Φωτο: Tobias Kock / Αρχείο CDU
Το χάος δεν είναι σύνηθες φαινόμενο στο γερμανικό κοινοβούλιο. Αυτό ακριβώς κυριάρχησε όμως σε αυτό την περασμένη Τρίτη μετά την πρώτη ψηφοφορία για την εκλογή νέου καγκελάριου. Το «όχι» της πλειοψηφίας των βουλευτών στον υποψήφιο των Χριστιανοδημοκρατών Φρίντριχ Μερτς προκάλεσε τα πιο αντιθετικά συναισθήματα: Παγωμάρα στις γραμμές των δυο κυβερνητικών κομμάτων, των Χριστιανοδημοκρατών και των Σοσιαλδημοκρατών, που μοιράζονταν αυτή την ταπεινωτική ήττα· αναστάτωση στην αντιπολίτευση, ιδιαίτερα την αριστερή (Linke), η οποία φοβόταν, ότι η μοναδική κερδισμένη από αυτό το «στραβοπάτημα», θα ήταν η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία. Ο πανικός μεταπήδησε αμέσως στους τίτλους των μέσων ενημέρωσης: «Πολιτικός σεισμός» (Der Spiegel), «πολιτική άβυσσος» (CNN), «μέγιστο δυνατό δυστύχημα» (Tagesspiegel). Ακόμα πιο πανικόβλητες ήταν οι αντιδράσεις των εργοδοτών: «Μαύρη μέρα η σημερινή» παραπονιόταν η πρόεδρος του συνδέσμου οικογενειακών επιχειρήσεων Μαρί-Κριστίν Όστερμαν. «Η Αλλαγή Εποχής στην oικονομία» δεν μπορεί να περιμένει, οι χρονοτριβές αποτελούν δηλητήριο για τις επιχειρήσεις.
Λίγες ώρες αργότερα τα πνεύματα είχαν καταλαγιάσει. Σε μια δεύτερη ψηφοφορία ο Μερτς πήρε με άνετη πλειοψηφία το χρίσμα του καγκελάριου. Η τάξη είχε αποκατασταθεί. «Σε έναν χρόνο ο μόνος που θα θυμάται αυτό το επεισόδιο θα είναι η Βικιπαίδεια» διαβεβαίωνε η εφημερίδα Handelsblatt.
Τέλος καλό, όλα καλά; Βγαίνοντας μετά την ορκωμοσία του από τη Βουλή, η κοινωνία των πολιτών περίμενε τον Μερτς στη γωνία. Εκπρόσωποι 293 οργανώσεων τόν καλούσαν με παρόλες και πλακάτ να αναθεωρήσει την παράνομη πολιτική του στο προσφυγικό και να εφαρμόσει ό,τι υπαγορεύουν οι διεθνείς συνθήκες.
Το προσφυγικό τον κυνηγούσε και κατά τη συνάντησή του με τον πολωνό πρωθυπουργό Ντόναλντ Τασκ την Τετάρτη στη Βαρσοβία. Είχε προηγηθεί, λίγο νωρίτερα, η απόφαση του νέου γερμανού υπουργού Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ, να κλείσει τα γερμανοπολωνικά σύνορα για να εμποδίσει την είσοδο των προσφυγικών «μπουλουκιών» από το πολωνικό έδαφος. Αυτό έχει προκαλέσει οργή στους πολωνούς ιθύνοντες. «Προσπαθούμε καθημερινά να εμποδίσουμε χιλιάδες πρόσφυγες που χειμάζουν στη Λευκορωσία να φτάσουν στη Γερμανία μέσω Πολωνίας» παραπονιόταν ένας από αυτούς. «Σε ανταπόδοση, οι Γερμανοί κλείνουν τα σύνορά μας». Το παράπονό του επισκίασε και τις συνομιλίες των δυο ηγετών. «Ο Τασκ ξεκαθάρισε στον Μερτς, τι αξία δίνει στο κλείσιμο των συνόρων: καμία» έγραψε το Spiegel.
