Ζούμε σε μια εποχή μεγάλης διεθνούς ρευστότητας και ταυτόχρονα κρίσιμων αποφάσεων και πρωτοβουλιών για τη χώρα. Την ημέρα που συνεδρίασε η Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ για να εγκρίνει τις θέσεις για το Συνέδριο είχε μόλις ανακοινωθεί το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος στη Βρετανία. Λίγες μέρες μετά είχαμε το αποτυχημένο πραξικόπημα στην Τουρκία και τις ανησυχητικές εξελίξεις που ακολούθησαν. Μπροστά μας έχουμε μια περίοδο έντονων διαβουλεύσεων για την πορεία της Ευρώπης και τους κραδασμούς στη συνοχή της και τις εκλογές στις ΗΠΑ σε δύο μήνες και μέσα στο 2017 σε Γαλλία και Γερμανία.
Η εκτίμηση ότι ο ανεπτυγμένος κόσμος, αυτό που αποκαλείται στη διεθνή πολιτική «η Δύση», βρίσκεται μπροστά σε ένα κενό πολιτικής ηγεμονίας έχει ήδη επιβεβαιωθεί. Και δυστυχώς, η ορμητικότερη αμφισβήτηση του status quo έρχεται από την άκρα δεξιά, από την αναβίωση των εθνικισμών και της ξενοφοβίας. Πρέπει να δούμε καθαρά την «κόκκινη κλωστή» που συνδέει την απρόσμενη δημοσκοπική άνοδο του Τραμπ στις ΗΠΑ με την κυριαρχία των ξενοφοβικών απόψεων στο στρατόπεδο του Brexit, με την ενίσχυση της ΛεΠεν, του AfD στη Γερμανία, της ακροδεξιάς σε μια ντουζίνα άλλες χώρες της ΕΕ. Στην πράξη η ακροδεξιά και όχι η δεξιά είναι ήδη κυβέρνηση στην Πολωνία και την Ουγγαρία.
Είναι σωστό και απαραίτητο να αναλύσουμε τα κοινωνικά αίτια της υποχώρησης ή και διάλυσης σε κάποιες περιπτώσεις της νεοφιλελεύθερης δεξιάς και των κεντρώων δυνάμεων που συμμαχούσαν με αυτήν προς όφελος της ακροδεξιάς. Να δούμε το δημοκρατικό έλλειμμα στην ΕΕ που αποξενώνει τους πολίτες από τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Την αποτυχία του νεοφιλελευθερισμού στη διαλυτική για την κοινωνία προσπάθεια του να καταστήσει τις δυτικές οικονομίες ανταγωνιστικές με τα κράτη χαμηλού εργατικού κόστους της Ασίας. Τον πιθανό υποσκελισμό του δυτικού κεφαλαίου και των δομών του από το ασιατικό (και τις συμμαχίες του BRICS κ.λπ.). Τις βαθιές διαρθρωτικές ανισότητες μεταξύ περιοχών τόσο στην ευρωζώνη όσο και στις ΗΠΑ, τις ακόμη βαθύτερες κοινωνικές ανισότητες και την περιθωριοποίηση μεγάλων μαζών.
Ακροδεξιός ευρωσκεπτικισμός
Αλλά η κατανόηση των κοινωνικών αυτών διαδικασιών δεν σημαίνει με κανένα τρόπο ότι δεν βλέπουμε τον επικίνδυνο και απεχθή ακροδεξιό προσανατολισμό των ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων στην Ευρώπη.
Οι ιδέες της Αριστεράς βρήκαν κι αυτές πολύ ευρύτερο ακροατήριο πάνω στο έδαφος της αποτυχίας του νεοφιλελευθερισμού. Από μια κατάσταση οριακής επιβίωσης πριν 10 χρόνια, σήμερα τα αριστερά κόμματα στον ευρωπαϊκό Νότο ή οι αριστερές πτέρυγες των μεγάλων κομμάτων εξουσίας στις ΗΠΑ και στη Βρετανία αποτελούν υπολογίσιμο παράγοντα στο πολιτικό σκηνικό.
