Φρένο στην ανάπτυξη και τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης

Διαβάζουμε συχνά, και στην εφημερίδα μας, κείμενα σχετικά με την ιλιγγιώδη ανάπτυξη των τεχνολογιών Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Για τα τεράστια Κέντρα Δεδομένων που φυτρώνουν παντού και το τραγικό περιβαλλοντικό και ενεργειακό τους αποτύπωμα. Για τα εντυπωσιακά αποτελέσματα και την τεράστια εμβέλεια των εφαρμογών της ΤΝ. Για τις τεκτονικές επιπτώσεις της στην εργασία και την ένταση της εκμετάλλευσης των εργαζομένων. Τα περισσότερα από αυτά τα κείμενα είναι αρκούντως περιγραφικά, αποτυπώνουν επιφανειακά τους κινδύνους αυτής της νέας εποχής και καταλήγουν σε ανούσια συμπεράσματα που κυμαίνονται μεταξύ μιας επιστημονίστικης τεχνοαισιοδοξίας και του βαρετού μότο περί «καλής χρήσης» των εφαρμογών της ΤΝ. Και δυστυχώς, σ’ αυτό το μοτίβο κινούνται συνολικά οι αναλύσεις από τη μεριά της Αριστεράς στην Ελλάδα και μάλιστα της λεγόμενης ριζοσπαστικής. Με περιγραφική αρτιότητα και ανάλυση των επιπτώσεων, χωρίς όμως την ελάχιστη τόλμη σαφούς τοποθέτησης που να περιλαμβάνει πολιτικές θέσεις επιβράδυνσης και υπονόμευσης της ΤΝ.

Τι έλεγε τόσα χρόνια η Αριστερά στην Ελλάδα για την ευρύτατη, καθοριστική και εθιστική εξάπλωση των social media; Καλή χρήση! Τι λέει σήμερα που οι πάντες χρησιμοποιούν εφαρμογές ΤΝ; Ξανά, καλή χρήση! Ακόμα κι όταν οι ίδιες οι μεγάλες εταιρίες της Silicon Valley μιλούν για αρνητικές εξελίξεις κι απώλεια ελέγχου κι οι μεγιστάνες της τεχνολογίας ψελλίζουν σενάρια επιβράδυνσης της ΤΝ, η Αριστερά συνεχίζει να περιγράφει τη δυστοπία και να επιμένει στη «χρήση προς όφελος του λαού». Πώς μπορεί να γίνει καλή χρήση ενός εργαλείου που σου τα δίνει όλα έτοιμα, χωρίς κανέναν κόπο; Η ευκολία αποτελεί το μέγιστο στάδιο εθισμού και αλλοτρίωσης και οδηγεί στην αδρανοποίηση της σκέψης και της δημιουργικότητας. Αν κοιτάξουμε γύρω μας θα δούμε ότι όλος ο κόσμος, πλην ολίγων εξαιρέσεων, χρησιμοποιεί για το παραμικρό θέμα τα γνωστά Chatgbt, Gemini κλπ. Ακόμη και πολλά από τα κείμενα που διαβάζουμε στα δικά μας έντυπα είναι προϊόντα της ευκολίας αυτών των εφαρμογών. Μιλάμε, λοιπόν, για ένα ανθρώπινο δυναμικό που έχει ήδη μετασχηματιστεί μέσω της χρήσης της τεχνολογίας, που έχει εθιστεί ανεπιστρεπτί σ’ αυτό τον τρόπο διαμεσολαβημένης λειτουργίας. Γι’ αυτό το γενικευμένο, πασιφανές παντού γύρω μας, μοντέλο αλλοτρίωσης, δεν θα πρέπει να μιλήσει καθαρά η Αριστερά και να πει ένα ξεκάθαρο «όχι»; Χωρίς το φοβικό σύνδρομο μήπως χαρακτηριστεί τεχνοφοβική. Χωρίς μια ουδέτερη επιστημονίστικη προσέγγιση που παράγει αδρανείς κι ακίνδυνες για το σύστημα απόψεις. Να μιλήσει, λοιπόν, για ένα ουσιαστικό φρένο στην ανάπτυξη της ΤΝ. Δεν το κάνει, γιατί η ψηφιακή αλλοτρίωση έχει προ πολλού χτυπήσει την πόρτα της αριστερής επιστημονικής κοινότητας, γιατί κι αυτή χρησιμοποιεί, ευρύτατα κι ίσως άκριτα, εφαρμογές ΤΝ και θεωρεί αφελώς ότι μπορεί να ελέγχει την χρήση και να μένει αλώβητη από τις επιπτώσεις τους.