Η εικόνα του Μερτς στις αρχές της καγκελαρίας του είναι ακόμα ασαφής. Σαφή είναι, αντίθετα, τα προβλήματα που αντιμετωπίζει: Δίπλα στο προσφυγικό, η κρίση στην οικονομία και την οικολογία, οι πόλεμοι στην Ουκρανία και την Παλαιστίνη, η άνοδος της Ακροδεξιάς (η Εναλλακτική της Γερμανίας είναι πλέον σε απόσταση αναπνοής από τους Χριστιανοδημοκράτες στις δημοσκοπήσεις), ο Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, κ.ο.κ. Κάθε ένα από αυτά θα προκαλούσε δέος σε κάθε «ψημένο» πολιτικό ηγέτη, πόσο μάλλον σε έναν 69χρονο άντρα, που απείχε για δεκαετίες από την πολιτική (ήταν «μόνο» μεγαλοεπιχειρηματίας) και δεν έχει ασκήσει ποτέ κυβερνητικό αξίωμα.
Όχι όμως στον Μέρτς. Ο πρόεδρος των Χριστιανοδημοκρατών σφύζει πάντα από αυτοπεποίθηση. Το 2003 είχε ξαφνιάσει τον πολιτικό κόσμο με την πρότασή του για ριζική απλοποίηση της φορολογικής δήλωσης, έτσι ώστε αυτή να μπορεί να γράφεται εξ ολοκλήρου στο καπάκι μιας μπύρας. Και το 2007 έκανε ακόμα μεγαλύτερο «σαματά» με ένα βιβλίο ονόματι: «Ας τολμήσουμε περισσότερο καπιταλισμό» (παράφραση του περίφημου σλόγκαν του Βίλυ Μπραντ: «Ας τολμήσουμε περισσότερη δημοκρατία») και τον υπότιτλο: «Δρόμοι προς μια δίκαιη κοινωνία». Το βιβλίο, που πλέκει το εγκώμιο της «ελεύθερης» και «κοινωνικής» αγοράς, καταλήγει στο συμπέρασμα: «Ο καπιταλισμός δεν είναι το πρόβλημα, αλλά η λύση!».
Και σήμερα; Το ίδιο θα μπορούσε να λέει τώρα για τον μιλιταρισμό. Ο Μερτς ακολουθεί σε αυτό τον δρόμο που χάραξε ο σοσιαλδημοκράτης προκάτοχός του Όλαφ Σολτς. Κατά την τελετή παράδοσης της καγκελαρίας, υπενθύμισε, ότι ο «πατέρας» της ιδέας της Αλλαγής Εποχής (Zeitenwende) στον στρατιωτικό τομέα, ήταν ο Σολτς και τον ευχαρίστησε θερμά γι αυτό. Ο ίδιος θέλει να την εφαρμόσει σε όλη την κοινωνία. Το όραμά του είναι μια «συντηρητική επανάσταση», με ελιτίστικη γερμανική κουλτούρα (Leitkultur), μαζικές απελάσεις ξένων, περισσότερο (καμουφλαρισμένο) ρατσισμό, λιγότερη οικολογία, συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους, και πάει λέγοντας.
Μόνο που η αξιοπιστία του είναι αντιστρόφως ανάλογη προς την αυτοπεποίθησή του. Ο Μερτς έγινε εντελώς αναξιόπιστος από τη στιγμή που έκανε την «αμαρτία» να συνεργαστεί στη Βουλή με την Εναλλακτική για την ψήφιση ενός ψηφίσματος εναντίον των ξένων. Προηγουμένως απέρριπτε κάθε τέτοια συνεργασία. Από τότε είναι το συνώνυμο της κωλοτούμπας». Με αποτέλεσμα να αδυνατεί να έχει τον τελευταίο λόγο στην τρέχουσα διαμάχη σχετικά με την απαγόρευση, ή όχι της Εναλλακτικής, που ξέσπασε ύστερα από το πόρισμα της Επιτροπής Προστασίας του Συντάγματος, που την χαρακτηρίζει «σίγουρα ακροδεξιό», ήτοι αντισυνταγματικό κόμμα.
Το τίμημα της αμαρτίας: Το χάος, που νόμιζε τελειωμένο ύστερα από την εκλογή του στη Βουλή, τον κυνηγά τώρα θρασύτερο στην καγκελαρία.
