Φωτο: Fabio / Pixabay
Στην εποχή της ύστερης νεωτερικότητας ή μετανεωτερικότητας κυριαρχεί η εξατομίκευση, η Κουλτούρα του ναρκισσισμού, όπως θα έλεγε ο Κρίστοφερ Λας. Οι αγώνες δίνονται ακόμα στο όνομα της ελευθερίας ή της ισότητας, αλλά χωρίς να μπορούν να υπολογίζουν στην αδελφοσύνη. Όλο και πιο συχνά ακούγεται ότι λείπει το υποκείμενο, πολιτικό ή κοινωνικό, που θα μπορούσε να διεκδικήσει τις αλλαγές που χρειάζονται. Με λίγα λόγια, λείπει το εμείς. Αναπόφευκτα, αυτή η αποσυλλογικοποίηση της κοινωνικής ζωής έχει επηρεάσει σε καίριο βαθμό τον τρόπο που ασκείται η πολιτική.
Πολύ συχνά μιλάμε για την κρίση αντιπροσώπευσης, την κρίση των παραδοσιακών κομμάτων και συνδικάτων, και προσπαθούμε να την ερμηνεύσουμε. Σπανιότερα διακρίνουμε από πίσω της την απουσία συλλογικών προταγμάτων (γιατί τι να τα κάνεις τα κόμματα και τα συνδικάτα, αν δεν υπάρχουν συλλογικά προτάγματα;) και ακόμα πιο σπάνια την κρίση του δημόσιου χώρου. Ο καθένας είναι αφοσιωμένος στην ατομική και οικογενειακή ευδαιμονία, αλλά η πολιτική είναι ανέκαθεν η κοινή διαχείριση των κοινών υποθέσεων. Κοντολογίς, χωρίς εμείς δεν υπάρχει πολιτική, παρά μόνον ως διαφήμιση ή δυσφήμιση πολιτικών προσώπων, ως συναθροίσεις που τις ενώνει ο εκάστοτε κοινός εχθρός, ως συντεχνιακά συμφέροντα που αδιαφορούν για την πολιτική κοινότητα, ως θυματοποίηση προσώπων, δηλαδή ως εστίαση σε αναξιοπαθούντα άτομα ή ομάδες αντί για εστίαση στις κοινωνικές θεσμίσεις.
Ακόμα και η πολιτική της Αριστεράς, στις περισσότερες εκδοχές της, στηρίζει αυτό που οι Ulrich Brand και Markus Wissen έχουν αποκαλέσει Αυτοκρατορικό τρόπο ζωής, έναν ατομικιστικό τρόπο ζωής που βασίζεται στον καταναλωτισμό και στηρίζει με τη σειρά του όλες τις δραστηριότητες που καταστρέφουν τον πλανήτη. Διότι η άνοδος της θερμοκρασίας σε σημείο που να απειλείται η επιβίωση της ανθρωπότητας οφείλεται στην όλο και μεγαλύτερη ανάγκη για ενέργεια που δεν προλαβαίνουμε να αντικαταστήσουμε έγκαιρα με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (καθώς όσο αυξάνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, τόσο αυξάνεται και η ζήτηση για νέα ενέργεια). Τι λέει η Αριστερά; Θέλουμε μεγαλύτερους μισθούς για τους εργαζομένους ώστε να μπορούν να έχουν περισσότερα αγαθά. Αυτό όμως είναι το πρόγραμμα όλων των πολιτικών παρατάξεων, απλώς όσο πάμε προς τα δεξιά δεν ενδιαφέρονται που δεν το πετυχαίνουν και επιδιώκουν να παγιώσουν ή να διευρύνουν τις ανισότητες στην κατανάλωση.
