Η αλλαγή στη στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναφορικά με την πορεία της ενεργειακής πράσινής μετάβασης (Green Deal) ξεκίνησε δειλά και διακριτικά, αφενός ως αποτέλεσμα της μετεκλογικής ανασύνθεσης των πολιτικών ισορροπιών του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου, αφετέρου ως επακόλουθο του πολέμου στην Ουκρανία. Η μετάβαση εισήλθε σε φάση σταδιακής ανάσχεσης, με επιβράδυνση των ρυθμών εφαρμογής και αναπροσδιορισμού του περιεχομένου των δράσεων, σε ένα πλαίσιο όπου οι κλιματικοί στόχοι υποχωρούν προσαρμοζόμενοι στους κανόνες ανταγωνιστικής οικονομίας. Η εκτίμηση ότι η πράσινη μετάβαση περιέχει «υπερβολές», απέκτησε σχετική νομιμοποίηση στους διασυνοριακούς πολιτικούς χώρους (δεξιά και αριστερά). Με την εκλογή του Τραμπ από-νομιμοποιήθηκε εισέτι για να βρει θέση στην επελαύνουσα ανορθολογική πραγματικότητα εμπόλεμης ορυκτολογίας: drill and shoot.
Οι εξορύξεις ορυκτων καυσίμων αποσπαστήκαν από ό,τι τις συνδέει, ως πρωτογενή αιτία, με την καταστροφική πορεία του κλίματος και επανατοποθετηθήκαν και περικλείστηκαν στη λογική της καπιταλιστικής επένδυσης, που κυβερνάται αποκλειστικά από την αναζήτηση οικονομικού κέρδους, με ό,τι άλλο, εκτός αυτού, να θεωρείται παράπλευρο κόστος (περιβάλλον).
Σε αυτή τη γεωοικονομική διάσταση, η ενέργεια από δημόσιο αγαθό έχει μετατραπεί σε επικερδές εμπορικό προϊόν στο εσωτερικό των χωρών και αποτελεσματικό παρα-πολεμικό εργαλείο στην αναδιάταξη νέων γεωπολιτικών ισορροπιών.
Η ελληνική κυβέρνηση, πρόθυμη να τοποθετείται στη «σωστή πλευρά της ιστορίας», αφού αναμετρήθηκε με τα εκτελεστικά διατάγματα του Τραμπ περί «ενεργειακής έκτακτης ανάγκης», έσπευσε να τοιχοκολλήσει το «ενοικιάζεται» σε μια σειρά θαλάσσια οικόπεδα στον βωμό της πιο αντι-περιβαλλοντικής και αντι-κλιματικής θυσίας.
Ενεργειακές εξορμήσεις στην Μεσόγειο
Στην ανατολική Μεσόγειο, παλιό εργαστήρι κάθε είδους πολιτικών, αποικιοκρατικών ανακατατάξεων και ανατροπών, η ενέργεια αποκτά ρόλο καταλύτη των πολιτικών συμμαχιών, στο μέτρο που η σπονδυλωτή αλυσιδωτή μορφή της μπορεί να εμπλέξει και να εγκλωβίσει πολλούς παίχτες σε κοινή πορεία.
Αδύναμες, αυταρχικές, εγκληματικές κυβερνήσεις χωρών της περιοχής, συνάπτουν συμφωνίες και συμμαχίες, άλλες μέσω επιβολής, άλλες επιδιώκοντας να κερδίσουν γεωπολιτική σημασία, όχι λόγω του πολιτικού κεφαλαίου που αναπτύσσουν, αλλα μόνο μέσω του φυσικού ενεργειακού δυναμικού που διαθέτουν. Μια επικίνδυνη πορεία διεκδίκησης, με κάθε κόστος, ρόλου ενεργειακά υπερήφανου τοπικού πράκτορα, εφόσον ο ρόλος του ρυθμιστή και σκηνοθέτη αφεντικού εξασκείται αποκλειστικά στη δυτική πλευρά του ατλαντικού (ΗΠΑ), μέσω μιας αυτοκρατορικής μετα-δημοκρατικής εξουσίας και των πανίσχυρων πετρελαϊκών πολυεθνικών (oil@gas), που γνωρίζουν καλά το παιχνίδι της αποικιοκρατικής αφαίμαξης πόρων.
