασία έχει αν τους δίνουμε τη δυνατότητα. Φωτεινή εξαίρεση αποτελεί το γεγονός ότι επιτέλους έχουμε πρωθυπουργό 41 ετών, ο οποίος είναι γέννημα της κομουνιστικής αριστεράς, με όλα τα λάθη που έχει κάνει. Γιατί λάθη δεν κάνει μόνο όποιος δεν κάνει τίποτα.
Το κύριο δίδαγμα, νομίζω, που βγαίνει από τη στάση και τη ζωή του Άρη είναι ότι χρειάζεται να είμαστε παρόντες με όλες τις μορφές αγώνα. Ανάλογα με την εποχή χρειάζεται να χειριζόμαστε τις μορφές πάλης και την κοινωνία με τέτοιο τρόπο, ώστε να είμαστε συμβατοί μαζί της. Δεν ακολούθησε ολόκληρη η κοινωνία τον Άρη, εμπνεύστηκε όμως από αυτόν, τον αποδέχτηκε. Και σήμερα, λέμε: μα δεν βγαίνει ο κόσμος στο δρόμο. Ποτέ δεν βγαίνει όλος ο κόσμος, βγαίνουν οι πρωτοπόροι. Αν περίμενε ο Άρης, και οι άλλοι, να βρεθεί ένας λόχος για να ξεκινήσει, δεν θα είχε ξεκινήσει ποτέ. Χρειάζεται, λοιπόν, να μπαίνουμε μπροστά εμείς. Εμείς να γινόμαστε η πρωτοπορία, η μαγιά ενός κινήματος. Το προζύμι φουσκώνει από τη μαγιά, μην περιμένουμε να βρούμε έναν τόνο αλεύρι, για να μοιράσουμε τον άρτο της αντίστασης στο λαό.
*Το κείμενο αποτέλεσε την ομιλία του βουλευτή Κυκλάδων του ΣΥΡΙΖΑ, Νίκου Μανιού, στις εκδηλώσεις μνήμης της Εθνικής Αντίστασης και του Άρη Βελουχιώτη, στη Δομνίστα Ευρυτανίας, στις 7 Ιουνίου 2015.