Ευτυχώς, υπάρχουν και κάποια κείμενα πάνω στην δυστοπία της ΤΝ που ξεχωρίζουν, όπως το άρθρο του παλιού μου φίλου και συνάδελφου στο Τμήμα Πληροφορικής του ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Χάρη Παπαδόπουλου, με τίτλο «Μελέτη περίπτωσης: Κατασκευή ατομικής βόμβας, σήμερα», που δημοσιεύτηκε στην ηλεκτρονική σελίδα της Εποχής. Χρησιμοποιείται, λοιπόν, στο κείμενο ένα εύγλωττο παράδειγμα: «Δημοσιευμένη έρευνα, ερευνητών του MIT, παρουσιάζει στοιχεία που τεκμηριώνουν, μέσω εγκεφαλογραφήματος, μείωση των νοητικών διεργασιών κατά τη συγγραφή μιας εργασίας όταν υπάρχει υποβοήθηση από μηχανή αναζήτησης, και σχεδόν αδρανοποίηση όταν υπάρχει πρόσβαση σε AI chatbot. (…) Τα νέα παιδιά εκπαιδεύονται πάνω σε μηχανικές απαντήσεις οι οποίες παράγονται με τέτοιον τρόπο ώστε να μη δίνουν περιθώρια αμφισβήτησης. Δεν υπάρχει λοιπόν αισιόδοξη τεκμηρίωση ότι με την ΤΝ η ανθρώπινη νοητική δυνατότητα θα επαυξηθεί ή έστω ότι θα παραμείνει στα ίδια επίπεδα, τα στοιχεία επιβεβαιώνουν εκτιμήσεις και φόβους ότι ζούμε στη χρυσή εποχή της ηλιθιότητας». Και καταλήγει συμπερασματικά: «Τα καθησυχαστικά αφηγήματα των τεχνοοπτιμιστών δεν έχουν μέχρι στιγμής βάσιμη τεκμηρίωση, όπως δεν έχουν και οι υποσχέσεις για τη θεραπεία του καρκίνου ή την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, παρόλο που καταφέρνουν και αποτελούν άλλοθι για την κατασκευή απροσδιόριστου αριθμού επιπρόσθετων, ενεργοβόρων data centers, τα οποία συμβάλλουν στην επιδείνωση της κλιματικής κρίσης».

Επίσης, ο Γκάβιν Μιούλερ, μαρξιστής και επίκουρος καθηγητής νέων μέσων και πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ, αναφέρει ότι η τεχνοαισιοδοξία, εκτός από την πολιτική δεξιά, το ακραίο κέντρο και τις φαντασιώσεις των επιχειρηματιών της Σίλικον Βάλεϊ, εντοπίζεται επίσης και στην Αριστερά: οι θιασώτες του λεγόμενου επιταχυντισμού προσδοκούν έναν πλήρως αυτοματοποιημένο «κομμουνισμό της πολυτέλειας». Και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η ριζοσπαστική αριστερά πρέπει να προωθήσει μια πολιτική επιβραδυντισμού: μια πολιτική καθυστέρησης και υπονόμευσης της τεχνολογικής προόδου με στόχο τον περιορισμό της αρπακτικότητας του κεφαλαίου. Αν αφεθεί η τεχνολογία να πάρει τον δρόμο της, το αποτέλεσμα δεν θα είναι μεγαλύτερη ισότητα αλλά περισσότερος αυταρχισμός».

Πάνος Δημητρούδης