Μέσα, λοιπόν, από μια διαλεκτικού τύπου αντίθεση, η συγκυρία και οι συσχετισμοί έγιναν ταυτόχρονα περισσότερο ευνοϊκοί και περισσότερο δύσκολοι. Εννοούμε με αυτό ότι η Αριστερά έχει αποκτήσει τη δυνατότητα και το ειδικό βάρος μιας αποτελεσματικής πολιτικής συμμαχιών, αλλά την ίδια στιγμή βρίσκονται σε κίνδυνο όλες οι αξίες και οι κατακτήσεις του μεταπολεμικού προοδευτικού κινήματος.
Ο διπλός στόχος της κυβέρνησης
Ο ΣΥΡΙΖΑ, ως μοναδική περίπτωση κυβερνώσας αριστεράς στην Ευρώπη έχει σημαντικό ρόλο και ευθύνη. Ο στόχος της ελληνικής κυβέρνησης της αριστεράς στο πεδίο της ΕΕ πρέπει να είναι διπλός.
Από τη μια, να διεκδικήσει τη δημοκρατική και προοδευτική αλλαγή της ΕΕ και της ευρωζώνης. Στρατηγικά κρισιμότερη από όλες είναι η μάχη για να ανατραπεί η θεσμοποιημένη κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα. (…)
Έχουμε πλήρη επίγνωση του ότι μια πολιτική πρόταση για προοδευτική αλλαγή της Ευρωπαϊκής Συνθήκης και του Συμφώνου Σταθερότητας δεν είναι πλειοψηφική σήμερα στην ΕΕ. Και κατά συνέπεια, οι προτάσεις που θα υποβληθούν άμεσα στα θεσμικά όργανα της ΕΕ θα είναι προσαρμοσμένες στις δυνατότητες που δίνουν οι υπαρκτοί συσχετισμοί.
Η ανάδειξη, όμως, του παραπάνω στόχου ως στρατηγικού στόχου της ευρωπαϊκής αριστεράς έχει πρωτεύουσα σημασία για το ίδιο το μέλλον της Ευρώπης. Γιατί απαντά στην αγωνία των ευρωπαίων πολιτών για τη διόρθωση πορείας και τη διάσωση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Και αποτελεί τη μόνη πειστική απάντηση στον ακροδεξιό λαϊκισμό.
Συνεκτικό και συγκεκριμένο σχέδιο
Διατυπώνοντας ένα συνεκτικό και θεσμικά συγκεκριμένο σχέδιο για τις αναγκαίες αλλαγές στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, η Αριστερά αναδεικνύεται σε βασικό υπερασπιστή του οράματος της ενωμένης Ευρώπης και των προοδευτικών αξιών που το ενέπνευσαν και οι ιδέες και αξίες της σε ηγεμονικές.
Τα ζητήματα του περιεχομένου της Ευρωπαϊκής Συνθήκης και του Συμφώνου Σταθερότητας δεν είναι τεχνικά αλλά βαθύτατα πολιτικά. Είναι η ουσία των νεοφιλελεύθερων πολιτικών που βύθισαν την Ευρώπη στη στασιμότητα και ειδικά τον Νότο (και ειδικά την Ελλάδα) στην κρίση. (…) Μια άλλη πλευρά της ίδιας στρατηγικής είναι η μεταφορά μέρους του πλεονάσματος που συσσωρεύει ο Βορράς, και κυρίως η Γερμανία, στον Νότο με τη μορφή παραγωγικών επενδύσεων. Αντί για τη μόνιμη περιθωριοποίηση του ευρωπαϊκού Νότου μέσω της εσωτερικής υποτίμησης, να μπει στην πρώτη γραμμή ο ξεχασμένος στόχος της σύγκλισης των οικονομιών και των κοινωνιών.
Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει κάθε λόγο να βάλει αυτά τα ζητήματα και να επιδιώξει τις πλατύτερες συμμαχίες στη διεκδίκηση τους. Υπηρετώντας έτσι και τα εθνικά μας συμφέροντα και τον κοινωνικό χαρακτήρα της Ευρώπης των λαών. Οικοδομώντας στην πράξη τη Νέα Ευρωπαϊκή Αφήγηση, την κοινή ευρωπαϊκή ταυτότητα.