Σε αυτό το περιβάλλον η ιταλική Eni υπέγραψε συμφωνία με τη γαλλική TotalEnergies και τις κυβερνήσεις της Κύπρου και της Αιγύπτου για την ανάπτυξη ενός κοιτάσματος φυσικού αερίου που ανακαλύφθηκε στα ανοικτά του νησιού, στον τομέα Cronos, και την εξαγωγή του καυσίμου στην Ευρώπη, μέσω Αίγυπτου, σε υγροποιημένη μορφή LNG. Η συμφωνία υπεγράφη την περασμένη Δευτέρα στο Κάιρο, παρουσία του Αιγύπτιου δικτάτορα Αμπντέλ Φατάχ Αλ Σίσι και του αρχηγού του κυπριακού κράτους Νίκου Χριστοδουλίδη.
«Αυτή η συμφωνία αντιπροσωπεύει ένα συγκεκριμένο ορόσημο για τη δημιουργία ενός κόμβου φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο, αξιοποιώντας την υπάρχουσα υποδομή στην Αίγυπτο και τοποθετώντας την Κύπρο ως παραγωγό και εξαγωγέα φυσικού αερίου», ανέφερε η Eni. «Το αέριο θα μεταφερθεί και θα υποβληθεί σε επεξεργασία υγροποίησης στην Damietta και θα μεταφέρεται με πλοία tanker (συχνότατα ελληνικής πλοιοκτησίας) στις ευρωπαϊκές αγορές συμβάλλοντας στην ενεργειακή ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα του ενεργειακού εφοδιασμού».
Το κοίτασμα Cronos ανακαλύφθηκε το 2022 και βρίσκεται 160 χλμ. από τη νότια ακτή της Κύπρου, σε βάθος περίπου 2.290 μέτρων, και περιέχει, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Eni, έως και 85 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου (η Ελλάδα καταναλώνει περίπου 6 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως).
Μάλιστα, οι κυβερνήσεις της Λευκωσίας και του Καΐρου υπέγραψαν μνημόνιο «συναντίληψης», σχετικά με το κυπριακό πεδίο της Αφροδίτης, με την ισραηλινή New Med Energy, θυγατρική της αμερικανικής Chevron (Chevron Cyprus) και της British Shell (BG Cyprus).
Στην Κρήτη
Η ExxonMobil αναμένεται, στα μέσα του 2025, να ανακοινώσει το αναλυτικό χρονοδιάγραμμα μέχρι τη πρώτη ερευνητική γεώτρηση στη Κρήτη, η οποία θα αφορά το πιο «υποσχόμενο» εκ των δύο εκχωρημένων οικοπέδων. Μόλις η αμερικανική εταιρεία υποβάλει στην ΕΔΕΥΕΠ τον οδικό χάρτη, θα αρχίσει να μετρά αντίστροφα το διάστημα των 12-16 μηνών, όσο περίπου απαιτεί η συγκεκριμένη διαδικασία, δηλαδή προς τα στα τέλη του 2026, για να ξεκινήσει εργασίες το πρώτό ερευνητικό γεωτρύπανο.
Η αμερικανική πλευρά με την αποχώρηση, τον Ιούλιο του 2022, από τη διαχείριση των κρητικών μπλοκ της γαλλικής Τotal έχει επιταχύνει τους ρυθμούς της. Η ΕΔΕΥΕΠ, για να τη διευκολύνει, είχε χορηγήσει διετή παράταση στην πρώτη φάση των ερευνών, μέχρι τον Ιούλιο 2024. Εντός μερικών μηνών, τον Νοέμβριο του 2022, η Exxon έβγαλε πλοίο για σεισμικές έρευνες 2D, ενώ το 2023 προχώρησε σε έρευνες 3D και σε περιβαλλοντική μελέτη.
Σε συνάντηση που είχε ο Έλληνας υπουργός Ενέργειας με τον Πρόεδρο της Chevron International Exploration & Production, ζήτησε να «ενημερωθεί» για τη συνολικότερη προσέγγιση των Αμερικανών γύρω από τις ελληνικές θάλασσες. Δεν έγινε γνωστό τι απάντηση πήρε, αφέθηκε όμως να εννοηθεί αμερικανικό ενδιαφέρον χωρικής επέκτασης των ερευνών, μετά από την εκδήλωση ενδιαφέροντος και από τη Chevron για τη Ν. Πελοπόννησο και Ν. Κρήτη, για την οποία έχει προϊδεάσει στην προ μηνός ανακοίνωσή του τόσο το ΥΠΕΝ όσο και ο ίδιος ο πρωθυπουργός.
