Φωτογραφία: Ingo Joseph
Είναι πολιτικός με πυγμή. Ο Φρίντριχ Μερτς ξέρει να πιάνει τον ταύρο από τα κέρατα –για να τον θυσιάσει κατόπιν στον βωμό της ουκρανικής άμυνας. «Είμαι έτοιμος», δήλωσε τις προάλλες στο πρώτο πρόγραμμα της δημόσιας γερμανικής τηλεόρασης (ARD), «να προμηθεύσω την Ουκρανία με τον γερμανικό βαλλιστικό πύραυλο “Taurus“ (ταύρος)». Η προμήθεια, πρόσθεσε, θα είναι μια από τις πρώτες ενέργειές του μετά την ορκωμοσία του ως καγκελάριου της Γερμανίας, που σχεδιάζεται για τις 6 Μαΐου. Ο προκάτοχός του, ο σοσιαλδημοκράτης Όλαφ Σολτς που θα παραμένει μέχρι τότε υπηρεσιακός καγκελάριος, είχε απορρίψει την παράδοση ενός τόσο επιθετικού υπερόπλου στους Ουκρανούς, με την αιτιολογία ότι αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει αντίποινα από τη ρωσική ηγεσία. Όχι άδικα: Το βεληνεκές του «ταύρου» φτάνει τα 500 χιλιόμετρα, από το ουκρανικό έδαφος θα μπορούσε, λοιπόν, εύκολα να πλήξει τη Μόσχα. Για τον Μερτς κανένα πρόβλημα: «Πρέπει να βοηθήσουμε τον ουκρανικό στρατό να εγκαταλείψει την άμυνα», τόνισε.
Αλλαγή εποχής
Η δήλωση αυτή είναι χαρακτηριστικό δείγμα της κοπερνίκειας στροφής που συντελείται τα τελευταία τρία χρόνια στη Γερμανία υπό τον τίτλο «Αλλαγή Εποχής» (Zeitenwende). Οι πρωτεργάτες της Αλλαγής, που άρχισε το 2022 με αφορμή την επιδρομή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ήταν τα τότε κυβερνώντα κόμματα: Σοσιαλδημοκράτες, Πράσινοι, Ελεύθεροι Δημοκράτες. Με τον Μερτς, που ηγείται επίσης ενός τριμερούς συνασπισμού, ήτοι των «δικών» του Χριστιανοδημοκρατών (CDU), των Χριστιανοκοινωνιστών της Βαυαρίας CSU (μαζί συγκροτούν τη χριστιανοδημοκρατική Union= Ένωση) και των Σοσιαλδημοκρατών, η «Αλλαγή Εποχής» στον «αμυντικό» τομέα εντείνεται σε βαθμό παροξυσμού.
Στρατιωτικά, ένας από τους βασικούς στόχους είναι η ανάπτυξη οπλικών συστημάτων, που με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης θα ξεπερνούν τεχνολογικά εκείνα των Αμερικανών ή των Ρώσων. Ένα τέτοιο σύστημα, όπως αποκάλυψε πρόσφατα η εφημερίδα Handelsblatt, είναι το «Uranus KI», ένα «ψηφιακό» οχηρό, που θα ενισχύσει καταρχάς τα γερμανικά στρατιωτικά αγήματα στη Λιθουανία με την προοπτική να αναλάβει την «υπεράσπιση» ολόκληρης της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Ο μηχανισμός του κρατιέται επτασφράγιστο μυστικό, από διαρροές προκύπτει, όμως, ότι στο εσωτερικό του θα εισρέουν και θα αξιοποιούνται σε χρόνο μηδέν πληροφορίες συλλεγμένες από ραντάρ, δορυφόρους, laser, κλπ. Ο όρος «οχυρό», όντας στατικός, είναι εδώ φυσικά ευφημισμός –τέτοια ψηφιακά όπλα είναι απεξαρτοποιημένα από τον χώρο, μπορούν να κινούνται αμυντικά και επιθετικά προς κάθε κατεύθυνση.
Ο πολιτικός στόχος
Πολιτικά, ο στόχος είναι η ανάδειξη της Γερμανίας στο νούμερο ένα της Ευρώπης και στον στρατιωτικό τομέα. Η νέα αυτοπεποίθηση των κυρίαρχων ελίτ, η οικονομική ευρωστία της χώρας, που είναι μοναδική στην Ευρώπη, και οι πρόσφατα ψηφισμένες νομοθετικές αλλαγές, που αναφέρονται παρακάτω, κάνουν εύκολη τη σύντομη επίτευξη αυτού του στόχου.
Τα καινοτόμα όπλα κοστίζουν εκατομμύρια και δισεκατομμύρια ευρώ. Ούτε κι αυτό είναι πρόβλημα, σύμφωνα με τον Μερτς. Η ντε φάκτο κατάργηση του «φρένου χρέους» για στρατιωτικές δαπάνες, που αποφάσισε η απελθούσα Βουλή, του δίνει το ελεύθερο χέρι στην αγορά όπλων. Αυτό ξαναφέρνει στη μνήμη τον μέχρι πρότινος σχεδόν ξεχασμένο διαβόητο γερμανικό μιλιταρισμό. «Για επιστροφή στο παρελθόν» κάνει λόγο ο δημοσιολόγος Κρίστοφ Μπουτερβέγκε. «Μια τέτοια προνομιακή μεταχείριση των εξοπλισμών έναντι των άλλων κρατικών δαπανών υπάρχει μόνο σε φασιστικές και στρατιωτικές δικτατορίες». Προφανώς, όμως, όχι μόνο σε αυτές. Το ίδιο συμβαίνει και σε δημοκρατίες, που προετοιμάζονται πυρετωδώς για «αμυντικούς» πολέμους.
