Το τρέχον συνέδριο της ΓΣΕΕ αποτελεί μια ακόμα αφορμή για να αναλογιστούμε τις παθογένειες που οδήγησαν το ελληνικό συνδικαλιστικό κίνημα σε παρακμή. Προσωπικά, προτιμώ να εστιάζω πλέον στις δυνατότητες ανανέωσής του. Η διεθνής εμπειρία είναι πλούσια και έχει καταγραφεί εκτενώς από δραστήριους ερευνητές και ερευνήτριες. Στο παρόν σημείωμα θα αναφερθώ στις κυριότερες στρατηγικές αναζωογόνησης, δηλαδή στις καινοτομίες που υιοθετούνται από διαφορετικά συνδικάτα σε διαφορετικές χώρες με σκοπό την αναστροφή της πορείας αποδυνάμωσης και απαξίωσης, και ει δυνατόν την αντεπίθεση.
Πρώτον, πολλά συνδικάτα, αντιμέτωπα με τη συνεχή μείωση της συνδικαλιστικής πυκνότητας, εντείνουν τις προσπάθειές τους να διευρύνουν το ακροατήριό τους, πειραματιζόμενα με νέες στρατηγικές προσέγγισης και, κυρίως, απευθυνόμενα σε ομάδες εργαζομένων που υποαντιπροσωπεύονται στα συνδικάτα, όπως οι νέοι/ες, οι γυναίκες, οι μετανάστες/τριες, οι υποαπασχολούμενοι/ες, ή ακόμα και οι άνεργοι, οι αυτοαπασχολούμενοι και οι συνταξιούχοι. Στο πλαίσιο αυτό, τη διαφορά μπορούν να κάνουν καμπάνιες που οργανώνονται από άτομα με δεξιότητες, ψηφιακές και οργανωτικές, καθώς και με όρεξη – πράγμα διόλου δεδομένο. Μιλώντας για οργανωτικά θέματα, ωστόσο, δεν είναι δυνατόν να μη θίξουμε την ανάγκη που έχουν τα ελληνικά συνδικάτα να προβούν σε συγχωνεύσεις, κάτι στο οποίο επιδεικνύουν χαρακτηριστική δυσανεξία που δύσκολα βρίσκει το ταίρι της διεθνώς.
Δεύτερον, τα συνδικάτα που προσφέρουν υπηρεσίες στα μέλη τους χαίρουν μεγαλύτερης εκτίμησης, συντηρούν πιο εύκολα τη βάση τους και μπορούν να προσελκύσουν νέα μέλη. Ακόμα και σε εποχές που οι ήττες στο επίπεδο των συλλογικών διαπραγματεύσεων διαδέχονται η μία την άλλη και η θεσμική δύναμη των συνδικάτων απομειώνεται συνεχώς, η νομική βοήθεια και η δικαστική συνδρομή προς τους εργαζομένους, η παροχή πληροφοριών για εργασιακά ζητήματα, η μεσολάβηση για την εξασφάλιση κρίσιμων παροχών, η κατάρτιση κ.ά., μπορούν να αλλάξουν την εικόνα των συνδικάτων και να δημιουργήσουν δεσμούς με αυτά.
Τρίτον, οι συλλογικές διαπραγματεύσεις, παρόλο που αποτελούν πλέον ναρκοθετημένο πεδίο, μπορούν να συντελέσουν στην ανανέωση των συνδικάτων, όταν αυτές συμπεριλαμβάνουν νέα αιτήματα και νέους τρόπους διαλόγου, όταν κινούνται ευέλικτα στο συνεχές επιχειρησιακές–κλαδικές–εθνικές συλλογικές διαπραγματεύσεις με σκοπό την εκμετάλλευση κάθε ευκαιρίας για καλύτερο αποτέλεσμα, και όταν ενδιαφέρονται να συμπεριλάβουν ομάδες εργαζομένων που δεν διαθέτουν εκπροσώπηση.
