Ένα από τα αγαπημένα βιβλία της παιδικής μου ηλικίας, ένα από τα πρώτα που διάβασα μόνος και δεν μου διάβασαν γιαγιάδες ή γονείς υπήρξε το Φιλενάδα, φουντουκιά μου της Αγγελικής Βαρελά. Στο βιβλίο της Βαρελά, μια παρέα παιδιών υπερασπίζεται με τα σώματά τους τα δέντρα ενός πάρκου της γειτονιάς απέναντι στις μπουλντόζες που έχουν έρθει για να προλειάνουν το έδαφος για την ανέγερση μιας ακόμα πολυκατοικίας. Εκεί, σε αυτό το βιβλίο που κυκλοφόρησε πριν 30 χρόνια, τα παιδιά με τη συλλογική τους δράση νικούν, τα δέντρα σώζονται και το χτίσιμο της πολυκατοικίας αποτρέπεται. Την ανακαλώ τη φουντουκιά ολοένα τα τελευταία χρόνια. Τη σκέφτηκα όταν προ τριετίας έκλεισε ο κινηματογράφος Ιντεάλ για να γίνει ένα ακόμα ξενοδοχείο πολυτελείας στο κέντρο της Αθήνας. Τη θυμάμαι, κάθε φορά που ένα παλιό καφενείο κατεβάζει ρολά για να αντικατασταθεί από κάποιο gentry, fine-dining, γαστριμαργικό «κουτούκι» στη γειτονιά μου, το Μεταξουργείο. Ότι θα χάναμε και το μοναδικό σούπερ-μάρκετ της γειτονιάς για να μετατραπεί κι αυτό σε ξενοδοχείο, να πω την αλήθεια, δεν το περίμενα. Κι όμως.
Την περασμένη εβδομάδα πήγα στο σούπερ-μάρκετ της γειτονιάς κι αντίκρισα πολλά άδεια, ή τελείως ή μισοάδεια, ράφια. Δεν ήταν έλλειψη κάποιου συγκεκριμένου προϊόντος η αιτία, διότι σε όλη την έκταση του μαγαζιού υπήρχαν άδεια ράφια. Σαν τις εικόνες που δείχναν οι τηλεοράσεις τις πρώτες μέρες της πανδημίας. Ρώτησα την κυρία στα τυριά αν πρόκειται να κάνουν ανακαίνιση ή μετακόμιση. Απάντησε στενάχωρα ότι το κατάστημα κλείνει οριστικά σε μια βδομάδα, το Σάββατο 16 Μαΐου 2026, αγόρασαν το κτίριο «Ισραηλίτες», θα γίνει ξενοδοχείο.
Πριν δέκα χρόνια, όταν εγκαταστάθηκα στο Μεταξουργείο, στη γειτονιά υπήρχαν δύο σούπερ-μάρκετ. Πλέον, από τούδε και στο εξής δεν θα υπάρχει κανένα. Σε μια, μάλλον πυκνοκατοικημένη, συνοικία του κέντρου της Αθήνας, φαίνεται ότι δεν χρειαζόμαστε σούπερ-μάρκετ. Πρόσφατα έμαθα ότι το gentrification πέρα από εξευγενισμός, μεταφράζεται και ως πολιτισμική εκτόπιση. Φοβάμαι ότι πλέον βρισκόμαστε εκεί, στο στάδιο της πολιτισμικής εκτόπισης. Το Μεταξουργείο αλλάζει γοργά τα τελευταία χρόνια. Εξευγενίζεται εντός κι εκτός εισαγωγικών. Χάνει τον χαρακτήρα της γειτονιάς και μετατρέπεται σε θεματικό πάρκο για τουρίστες ή σενιαρισμένους ινσταγκραμικούς τύπους και τύπισσες των βορείων προαστίων που έρχονται εδώ να φάμε πίτσα και να πιουν άπερολ. Γίνεται μια λίγο πιο εναλλακτική προέκταση του Ψυρρή. Διώχνει τους μόνιμους κατοίκους του, τα ενοίκια γίνονται δυσβάσταχτα, η διασκέδαση ακριβότερη και άλλης κατεύθυνσης.
Με δόση υπερβολής αλλά όχι αβάσιμα, σκέφτομαι πικρά καμιά φορά πόσο καλύτερα ήταν η γειτονιά πριν έρθει η ανάπτυξη, όταν το μόνο «πρόβλημα» ήταν τα μπουρδέλα και τα πρεζάκια. Τότε ήταν βιώσιμη.
ΥΓ. Μια διευκρίνιση. Ακούγεται πολύ στη γειτονιά ότι είναι κυρίως ισραηλινά και κινέζικα funds που αγοράζουν κτίρια ολόκληρα και τα μετατρέπουν σε ξενοδοχεία. Παρόλο που στην εποχή μας, με τον εν εξελίξει αποκλεισμό και τη γενοκτονία στη Γάζα από το κράτος του Ισραήλ, καθίστανται ακόμα προκλητικότερες οι ευκολίες που παρέχει η κυβέρνηση στους ισραηλινούς καπιταλιστές για τον βίαιο μετασχηματισμό ολόκληρων γειτονιών του κέντρου της Αθήνας, ας μην ξεχνάμε ότι το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα.