Υπενθυμίζεται ότι οι έρευνες στα νότια της Κρήτης, θα λάβουν χώρα σε μια περιοχή γεωπολιτικά ευαίσθητη, καθώς διασχίζει τμήματα του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου, υπόθεση που χειρίζεται αποκλειστικά το πρωθυπουργικό γραφείο…
Τα εξορυκτικά σχέδια συναντούν από τις τοπικές κοινωνίες ισχυρές, μαζικές αντιστάσεις και αντιδράσεις. Σε μαζική εκδήλωση που έλαβε χωρα στην Παλαιόχωρα, στις αρχές του μήνα, η Επιτροπή Αγώνα[1] κατά των εξορύξεων οργάνωσε την αναλυτική παρουσίαση των περιβαλλοντικών, οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων, καθώς και το νομικό πλαίσιο συγκρότησης αποτελεσματικών δράσεων για την αποτροπή των σχεδίων.
Στη Σκωτία η δικαιοσύνη δρα αλλιώς…
Στις 30 Ιανουαρίου το Ανώτατο Δικαστήριο της Σκωτίας σταμάτησε την ανάπτυξη δύο υπεράκτιων κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού, και τα δύο στη Βόρεια Θάλασσα. Το δικαστήριο αποφάσισε ότι οι άδειες εξόρυξης δεν ισχύουν πλέον, επειδή κατά την αδειοδότηση η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου δεν είχε εκτιμήσει τις επιπτώσεις στο κλίμα. Συγκεκριμένα, είχε «αγνοήσει» τις εκπομπές από την καύση πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η προσφυγή στο αστικό δικαστήριο του Εδιμβούργου είχε ξεκινήσει με πρωτοβουλία των δύο οικολογικών οργανώσεων Greenpeace UK και Uplift, ήταν επίσης και αποτέλεσμα της έντονης λαϊκής αντίθεσης στα δύο έργα.
Στην αιτιολόγηση της απόφασης διευκρινίζεται ότι στη φάση αδειοδότησης, η κυβέρνηση είχε λάβει υπόψη μόνο τις εκπομπές που σχετίζονται με την εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά καθόλου εκείνες που οφείλονται σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής τους, (εκπομπές «scope 3»)[2], καθώς αυτές αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος του αποτυπώματος άνθρακα.
Η απελευθέρωση CO₂ στην ατμόσφαιρα που συνδέεται με τα δύο κοιτάσματα κρίθηκε επομένως ασύμβατη με τις δεσμεύσεις για το κλίμα που το Ηνωμένο Βασίλειο έχει αναλάβει επίσημα.
Απαγόρευση των εξορύξεων
Η Νέα Αριστερά επεξεργάζεται και αναμένεται σύντομα να καταθέσει στη Βουλή σχέδιο νόμου για την απαγόρευση εξορύξεων υδρογονανθράκων.
Αρκετές χώρες έχουν λάβει σημαντικά μέτρα για τον περιορισμό ή την απαγόρευση της εξόρυξης ορυκτών καυσίμων: H Δανία και η Κόστα Ρίκα σχημάτισαν την «Συμμαχία Πέρα από το Πετρέλαιο και το Φυσικό Αέριο» (Beyond Oil and Gas Alliance – BOGA) και δεσμεύτηκαν να καταργήσουν σταδιακά την παραγωγή ορυκτών καυσίμων. Η Γαλλία έχει επίσης προσχωρήσει στην BOGA και δεσμεύτηκε να τερματίσει την εξόρυξη ορυκτών καυσίμων. Η Σουηδία είναι επίσης μέλος της BOGA.
Οι χώρες αυτές αποτελούν μέρος ενός διογκούμενου κινήματος για τη μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων. Είναι ένα απαραίτητο βήμα για ένα βιώσιμο μέλλον!
Σημειώσεις:
1. Παλαιοχώρα: Θυσία στο βωμό των εξορύξεων; No Oil Crete: www.youtube.com/watch?v=KAM96srCjgw&t=6616s
2. Το Scope 3 καλύπτει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων που δεν βρίσκονται άμεσα υπό τον έλεγχο της εξορυκτικης εταιρείας, αλλά σχετίζονται με τις δραστηριότητές της. Εκπομπές από: Αγορασθέντα αγαθά και υπηρεσίες, επαγγελματικά ταξίδια, μετακίνηση εργαζομένων, διάθεση αποβλήτων, χρήση πωληθέντων προϊόντων, μεταφορά και διανομή, επενδύσεις.
