Η τομπουρλίκα είναι μια λέξη της τουρκικής γλώσσας που εκφράζει την αφράτη, γεματούλα γυναίκα σύμφωνα με τα παλαιά τούρκικα κι ελληνικά πρότυπα. Για μας, στη Θεσσαλονίκη, η Τομπουρλίκα είναι το πιο ιστορικό ρεμπετάδικο της πόλης, που μας έχει συντροφεύσει ατέλειωτες βραδιές, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 μέχρι και σήμερα. Η Τομπουρλίκα, όλα αυτά τα χρόνια, δεν παρέμεινε στην ίδια στέγη αλλά, παρά τις μετακινήσεις της, κατάφερε να διατηρήσει αναλλοίωτη τη γνήσια ατμόσφαιρα ενός λαϊκού μαγαζιού, το μουσικό της ύφος και ένα δυσεύρετο ήθος στα μαγαζιά της νύχτας. Ξεκίνησε από την οδό Καλαποθάκη, μετακόμισε αρκετά χρόνια μετά στην οδό Ναυμαχίας Λήμνου και κατέληξε στην οδό Λόρδου Βύρωνα. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, είχε αποκτήσει και θερινή στέγη στο Χόρτο του νοτίου Πηλίου.
Την ευθύνη της Τομπουρλίκας είχαν δύο ξαδέρφια, ο Παντελής και ο Άρης, ο καθένας στο πόστο του. Ο Παντελής, βιρτουόζος μπουζουξής με σχεδόν σαράντα χρόνια ιστορίας στο πάλκο, είναι καλλιτεχνικό παιδί του αξεπέραστου Κάρολου Μιλάνου, της ιστορικής «Σκάλας του Μιλάνου» στον Βόλο. Έπαιζε για πολλά χρόνια στην Τομπουρλίκα, σχεδόν κάθε νύχτα, οπότε όταν τον βλέπαμε στις πρωινές διαδηλώσεις ήταν πάντα με πρησμένα μάτια από το αργοπορημένο ξύπνημα. Είχε μια ισχυρή άποψη για το πώς θα πρέπει να λειτουργεί ένα ρεμπετάδικο και την έκανε πράξη. Όλοι οι υπάλληλοι εγκαίρως πληρωμένοι και ασφαλισμένοι, λιτό μενού με λίγα συγκεκριμένα πιάτα, η μουσική να παίζεται «σκέτα», χωρίς ηλεκτρική ενίσχυση, ενώ η επιλογή των τραγουδιών να είναι αυστηρή, ποιοτική και με διαρκή αναζήτηση στην παρουσίαση σχεδόν άγνωστων τραγουδιών, τα οποία η Τομπουρλίκα σύστηνε ή υπενθύμιζε στο κοινό της. Κι επειδή το «σκέτο» παίξιμο προϋποθέτει προσοχή και ησυχία από το κοινό, ο Παντελής με ένα βλέμμα του επανέφερε συνήθως στην τάξη τους τυχόν αμύητους. Έτσι κι αλλιώς η Τομπουρλίκα στη διάρκεια των πολλών χρόνων της λειτουργίας της, είχε εκπαιδεύσει κατάλληλα το κοινό της, μετατρέποντας τη νυχτερινή διασκέδαση σε μυσταγωγία.
Ο Άρης ήταν ο πρακτικός νους, θα μπορούσαμε να πούμε η «κολώνα» του μαγαζιού. Φρόντιζε για τις προμήθειες, την προετοιμασία και τις διάφορες άλλες απαιτούμενες χαμαλοδουλειές. Είχε τον έλεγχο των κρατήσεων και κατεύθυνε κατάλληλα τις παρέες, έπαιρνε τις παραγγελίες στα τραπέζια, είχε πάντα μια έξυπνη ατάκα να πει στους πελάτες δημιουργώντας κλίμα οικειότητας, ήταν πάντα με ένα σοβαρό χαμόγελο στα χείλη, με ευγένεια και καλή διάθεση και με το δικό του ιδιαίτερο χιούμορ. Τα πειράγματά του δεν έλειπαν με τους γνωστούς πελάτες και το κλίμα που δημιουργούσε ήταν από τους βασικούς παράγοντες επιτυχίας του μαγαζιού. Με άλλα λόγια, ο Άρης εκτός από «κολώνα» ήταν και η «ψυχή» της Τομπουρλίκας!
Πριν μερικά χρόνια, ο Παντελής αντιμετώπισε ένα ξαφνικό και σοβαρό πρόβλημα υγείας και νοσηλεύτηκε για αρκετό καιρό. Ευτυχώς το πρόβλημα ξεπεράστηκε και ο Παντελής επανήλθε στην ενεργό δράση, στο πάλκο της Τομπουρλίκας. Δυστυχώς, όμως, στις αρχές της χρονιάς, το κακό ξαναχτύπησε καθοριστικά. Ο Άρης, ξαφνικά και απροσδόκητα, έφυγε από κοντά μας. Ο κόσμος πάγωσε μαθαίνοντας αυτό το γεγονός. Η Τομπουρλίκα έμεινε έρημη και το δρομάκι Λόρδου Βύρωνα σιωπηλό. Η απώλεια του Άρη και το κενό που άφησε αυτό το ιστορικό μαγαζί στη νυχτερινή διασκέδαση, πιστό στην υπηρεσία του ρεμπέτικου και του λαϊκού τραγουδιού, δεν αναπληρώνεται εύκολα.
Συνάντησα πρόσφατα τον παλαίμαχο μπουζουξή του ρεμπέτικου Λάρι Χαριτίδη, συνιδρυτή μαζί με τον αξέχαστο Αγάθωνα Ιακωβίδη του ιστορικού σχήματος «Ρεμπέτικο Συγκρότημα Θεσσαλονίκης», στο μακρινό 1977. Έπαιζε κι αυτός στην Τομπουρλίκα μια φορά την εβδομάδα, κάθε Πέμπτη. Μού είπε ότι η Τομπουρλίκα πουλήθηκε, υπό τους όρους όμως να διατηρηθούν αναλλοίωτα όλα τα χαρακτηριστικά της. Ας ελπίσουμε ότι οι νέοι ιδιοκτήτες θα σεβαστούν τη βαριά ιστορία του μαγαζιού και την παρακαταθήκη που αφήνει πίσω του ο Άρης, ώστε να διατηρηθούν το απαράμιλλο μουσικό ύφος των προγραμμάτων της Τομπουρλίκας, το επαγγελματικό ήθος, η φιλική και παρεΐστικη ατμόσφαιρα και η ανεπανάληπτη ρεμπέτικη μυσταγωγία που έχουμε ζήσει όλα αυτά τα χρόνια. Και βέβαια, να ξαναδούμε και να ξανακούσουμε τον Παντελή στο πάλκο να ανασύρει και να μας ξανασυστήνει παλιά διαμάντια του ρεμπέτικου και του λαϊκού τραγουδιού και, όταν μιλάμε δυνατά, να μας επαναφέρει στην τάξη με το έντονο βλέμμα του και το λαμπερό, διεισδυτικό χαμόγελό του!
Πάνος Δημητρούδης
