Στιγμιότυπο από το πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο της 5ης Νοεμβρίου στην Αθήνα. Τατιάνα Μπόλαρη/Eurokinissi
Θα ξεκινήσω με το ερώτημα που ταλαιπωρεί σχεδόν καθένα που αναγνωρίζει την ανάγκη μιας αριστερής διεξόδου και αγωνιά γιατί δεν τη βλέπει να διαφαίνεται ούτε ακόμη και στην πιο συστημική εκδοχή της.
Μπορεί η Αριστερά, όπως είναι σήμερα, να φρενάρει χειρότερες εξελίξεις και να ανοίξει δρόμο για μετά τις εκλογές; Και ακόμη, υπάρχει λόγος να συζητάμε για συνεργασίες όταν η εκλογική επιρροή της ριζοσπαστικής, οικολογικής, αντικαπιταλιστικής, ελευθεριακής κ.λπ. Αριστεράς είναι τόσο μικρή; Μια κοινή κάθοδος έχει νόημα αν δώσει πολιτικό χώρο σε ανθρώπους που ήδη αγωνίζονται και αν αφήσει πίσω της κάτι που να μπορεί να συνεχιστεί την επομένη της κάλπης.
Όλοι αναγνωρίζουν ότι υπάρχουν διάφορες ιδεολογικές αφετηρίες και πολιτικές διαφορές. Όμως, πάνω από αυτές υπάρχει ένα κρίσιμο ζήτημα. Τα κόμματα και οι οργανώσεις της Αριστεράς, στον ένα ή στον άλλο βαθμό, αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους ως προστατευτικά κελύφη για τα στελέχη και τα μέλη τους εντός των οποίων μπορούν να αναδειχτούν, να κοινωνικοποιηθούν, να παρηγορηθούν ή ακόμη και να διαβιώσουν. Για κάποιους το κέλυφος είναι αυτοσκοπός, σε βαθμό που η προστασία του να είναι ανταγωνιστική προς κάθε κινητοποίηση, κίνημα ή σκίρτημα δεν πηγάζει ή δεν ελέγχεται από αυτό. Και τότε δεν αλλάζει μόνον ο διακηρυκτικός στόχος, αλλά ο ρόλος. Από εργαλείο για την ανατροπή του συστήματος γίνεται εργαλείο για τη σταθεροποίηση του.
Τα τελευταία πολλά χρόνια τεράστια κοινωνικά κινήματα διατρέχουν τον πλανήτη. Τέλη Νοέμβρη, το μακρινό 1999, γεννιόταν το σύγχρονο αντικαπιταλιστικό και αντιπαγκοσμιοποιητικό κίνημα στο Σιάτλ. Έκτοτε, μεγάλες κινητοποιήσεις και κινήματα από τις ΗΠΑ και τη Λατινική Αμερική μέχρι την Ευρώπη εμφανίζονται συνεχώς, και συνήθως υποχωρούν. Όταν ένα κίνημα φτάνει να θέτει θέμα εξουσίας μέσω εκλογών άλλοτε εκφράζεται μέσα από υπάρχοντα πολιτικά σχήματα, όπως η Ανυπότακτη Γαλλία του Μελανσόν, ο ΣΥΡΙΖΑ των μνημονιακών χρόνων 2010-2015, ή ακόμη και το ρεύμα Σάντερς-Μαμντάνι- Αλ Σαγιέντ στους Δημοκρατικούς, είτε, πιο σπάνια, συγκροτεί νέα πολιτικά υποκείμενα, όπως το MAS στη Βολιβία, οι Podemos στην Ισπανία, η Φοιτητική Λίστα που ανέτρεψε τον Βούτσιτς στη Σερβία, ανοίγοντας ένα νέο δρόμο για τα σύγχρονα κινήματα. Είναι ενδεικτικό ότι μεγάλο μέρος της ελληνικής Αριστεράς στάθηκε αμήχανα ως και εχθρικά στην πρωτόγνωρη επιτυχία της Φοιτητικής Λίστας. Εν μέρει γιατί αυτή λειτούργησε με ανοιχτές δημοκρατικές αντι-ιεραχικές διαδικασίες, φροντίζοντας, τουλάχιστον μέχρι τις εκλογές, να μην ξεχωρίσουν ηγετικά πρόσωπα από το κίνημα. Εν μέρει γιατί ήταν πολυσυλλεκτική, αρνούμενη να τοποθετηθεί στον άξονα Αριστερά-Δεξιά, αν και με διακριτό αριστερό/ακτιβιστικό πρόσημο. Ανεξάρτητα όμως από το τι θα συμβεί στην πορεία, καθώς όλοι φανταζόμαστε τις δυσκολίες και τις συμπληγάδες ενός τέτοιου εγχειρήματος, η σημασία της επιτυχίας στον στόχο της ανατροπής του Βούτσιτς είναι τεράστια και ο αντίκτυπος στα κοινωνικά κινήματα θα φανεί στο μέλλον.