Με καγκελάριο τον χριστιανοδημοκράτη πολιτικό, η αλλαγή παραδείγματος επεκτείνεται και σε άλλους χώρους. Με τη διαφορά ότι σε αντίθεση με το στρατιωτικό δόγμα, όπου η αλλαγή είναι ραγδαία, στους άλλους τομείς συντελείται αργά. Πολλά «άγρια» αντιλαϊκά και αντϊοικολογικά μέτρα, που είχαν εξαγγείλει οι Χριστιανοδημοκράτες, παραμένουν στα χαρτιά. Εξαίρεση αποτελεί το προσφυγικό: Στα μέτρα κατά των ξένων περιλαμβάνονται η αποπομπή των αιτούντων άσυλων στα σύνορα της χώρας, η προληπτική φυλάκιση των θεωρούμενων «επικίνδυνων» ξένων, ο περιορισμός του αριθμού των νέων προσφύγων ετησίως σε 50.000 άτομα (σε μια χώρα 85 εκατομμυρίων κατοίκων!) κ.ο.κ. Όμως και εδώ η «Αλλαγή Εποχής» είναι ακόμα μερική. Η Γερμανία δεν είναι Ιταλία –η δίωξη των ξένων περιορίζεται στο πλαίσιο των οδηγιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν περιλαμβάνει, όπως ζητούν πολλοί Χριστιανοδημοκράτες, την κατάργηση των συνθηκών της Γενεύης και του Σένγκεν.
Μέτρα σε βάρος ευάλωτων ομάδων
Δύο άλλα παραδείγματα μιας «διστακτικής» ακόμα αλλαγής:
- Στην οικονομία δίνεται προτεραιότητα στην ενίσχυση των επιχειρήσεων: ο φόρος νομικών προσώπων (σήμερα 15%) θα πέσει από το 2028 βαθμιαία στο 10%. Παράλληλα, μειώνεται από το 2026 ο φόρος του τζίρου στη γαστρονομία στο 7% –κάτι που ενισχύει κυρίως τις αλυσίδες εστιατορίων. Σε αντίθετη κατεύθυνση πηγαίνουν τα μέτρα που αφορούν στους φτωχότερους των φτωχών: Οι άνεργοι που δεν αποδέχονται την όποια (συνήθως εξευτελιστική) εργασία τους προσφέρει το ταμείο ανεργίας, χάνουν το σχετικό τους επίδομα· ο έλεγχος όσων παίρνουν επίδομα θα γίνεται με αστυνομική αυστηρότητα· και η αύξηση του κατώτατου ωριαίου μισθού σε 15 ευρώ, που υπόσχεται το κυβερνητικό πρόγραμμα, βρίσκεται, λόγω της υπαναχώρησης των Χριστιανοδημοκρατών, μετέωρη. Συνολικά, ωστόσο, το κοινωνικό κράτος παραμένει άθικτο –γι’ αυτό φροντίζουν οι Σοσιαλδημοκράτες.
- Στον τομέα της εσωτερικής ασφάλειας τα μέτρα είναι δραστικότερα. H Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Εγκλήματος (BKA) θα μπορεί να «φακελώνει» για τρεις μήνες τους υποτιθέμενους ύποπτους πολίτες, ενώ η ομοσπονδιακή αστυνομία εξουσιοδοτείται να παρακολουθεί την επικοινωνία τους στο ψηφιακό διαδίκτυο. Όμως και εδώ δεν υπάρχει περιορισμός των βασικών πολιτικών και ατομικών ελευθεριών –το κράτος δικαίου παραμένει ανέπαφο.
Αν ο Μερτς έχει διαβάσει Γκράμσι, είναι άγνωστο. Σίγουρα, όμως, εφαρμόζει επιμελώς το θεώρημα του ιταλού μαρξιστή, σύμφωνα με το οποίο η ηγεμονία δεν εξαντλείται σε βία, αλλά εμπεριέχει και την πειθώ που διευκολύνεται με την παροχή υλικών αγαθών στις υπόδουλες τάξεις. Υπό «κανονικές» συνθήκες η βία και η πειθώς κάπως ισοδυναμούν, υπό «ανώμαλες» η βία κερδίζει το πάνω χέρι. Στη Γερμανία της «Αλλαγής Εποχής» η βία είναι προς το παρόν έκδηλη μόνο στον στρατιωτικό τομέα, στα άλλα πεδία παραμένει υπόκωφη.
Με άλλα λόγια: Η ζωή συνεχίζει να κυλά κανονικά στη χώρα, ο φόβος ενός επερχόμενου πολέμου, που υποδαυλίζουν το πολιτικό κατεστημένο και τα συστημικά μέσα ενημέρωσης, προκαλούν ανησυχία, δεν επηρεάζουν όμως ορατά την καθημερινότητα των πολιτών. Αν για την πολιτική του νέου κυβερνητικού συνασπισμού ταιριάζει η φόρμουλα: «Περισσότερο μαστίγιο, λιγότερο καρότο», τότε το μαστίγιο, η «πυγμή» του Μερτς, στρέφεται σήμερα κυρίως εναντίον των πιο ευάλωτων πληθυσμιακών στρωμάτων, των προσφύγων και των ανέργων. Πολλά δείχνουν, όμως, ότι θα στραφεί αργότερα εναντίον και άλλων κατηγοριών πολιτών.