Μα θα πούμε στα εγωιστικά άτομα να μην θέλουν περισσότερα, όταν μάλιστα τους λείπουν πράγματα; Αυτό λέει και η Δεξιά: «Θα συνεχίσουμε την καταστροφή του περιβάλλοντος γιατί δεν μπορούμε να εγκαταλείψουμε το όνειρο της αφθονίας, γιατί δεν μπορούμε να γυρίσουμε πίσω στη φτώχεια». Το φαντασιακό μας είναι τόσο αποικιοποιημένο από την ανάπτυξη που οδεύουμε αμέριμνοι προς την οικολογική καταστροφή – οπόταν η αποανάπτυξη θα έρθει με δραματικό και ανεξέλεγκτο τρόπο. Το λιγότερο που έχει να κάνει η Αριστερά εδώ και τώρα είναι να εγκαταλείψει την οικονομική ανάπτυξη και το ΑΕΠ ως κριτήρια κοινωνικής ευημερίας και πολιτικής επιτυχίας και να τα αντικαταστήσει με τις έννοιες της ανθρώπινης και της περιβαλλοντικής ανάπτυξης (αυτό το θέμα όμως το έχω αναπτύξει εκτενώς στο παρελθόν).[1] Δεν μπορούμε να περιμένουμε τίποτα καλύτερο όταν δεν μπορούμε να συγκρουστούμε με την «κοινή λογική» της ατομικής ευμάρειας –με τον πυρήνα δηλαδή του καπιταλιστικού πολιτισμού. Δεν μπορούμε να σώσουμε τον πλανήτη με ξεθυμασμένο κεϋνσιανισμό και μπαγιάτικη σοσιαλδημοκρατία, που άλλωστε προώθησαν τον παραγωγισμό και τον πολιτισμό τύπου «αγοράζουμε προϊόντα που δεν έχουμε ανάγκη, μολύνοντας το περιβάλλον, καταστρέφοντας το κλίμα και υποθηκεύοντας τη ζωή των επόμενων γενεών».
Για να αντισταθούμε όμως στις αυτονόητες επιθυμίες του οικοκτόνου ατόμου πρέπει να προωθήσουμε ένα οικοσοσιαλιστικό συλλογικό πρόταγμα. Για να γίνει εφικτό όμως κάτι τέτοιο πρέπει ταυτόχρονα να χτίζουμε ένα νέο εμείς, όχι μόνο ως υποκείμενο αγώνα αλλά και ως αντίβαρο στην ατομικιστική ζούγκλα του αγχογόνου ανταγωνισμού. Όπως τόνιζε ο Τεοντόρ Σάνιν, το μέλλον μπορεί να είναι ένα κοινοτικό γεγονός. Δε θα σταθώ τώρα στους τρόπους με τους οποίους μια πράσινη-βιώσιμη κοινωνία έχει ταυτόχρονα ως βασική αιτία και κύρια συνέπεια την ανάδυση ενός νέου εμείς (επίσης έχω αναφερθεί σχετικά στο παρελθόν),[2] θα πω όμως ότι τα αδιέξοδα που έχει σωρεύσει ο καπιταλισμός, και στα οποία δεν μπορεί να απαντήσει, έχουν να κάνουν βασικά με την καταστροφή του πλανήτη και την καταστροφή της κοινωνικής ζωής. Ως εκ τούτου, η Αριστερά πρέπει να προτάξει μια ζωή με λιγότερη δουλειά, λιγότερη κατανάλωση, περισσότερη κοινωνική, οικογενειακή και ερωτική ζωή, και περισσότερη πνευματική, καλλιτεχνική και αθλητική δραστηριότητα – όλα αυτά συνιστούν δραστηριότητες χωρίς αρνητικό οικολογικό αποτύπωμα. Πριν 50 χρόνια ο νεοφιλελευθερισμός έδωσε απαντήσεις στα σοσιαλδημοκρατικά αδιέξοδα, τώρα είναι η ώρα μας να δώσουμε οικοσοσιαλιστικές απαντήσεις στα αδιέξοδα του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού.
Και επειδή η ανορίοτη Δεξιά θα μας λέει ότι βάλλουμε κατά της ελευθερίας, πρέπει να είμαστε ψυχωμένοι και απενοχοποιημένοι: «Ήρθε η ώρα να μπουν όρια στην πλεονεξία, στην καταστροφή της κοινωνικής ζωής, στην καταστροφή του κόσμου μας». Η ελευθερία των ορίων, για την οποία γράφει ο Γιώργος Καλλής, ήρθε η ώρα να συναντήσει τα γραπτά του ύστερου Μαρξ, ο οποίος παίρνει τις αποστάσεις του από τον παραγωγισμό και αξιοδοτεί τη ζωτικότητα και τους θεσμούς των μη καπιταλιστικών κοινοτήτων. Να σώσουμε τον πλανήτη και την κοινωνία είναι σαφώς επαναστατικό εγχείρημα. Αλλά όπως έλεγε ο Καμύ τι άλλο είναι ένα επαναστατικό κίνημα αν όχι μια προσπάθεια «να εμποδίσει την αποσύνθεση του κόσμου»;
Σημειώσεις:
1. https://commonality.gr/dimitris-papanikolopoylos-ochi-stin-prasini-anaptyxi-nai-stin-perivallontiki-kai-stin-anthropini-anaptyxi/
2. https://commonality.gr/dimitris-papanikolopoylos-poia-einai-i-epomeni-megali-idea-toy-ethnoys/