Τέταρτον, τα συνδικάτα πριν μετατραπούν σε ομάδες πίεσης αποτελούσαν ένα κίνημα, ίσως το πλέον σημαντικό σε μια σειρά από χώρες. Αν θέλει να επιστρέψει στις ρίζες του, το συνδικαλιστικό κίνημα οφείλει να συμπεριφερθεί όπως τα υπόλοιπα κινήματα, παίρνοντας παράδειγμα από τον «κινηματικό συνδικαλισμό» που ξεκίνησε στα τέλη του προηγούμενου αιώνα στις ΗΠΑ και βρήκε γρήγορα μιμητές στην Ευρώπη και αλλού. Στο πλαίσιο αυτό, οι συμμαχίες με κινηματικές οργανώσεις και άλλες οργανώσεις και ομάδες της κοινωνίας των πολιτών αποφέρουν πολλαπλά οφέλη: σύνδεση με εργαζομένους που αδυνατούν ή αποφεύγουν να γραφτούν σε ένα συνδικάτο, εισαγωγή στα δυσκίνητα και λίγο έως πολύ γραφειοκρατικά συνδικάτα ενός ρεπερτορίου άμεσης δράσης, ενός λόγου εξίσου άμεσου, καθώς και οργανωτικών πρακτικών πιο οριζόντιων και λιγότερο ιεραρχικών.
Πέμπτον, χωρίς να θεωρούνται πανάκεια, τα νέα ψηφιακά εργαλεία έχουν βοηθήσει πολλά συνδικάτα όχι μόνο να οργανώσουν καλύτερα την εσωτερική τους επικοινωνία, αλλά και να προσεγγίσουν νεότερα ακροατήρια μέσα από τον εκσυγχρονισμό της επικοινωνίας τους, να γράψουν νέα μέλη, να διαδώσουν τις θέσεις τους πέρα από τα μέλη τους, να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες και συμβουλές σε εργαζόμενους που τις αναζητούν, να οργανώσουν συλλογές υπογραφών με σκοπό να πιέσουν τις κυβερνήσεις, κ.ά. Μιλάμε για αναβάθμιση των sites, για εντονότερη παρουσία στα social media, για διαδραστική επικοινωνία με τους εργαζομένους, κλπ. Για ακόμα μία φορά, όλα αυτά εξαρτώνται από την ύπαρξη κατάλληλου ανθρώπινου δυναμικού.
Έκτον, δεδομένου ότι οι νέες γενιές εκτίθενται όλο και λιγότερο στην παρουσία και το μήνυμα των συνδικάτων, η άμεση επαφή των τελευταίων με τους μαθητές και τους φοιτητές μέσα από επισκέψεις στα σχολεία και τα πανεπιστήμια μπορεί να εμποδίσει το κυρίαρχο αφήγημα απαξίωσης του συνδικαλισμού να διαδίδεται τόσο εύκολα, και φυσικά να προσφέρει τις απαραίτητες πρώτες γνώσεις ώστε, όταν αυτοί θα μπουν στην αγορά εργασίας, να γνωρίζουν τι δουλειά κάνουν τα συνδικάτα και πού μπορούν να τα βρουν.
Έβδομον, οι θεσμικές πρωτοβουλίες δεν χρειάζεται να περιορίζονται μόνο σε προτάσεις νόμου και τροπολογίες, ή σε τακτικές συμμαχίες με πολιτικά κόμματα. Μπορούν να περιλαμβάνουν την αναζήτηση νέων συμμάχων, από την κοινή γνώμη μέχρι την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στην πρώτη περίπτωση, τα συνδικάτα σε κάποιες χώρες έχουν επιχειρήσει να προκαλέσουν δημοψηφίσματα για εργασιακά ζητήματα συλλέγοντας υπογραφές, κάτι που κερδίζει συνεχώς έδαφος στις μετανεωτερικές δημοκρατίες όπου η οριζοντιότητα δεν είναι μόνο αίτημα αλλά όλο και περισσότερο τρόπος οργάνωσης της κοινωνίας. Στη δεύτερη περίπτωση, σε χώρες όπου το ευρωπαϊκό δίκαιο είναι πιο ευνοϊκό από το εθνικό, τα συνδικάτα έχουν φροντίσει να φέρουν το πρώτο ενώπιον του δεύτερου.
ΥΓ. Μην ξεχνάτε το μποϋκοτάζ στο Ισραήλ.
Φωτογραφία: Κώστας Τζούμας / Eurokinissi