Ενίσχυση της φωνής των πολιτών
Ο δεύτερος άξονας της ελληνικής κυβέρνησης της αριστεράς για την προοπτική της Ευρώπης πιστεύουμε ότι πρέπει να είναι η υπεράσπιση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, των ανθρωπιστικών αξιών, των κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων από την ευρωσκεπτιστική ακροδεξιά. Καμιά στιγμή η κριτική της ευρωπαϊκής αριστεράς προς τα κακώς κείμενα της ΕΕ δεν πρέπει να αφήνει περιθώριο ταύτισης με την ακροδεξιά, ακόμη και όταν αυτή ομιλεί δήθεν υπέρ των πολιτών και εναντίον της γραφειοκρατίας των Βρυξελών. Και καμιά στιγμή δεν πρέπει η ευρωπαϊκή αριστερά να κλείσει το μάτι στους εθνικούς απομονωτισμούς και την επιστροφή στους διαχωρισμούς και στα σύνορα.
Το βασικό επιχείρημα της ευρωσκεπτικιστικής ακροδεξιάς (πέραν των ξενοφοβικών παραληρημάτων της) είναι η προσχηματική υπεράσπιση της εξουσίας των εθνικών κοινοβουλίων απέναντι στις Βρυξέλες. Ουσιαστική απάντηση σε αυτό αποτελεί η ενίσχυση της φωνής των ευρωπαίων πολιτών και των αρμοδιοτήτων των εκλεγμένων αντιπροσώπων τους.
Υπερασπιζόμενη το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, η Αριστερά πρέπει να έχει σταθερή αντίθεση στις προτάσεις για νέα διευθυντήρια ή νέα μεταβίβαση αρμοδιοτήτων σε όχι άμεσα εκλεγμένα όργανα. Γιατί όσο οι σκληροί νεοφιλελεύθεροι κύκλοι δημιουργούν νέους αδιαφανείς θεσμούς και μηχανισμούς ελέγχου και εποπτείας, τόσο ενισχύεται η εθνικιστική και λαϊκιστική αντιευρωπαϊκή ρητορική. Πρόκειται για ένα φαύλο κύκλο που μπορούν να σπάσουν με τη στάση προοπτικής και αρχών τους οι προοδευτικές και αριστερές δυνάμεις στην Ευρώπη. (…)
Δεν περισσεύει καμιά πολιτική δύναμη
Στην προσπάθεια αυτή δεν περισσεύει καμιά πολιτική δύναμη στην Ευρώπη. Και αντίστροφα, καμιά συμμαχία δεν έχει ουσιαστικό νόημα αν δεν υπηρετεί συγκεκριμένα αυτούς τους στόχους.
Γιατί είναι τόσο κρίσιμοι οι δύο αυτοί στόχοι, η δημοκρατική και προοδευτική αλλαγή της ΕΕ και η απόκρουση της εθνικιστικής ακροδεξιάς, που ξαναχαράζουν τα όρια Αριστεράς – Δεξιάς στην Ευρώπη για τα προσεχή δέκα – είκοσι χρόνια. Αριστερός δεν είναι ο καθένας μέσα στο κεφάλι του αλλά μέσα στην πραγματική κοινωνική και πολιτική σύγκρουση.
Το κριτήριο αυτό, από τη μια, σημαίνει ότι ακόμη και παραδοσιακά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα και κυβερνήσεις μπορεί να συγκλίνουν με την ευρωπαϊκή αριστερά εφόσον διεκδικούν την προοδευτική αλλαγή των Συνθηκών και Συμφώνων και βάζουν αποφασιστικό φραγμό στην ξενοφοβία, τον εθνικισμό, τον περιορισμό των δικαιωμάτων. Από την άλλη, σημαίνει ότι κάθε αριστερό και προοδευτικό κόμμα, του δικού μας συμπεριλαμβανομένου, θα κριθεί από την ικανότητα να δώσει αυτές τις συγκεκριμένες μάχες. Ταυτόχρονα αποτελεί μια νέα πρόσκληση – πρόκληση προς τα σύγχρονα κοινωνικά κινήματα, για μια νέα ατζέντα με πανευρωπαϊκή και παγκόσμια στόχευση. Γιατί εντέλει πρόκειται για μια κορυφαία σύγκρουση για την ηγεμονία στο αισθητικό, πολιτισμικό, αξιακό πεδίο.
Γιώργος Βεργόπουλος,
Σταμάτης Θεοδωρόπουλος,
Κωστής Δήμος, Γιώργος Σταμπουλής, Λευτέρης Στουκογιώργος, Νανή Πολίτου