Μπορεί η ελληνική Αριστερά να φανταστεί τον εαυτό της ως μέρος και όχι ως καθοδηγητή ενός κοινωνικού κινήματος; Η εμπειρία του ΣΥΡΙΖΑ, που χρησιμοποίησε το αντιμνημονιακό κίνημα ως εφαλτήριο για την ανάληψη της εξουσίας, την οποία στη συνέχεια χρησιμοποίησε για να στραφεί εναντίον του κινήματος, επιβάλλοντας μνημόνιο την επαύριο του δημοψηφίσματος, εν πολλοίς καθορίζει ακόμη την κατάσταση της εγχώριας Αριστεράς.
Η αποθάρρυνση και το αίσθημα ήττας που είναι διάχυτο, ταυτόχρονα με παραδοσιακές εχθρότητες και δογματικές περιχαρακώσεις, καταπνίγουν κάθε πιθανότητα ανάδυσης νέων μαζικών πρωτοβουλιών με προοπτική διεξόδου. Καλλιεργούν την πολυδιάσπαση σε καιρούς που φωνάζουν για την ανάγκη σύγκλισης. Τα κόμματα και οι οργανώσεις της Αριστεράς μοιάζουν να λειτουργούν ως σωσίβια σε περιόδους κρίσης των κινημάτων, αλλά δεν μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξή τους ούτε να δώσουν προοπτική όταν το κίνημα φουντώνει και ο κόσμος βγαίνει στο προσκήνιο. Μια Αριστερά που περιορίζεται να αναπαράγει τον εαυτό της με περιστασιακές κινητοποιήσεις που δεν κλιμακώνονται, δεν εμπνέουν, δεν ανατρέπουν, μια Αριστερά που διασπά, διχάζει και εν τέλει αποδυναμώνει, μια Αριστερά των επαγγελματιών της πολιτικής, δεν είναι δύναμη ανατροπής, αλλά βαλβίδα εκτόνωσης.
Παρ’ όλα αυτά, εδώ είμαστε. Σε λίγους μήνες έρχονται εκλογές και το πολιτικό σκηνικό μετατοπίζεται συνεχώς προς τα δεξιά.
Μια πρόσκληση συμμετοχής σε ένα κοινό μετωπικό εκλογικό σχήμα θα μπορούσε να δημιουργήσει μια δυναμική ανάλογη με αυτήν που δημιουργούν τα μετωπικά σχήματα που αναπτύσσονται σε άλλες χώρες. Καθολική εφαρμογή συλλογικών συμβάσεων, μείωση των έμμεσων φόρων, κοινωνική κατοικία, φορολογία του μεγάλου πλούτου, δημόσιος έλεγχος στα τρένα, την ενέργεια, τις τράπεζες, παραγωγική ανασυγκρότηση με οικολογικό πρόσημο, διακοπή της συμμαχίας με το γενοκτονικό μόρφωμα, θα μπορούσαν να αποτελούν βάση για ενωτική απεύθυνση σε ένα πολύ ευρύτερο ακροατήριο. Η συζήτηση μπορεί να ξεκινήσει από μερικές σαφείς διεκδικήσεις και πρακτικές δεσμεύσεις. Μέσα από δημόσιες ανοιχτές συνελεύσεις, όπου σωματεία, συλλογικότητες, οργανώσεις και ανένταχτοι, που δρουν ήδη σε κοινωνικούς αγώνες, θα συνδιαμορφώσουν πλαίσιο και υποψηφιότητες. Η κοινή δράση για αυτές τις διεκδικήσεις μπορεί να συνεχιστεί μετά τις εκλογές, όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα.
Τα συγκλονιστικά κινήματα στην Αλβανία και τη Σερβία, αλλά και στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Πορτογαλία, την Ινδία και τη Λατινική Αμερική, είναι πιθανό να φέρουν έναν άνεμο αλλαγής σε περισσότερες περιοχές, μεταβάλλοντας το σκηνικό και βάζοντας φρένο στον καλπάζοντα φασισμό. Οι ενδιάμεσες εκλογές στην Αμερική έδειξαν ότι δικαίως ο Τραμπ στοχοποιούσε με λύσσα την αριστερή πτέρυγα των Δημοκρατικών. Ο Αλ Σαγιέντ κέρδισε την έδρα του Μίσιγκαν, με θέσεις όπως η καθολική δημόσια ασφάλιση υγείας και η αντίθεση στην στρατιωτική βοήθεια προς το Ισραήλ. Όλα μπορούν να συμβούν, αν δεν τα έχεις αποκλείσει.
